ଗୌତମୀ ନଦୀର ପୂତିତ ତଟରେ, ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଘଟିଲା । ଏଠାରେ କେବଳ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଭୌବନ ତାଙ୍କ ସହ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ନେଇ ଗୌତମୀ ତଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ମହାନ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ, ରାଜା ଭୂମି ଦାନ ଦେବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଋତ୍ୱିଜ୍ ଓ ସଭାପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ବେଳେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦିଗ୍ଭୂତି ଧ୍ୱନି ହେଲା— "ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ପୃଥିବୀ ସହ ପର୍ବତ, କାନନ ଓ ଉଦ୍ୟାନ କଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଏହା ସବୁ ଦେଇଛ। ଭୂମି ଦାନ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କର, କାରଣ ତିନି ଲୋକରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ପରି ଧର୍ମ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ବିଶେଷ କରି ତୁମେ ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏହି ଦାନସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ କରିଛ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ ହେଲା, ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ।" ଏହିପରେ, ଭୌବନ ଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହିଁଥିବା ବେଳେ ପୃଥିବୀ ନିଜେ କହିଲେ— "ହେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାନ୍ତନୟ, ଏପରି ବାରମ୍ବାର ମୋତେ ଦାନ ଦିଅନି; ମୁଁ ଜଳମଧ୍ୟରେ ବିଲୀନ ହେଉଛି, ତେଣୁ ମୋତେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।" ଏହା ଶୁଣି ଭୌବନ ଭୟଭିତ ହେଇ ପଚାରିଲେ— "ତେବେ କ'ଣ ଦାନ ଦେବି?" ତାପରି ପୃଥିବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଘେରିଥିବାବେଳେ, ଭୌବନଙ୍କୁ କହିଲେ— "ତିଳ, ଗାଈ, ଧନ, ଧାନ—ଏହି ସବୁ ଯେଉଁଠି ଗୌତମୀ ତଟରେ ଦାନ ହୁଏ, ସେଠି ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଦାନ ହୁଏ; ତୁମେ ମୋତେ କ'ଣ ଦିଅ? ଏଠାରେ ଏକ ମୁଠି ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଥିରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଦାନ ହୋଇଯାଏ; ତୁମେ ଆଉ କ'ଣ ଦିଅ?" ପୃଥିବୀଙ୍କ ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି ଭୌବନ ଭାବିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ," ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ । ତାହାପରେ ସେଠା ତୀର୍ଥ ଦଶାଶ୍ୱମେଧ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । ଏହା ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ପୈଶାଚ ନାମକ ବିଷୟରେ କଥା ଆସିଲା, ଯାହା ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି । ଗୌତମୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ତଟରେ, ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପାଖରେ ଏକ ଅଞ୍ଜନା ପର୍ବତ ଅଛି । ଏହି ପର୍ବତରେ ଏକ ଦେବକନ୍ୟା ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ବସୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନାମ ଅଞ୍ଜନା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେହ ଥିବା ଏକ ବାନରୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କେଶରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଦ୍ରିକା ନାମକ ଥିଲେ । କେଶରୀଙ୍କ ଜନାନୀ ଅଞ୍ଜନା ଏକ ଶାପରେ ଦେବକନ୍ୟା ରୁପରୁ ବିଲାପିତ ହୋଇ ଅଞ୍ଜନା ପର୍ବତରେ ବିଲାଇ ରୂପେ ରହିଥିଲେ । କେଶରୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ଗଲେ; ସେସମୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଅଞ୍ଜନା ପର୍ବତକୁ ଆସିଲେ । ଅଞ୍ଜନା ଓ ଅଦ୍ରିକା, ଦୁଇଜଣେ ମିଳି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୃଦୟରେ ଉପାସନା କଲେ । ତାହାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, "ବର ଚାହଁ" । ଦୁଇଜଣେ କହିଲେ, "ମହାମୁନି, ଆମକୁ ପୁଅ ଦିଅନ୍ତୁ" । ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ, "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉପକାରୀ ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପାଇବ" ବୋଲି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚଲିଗଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ, ଅଞ୍ଜନା ଓ ଅଦ୍ରିକା ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ହାସ୍ୟ କରୁଥିଲେ; ଏହା ଦେଖି ବାୟୁ ଓ ନିରୃତି ଦେବତା ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମନ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ ତିବ୍ର ଆଗ୍ରହରେ ଆସିଲେ । ଦୁଇଜଣେ କହିଲେ, "ଏଇ ଦେବତାମାନେ, ଆମେ ପତି-ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଦିବ୍ୟ ଦାନକର୍ତ୍ତା ହେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ" । ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ "ତଥାସ୍ତୁ" ବୋଲି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଏଭଳି ଭାବେ, ବାୟୁ ଓ ଅଞ୍ଜନାଙ୍କୁ ହନୁମାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଅଦ୍ରିକା ଓ ନିରୃତିଙ୍କୁ ଅଦ୍ରି, ପିଶାଚମାନଙ୍କ ନାୟକ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ତାପରେ ଦୁଇଜଣେ କହିଲେ, "ମୁନିଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମ ଦେହ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମୁଣ୍ଡ ବିକୃତ" । ଇନ୍ଦ୍ରଣୀଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଶାପରେ ତୁମେ ଏହି ରୂପରେ ପରିଚିତ ହେବ । ତାପରେ ବାୟୁ ଓ ନିରୃତି କହିଲେ, "ଗୌତମୀ ତଟରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କଲେ ଶାପ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ" ବୋଲି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ତାପରେ ଅଦ୍ରି, ପିଶାଚ ରୂପେ ଅଞ୍ଜନାଙ୍କୁ ନେଇ, ଭାଇ ହନୁମାନଙ୍କ ମାତା ପ୍ରତି ପ୍ରେମରେ ଗୌତମୀ ତଟରେ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ । ଏହିପରି, ହନୁମାନ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗା ନେଇ, ବିଲାଇ ରୂପ ଅଦ୍ରିକାଙ୍କୁ ଗୌତମୀ ତଟକୁ ନେଇଗଲେ । ଏହି ଘଟଣାରୁ ସେଠି ପିଶାଚ ଓ ଅଞ୍ଜନା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ପର୍ବତକୁ ସଂସ୍ପର୍ଶ କରି ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କଲେ । ଏଠାରୁ ପୂର୍ବକୁ ତିରାପନ୍ଚାଶ ଯୋଜନ ଦୂରେ ମାର୍ଜାର ନାମକ ସ୍ଥାନ ଅଛି; ସେଠାରୁ ଧନୁମନ୍ତ ଓ ବୃଷାକପି । ଏହାକୁ ଫେନାସଙ୍ଗମ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଦିଏ । ଏବେ ଶୁଣ, ନାରଦ, କ୍ଷୁଧାତୀର୍ଥ ନାମକ ତୀର୍ଥର କଥା । ଏଥିରେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ଯାହା ମଣିଷଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ । ପୂର୍ବେ କଣ୍ବ ନାମକ ଏକ ମୁନି ଥିଲେ, ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଓ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ । ସେ ଏକ ଆଶ୍ରମରୁ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଘୁରୁଥିଲେ, ଖାଲି ପେଟରେ ଦୁଃଖିତ ଅବସ୍ଥାରେ । ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଦେଖିଲେ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ, ଯେଉଁଠି ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଅଛି, ନିଜେ ତ ଭୂଖରେ କ୍ଷୀଣ, ଗୌତମ ତ ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ସଫଳ । ଏହି ଭିନ୍ନତା ଦେଖି କଣ୍ବ ନିରାସକ୍ତ ହେଲେ; ଏପରି ଦେଖି ଗୌତମ ମନେ କଲେ, "ମୁଁ ତପସ୍ୟାରେ ଅଟଳ" । ତେଣୁ ଶରୀର ଦୁଃଖ ଓ ଭୂଖରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଖାଇବି ନାହିଁ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଦୃଷ୍ଟିରେ ଭିକ୍ଷା କରିବି । ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଜ୍ଞାନୀ କଣ୍ବ ଭାବିଲେ— "ମୁଁ ଗୌତମୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ଯାଇ ଧନ ଲଭିବି," ବୋଲି ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗାକୁ ଚଲିଗଲେ ।