ସେଠାରେ, ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଯଜ୍ଞାଶାଳା ଭିତରେ ଅନେକ ଋଷିମାନେ ପୂଜାରୀ ଭାବେ ଯଜ୍ଞାରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲେ । ମୁଖ୍ୟ ପୂଜାରୀ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଏକସাথে ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞକୁ ସଫଳ ଭାବରେ ସମାପ୍ତ କରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଭୟଭିତ ହେଇଗଲେ । ଯଜ୍ଞାଶାଳା ଛାଡ଼ି, ରାଜା ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ତେଣୁ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ବିଘ୍ନ ଓ ଦୋଷ ଆସିଗଲା । ଯଜ୍ଞ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କ ଗୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ, “ସ୍ଥାନ, କାଳ, ମୋର, କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କର ଦୋଷରୁ, ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସଫଳ ହୋଇପାରିନାହିଁ ।” ଏହା ପରେ, ଦୁଃଖିତ ରାଜା ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ପୂଜାରୀ କଶ୍ୟପା, ସମ୍ବର୍ତ୍ତଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ସମ୍ବର୍ତ୍ତ, ଶ୍ରୁତିର ନାଥଙ୍କର ଭାଇ, ସେମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ମହାନ୍ୟ, କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଏକସাথে ସଫଳ ହୋଇପାରିବ ? ଆମକୁ ସେ ସ୍ଥାନ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ନାମ କହନ୍ତୁ ।” ସମ୍ବର୍ତ୍ତ ଧ୍ୟାନ କରି, କହିଲେ, “ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଉ, ସେ ଗୁରୁ; ସେ ଏହାର ସ୍ଥାନ କହିବେ ।” ତାପରେ, ମହାର୍ଷି ଭୌବନ ଏବଂ କଶ୍ୟପା ମୋ ନିକଟକୁ ଆସି, ସମସ୍ତ ଘଟଣା ମୋତେ କହିଲେ । ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ଭୌବନ ଏବଂ କଶ୍ୟପାଙ୍କୁ କହିଲି, “ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଉ; ଏହି ଭୂମି ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି ।” “ଏଠାରେ କଶ୍ୟପା, ବେଦମାନ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ; ତାଙ୍କ ଦୟା ଓ ଗୌତମୀର ପବିତ୍ରତାରେ ଆଶୀର୍ବାଦ ମିଳିବ ।” “ଏଠାରେ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ସ୍ନାନ କରିଲେ, ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିବ ।” ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭୌବନ ରାଜା କଶ୍ୟପାଙ୍କୁ ସହ ଗୌତମୀ ନଦୀ ତୀରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ । ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ଓ ସମାପ୍ତ ହେଲା ପରେ, ରାଜା ପୃଥିବୀ ଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ଏସମୟରେ ଆକାଶରୁ ଏକ ଦିଗ୍ବଜ୍ଜ୍ୟ ଶବ୍ଦ ହେଲା—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୂଜାରୀ, ଏବଂ ସଭାପତିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିବା ସମୟରେ । “ହେ ରାଜା, ଆପଣ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ଉଦ୍ୟାନ ସହିତ କଶ୍ୟପା ପୂଜାରୀକୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଛନ୍ତି; ଆପଣ ଏହି ସମସ୍ତ ଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି ।” “ଭୂମି ଦାନ ଚାହିଁବା ଛାଡ଼ି, ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ, ଏହା ପରମ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ; ତିନି ଲୋକରେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ ର ସମାନ ଧର୍ମ ନାହିଁ ।” “ବିଶେଷକରି ଆପଣ ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଅନେକ ଦାନ ସହିତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି—ଶୁଭ ହେଉ; ଏଠାରେ ଆଉ ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ ।” ତଥାପି, ଭୌବନ ଦାନ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, ଭୂମି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ହେ ବିଶ୍ୱଜନ, ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ମୋତେ ପୁନିପୁନି ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ; ମୁଁ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଲିନ ହେଉଛି, ତେଣୁ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।” ଭୌବନ ଭୟଭିତ ହେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତେଣୁ କଣ ଦିଅବା ଉଚିତ ?” ଭୂମି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଘେରି ରହି, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ତିଳ, ଗାଈ, ଧନ, ଧାନ—ଗୌତମୀ ତୀରରେ ଯାହା ଦିଅଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଅକ୍ଷୟ ଦାନ; ଆପଣ ମୋତେ କଣ ଦିଅବେ, ଭୌବନ ?” “ଗଙ୍ଗା ତୀରରେ ଏକ ମୁଠି ଖାଦ୍ୟ ଦିଅଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଅଯାଏ; ଆପଣ ମୋତେ କଣ ଦିଅବେ, ଭୌବନ ?” ଭୌବନ ଭୂମିର ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, “ଏହିପରି ହେଉ” ଭାବି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କଲେ । ସେଥିଠୁ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ 'ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ତୀର୍ଥ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିଥାଏ । ଏବେ ଆଉ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ପୈଶାଚ ନାମରେ ବେଦଜ୍ଞମାନେ ଆଦର କରନ୍ତି, ଏହାର ବିଶେଷତା ଦକ୍ଷିଣ ଗୌତମୀ ତୀରରେ । ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପାଖରେ ଏକ ଅଞ୍ଜନ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି; ଏଠାରେ ଏକ ଦେବକନ୍ୟା, ଶାପରେ ପତିତ ହୋଇ, ରହୁଥିଲେ । ଅଞ୍ଜନ ନାମକ ଏକ ମହିଳା ବାନର ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପତି କେସରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଦ୍ରିକା । କେସରୀଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଶାପରେ ପତିତ ଦେବକନ୍ୟା, ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଦେହରେ ବିଲେଇ ହୋଇ ଅଞ୍ଜନ ପାହାଡ଼ରେ ବସିଥିଲେ । କେସରୀ, ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦକ୍ଷିଣ ସାଗରକୁ ଗଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଅଞ୍ଜନ ପାହାଡ଼କୁ ଆସିଲେ । ଅଞ୍ଜନ ଓ ଅଦ୍ରିକା, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂଜା କଲେ । ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ବର ଚୟନ କର ।” ଦୁଇଜଣ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ପୁଅ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୁଅ, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଉପକାରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇଲେ । କିଛି ସମୟ ପରେ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ଅଦ୍ରିକା ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ହାସ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ । ବାୟୁ ଓ ନିରୃତି ଦେବ, ସେମାନେ ହସୁଥିବା ଦେଖି, ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଶୀଘ୍ର ଆସିଲେ । “ଆମେ ଦୁଇଜଣ, ପତି-ପତ୍ନୀ ଭାବେ, ବର ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, ହେ ଦେବମାନେ ।” ସେମାନେ “ଏହିପରି ହେଉ” କହି, ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ଏପରି ଭାବେ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ବାୟୁଙ୍କୁ ହନୁମାନ ଜନ୍ମ ହେଲେ; ଅଦ୍ରିକା ଓ ନିରୃତିଙ୍କୁ ଅଦ୍ରି, ପୈଶାଚଙ୍କ ନାଥ, ଜନ୍ମ ହେଲେ । ପୁନି, ଦୁଇଜଣ କହିଲେ, “ମୁନିଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଦୁଇ ପୁଅ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ଆମର ଦେହ ବିକୃତ, ମୁଣ୍ଡ କ୍ଷତ ।” ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶାପରେ, ତୁମେ ଏପରି ପରିଚିତ ହେବା ଉଚିତ । ତାପରେ, ବାୟୁ ଓ ନିରୃତି କହିଲେ, “ଗୌତମୀ ତୀରରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିଲେ, ଶାପ ମୁକ୍ତି ମିଳିବ ।” ଏହି ପରେ, ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ । ତାପରେ, ଅଦ୍ରି, ଅଞ୍ଜନଙ୍କୁ ନେଇ, ପୈଶାଚ ରୂପରେ, ହନୁମାନଙ୍କ ମାଆକୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ, ଭାଇପାଇଁ ସ୍ନେହରେ ।