ପଖୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଏ ଗୋଟିଏ ହଜାର, କିଏ ଶତ, କିଏ ଦଶ ମାନେ ଭାର ବୋହନ୍ତି; କିଏ ସହଜରେ ନିଜେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଏ ଦୁର୍ବୋଧ୍ୟ ପେଟର ଭାର ବୋହୁଛୁ। କିଏ ଧାନ ଓ ଧନ ଗଖୀରେ ରଖିଛନ୍ତି, କିଏ ଗୋଛାରେ, କିଏ ମାଟି ପାତ୍ରରେ ଧନ ରଖିଛନ୍ତି; ଆମର ଧନ ତ ନିଜ ଚୁଞ୍ଚିରେ ରହିଛି। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ଏହି ଅତିଥି ଥକିଯାଇ ଆସିଛନ୍ତି, ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବି, ହେ ଶୁଭେ? ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ଶୁଭ ଶବ୍ଦ, ଘାସ, କାଠ ଓ ଏପରି ଯାହା ଥାଏ, ଅତିଥି ଚାହିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଇବା ଉଚିତ; ଏହି ଶିକାରୀ ତ ତୀବ୍ର ଶୀତରେ ପୀଡିତ। ଏହି ପ୍ରେମର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ପଖୀରାଜ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ ଏବଂ ଦୂରେ ଅଗ୍ନି ଦେଖିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନି ପାଖକୁ ଗଲେ, ଚୁଞ୍ଚିରେ ଜଳନ୍ତି କାଠ ନେଇ, ଶିକାରୀ ପାଖରେ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳନ କଲେ। ପକ୍ଷୀରାଜ ବାରମ୍ବାର ଶୁଖିଲା କାଠ, ପତ୍ର ଓ ଘାସ ରାତି ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିରେ ଦେଇ ଚାଲିଥିଲେ। ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଲା ଦେଖି, ଶିକାରୀ ତାଙ୍କର କ୍ଳାନ୍ତ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ତାପି ଆରାମ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏହିବେଳେ, ଶିକାରୀ ଭୋକର ଅଗ୍ନିରେ ପିଡିତ ଦେଖି, ମହିଳା ପଖୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ଧନ୍ୟବାନ। ମୁଁ ନିଜ ଦେହରେ ଏହି ଦୁଃଖିତ ଶିକାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି; ଆପଣ ଅତିଥି ସମ୍ମାନର ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଅଛି, ଆପଣଙ୍କର ଧର୍ମ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନି; ଏଠି ମୁଁ ଅତିଥି ହେଇଯାଏ—ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।" ଏପରି କହି, ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ତିନିଥର ବାମ୍ଧି, ଚାରିଭୁଜ ଭଗବାନ, ସର୍ବଙ୍ଗ ଆତ୍ମା, ମହାବିଷ୍ଣୁ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ପ୍ରେମୀଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କଲେ। "ଆପଣ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ଉପଭୋଗ କରନ୍ତୁ," ବୋଲି କହି, ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରାଣ ଦେଇବା ଦେଖି, ଶିକାରୀ କହିଲେ, "ହାଁ, ମଣିଷ ଦେହ ଜୀବନ ଉପରେ ଲଜ୍ଜା—ପଖୀରାଜ ମୋ ପାଇଁ ଏପରି ଶୌର୍ୟ କାମ କଲେ।" ଏହିପରି କହିବା ସମୟରେ, ମହିଳା ପଖୀ ଶିକାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋତେ ଛାଡ଼ନ୍ତୁ, ହେ ଧନ୍ୟବାନ; ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଦୂରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।" ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶିକାରୀ ଭୟରେ କାପୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ପିଞ୍ଜରାରୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଅଗ୍ନିପାଖରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ସେ କହିଲେ, "ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ହେଉଛି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା; ଏହି ପଥ ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜିତ। ଯେପରି ଜଣେ ନଗରେ ସାପକୁ ଧରି ତାହାକୁ ଗୁହାରୁ ଟାଣିବା, ସେପରି ସତୀ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁସରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାନ୍ତି। ମଣିଷ ଦେହରେ ଯେତେ ତିନି କୋଟି ଅର୍ଦ୍ଧ କେଶ ଥାଏ, ସେତେ ବର୍ଷ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରନ୍ତି।" ପ୍ରଥିବୀ, ଦେବତା, ଗଙ୍ଗା ଓ ଗଛକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ, ସେ ଶିକାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମ ଦୟାରେ, ହେ ଧନ୍ୟବାନ, ମୁଁ ଏହା ପାଇଛି; ମୋ ସନ୍ତାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ ଖ୍ଷମା କର, ମୁଁ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛି।" ଏପରି କହି, ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ପଖୀ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ଜୟଧ୍ୱନି ହେଲା। ଆକାଶରେ ସୂର୍ୟ ପ୍ରଭା ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏକ ମହଲ ଦେଖାଗଲା; ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ସଦୃଶ ଦିବ୍ୟ ଦମ୍ପତି ବସିଥିଲେ। ଦୁହେଁ ଆନନ୍ଦରେ ଶିକାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଅବାକ୍ ହୋଇଥିଲେ, "ଚଳ, ଆମେ ଦେବଲୋକକୁ ଯିବା; ତୁମେ ଆମେ ଦେବଲୋକର ଅତିଥି ଅଟୁଟ ସିଢ଼ି; ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" ସେମାନେ ମହଲକୁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖି, ଶିକାରୀ ଧନୁଷ୍ୟ ପକେଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ; ଯିଏ ବୁଝିନାହିଁ, ତାଙ୍କୁ କିଛି ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏଠି ମୁଁ ତୁମର ଅତିଥି; ମୋ ପାପ ପରିହାର ପାଇଁ ଉପାୟ କହ।" ସେମାନେ କହିଲେ, "ଗୌତମୀ ନଦୀକୁ ଯାଅ, ଭଲ ହେଉ; ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାପ କହ। ସେଠି ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହେବ। ପାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ପୁନି ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ମିଳିବ ଓ ଧର୍ମାତ୍ମା ହେବ। ଗୌତମୀ ନଦୀରେ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଶମ୍ଭୁ ବସନ୍ତି, ସେଠି ପୁନି ସ୍ନାନ କଲେ ଅଶୁଦ୍ଧ ଦେହ ଛାଡ଼ିବ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ମହଲକୁ ଚଢ଼ି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।" ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶିକାରୀ ଏପରି କଲେ; ସେ ଦିବ୍ୟ ମହଲକୁ ଚଢ଼ି, ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ। ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଅପ୍ସରାମାନେ ଆଦର କରୁଥିବା, ପଖୀ, ପଖୀନୀ ଓ ଶିକାରୀ—ତିନିଜଣେ ଗଙ୍ଗାର ଶକ୍ତିରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ। ସେଠାଠୁ, ସେଇ ସ୍ଥଳୀ 'କପୋତ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା; ଏଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ପିତୃତର୍ପଣ କରାଯାଏ। ସେଠି ପାଠ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। କାର୍ତ୍ତିକେୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ, 'କୌମାର' ନାମରେ ପରିଚିତ; କେବଳ ନାମ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ଧନୀ ଓ ରୂପବାନ ହୁଅନ୍ତି। ତାରକାସୁର ବଧ ହେଇ ସ୍ୱର୍ଗ ଶାନ୍ତି ଲାଗିଲାପରେ, ପାର୍ବତୀ ନିଜ ପୁଅ କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ କହିଲେ, "ତୁମେ ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଭୋଗ ଚାହ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ତୁମର ପ୍ରିୟମାନେ, ଆନନ୍ଦ ଚିତ୍ତରେ ଏବଂ ପିତାଙ୍କର କୃପାରେ ଉପଭୋଗ କର।