ଏକ ସମୟର କଥା, ଦୁଇଟି ପରିବା ପକ୍ଷୀ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ବାହାରିଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ, ପୁରୁଷ ପରିବା, ତାର ଗଛକୁ ଫେରିଲେ; କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟର ବିପରୀତ ଚଳନେ, ତାର ଜଣେ ଯୁବତୀ ପରିବା ଏକ ଶିକାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲାଇଭ ଧରା ପଡିଲେ ଏବଂ ପିଞ୍ଜରାରେ ବନ୍ଦ ହେଇ ରହିଲେ। ପୁରୁଷ ପରିବା ତାଙ୍କ ଶିଶୁମାନେ ମା ହୀନ ହେଇ ଯିବାକୁ ଦେଖିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ବର୍ଷା ଆସିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା; ତାର ନିଡ଼ ମାହିନ ହେଇଯିବାକୁ ଦେଖି ପୁରୁଷ ପରିବା ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପିଞ୍ଜରାରେ ବନ୍ଦ ହେଇଛନ୍ତି; ପୁରୁଷ ପରିବା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାର ଗୁଣଗୁଣ ମନେପକାଇ ଦୁଃଖ କରିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, “ମୋର ଆନନ୍ଦ ବଢାଇ ଦେଉଥିବା, ଧର୍ମର ମାତା ଏବଂ ଦେହର ନାୟିକା ମୋର ନିତାନ୍ତ ଗୁଣବତୀ ପ୍ରିୟା ଏଯାଁ ଯାଏଁ ଫେରିନାହିଁ।” ସେ ଆଉ ଭାବିଲେ, “ସେ ସଦା ମୋର ସହ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଏବଂ ମୋକ୍ଷରେ ସାଥୀ; ମୋ ଉପରେ ଖୁସି ହେଲେ ହସନ୍ତି, କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି।” ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସଦା ମୋର ଆଲୋଚନାର ସାଥୀ, ମୋର ଉପରେ ଖୁସି ହେଲେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି; ଏଯାଁ ଯାଏଁ ତାଙ୍କ ଗୁଣବତୀ ପ୍ରିୟା ଫେରିନାହିଁ, ଯଦିଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହୋଇଯାଇଛି। ସେ ଭାବିଲେ, “ସେ ପତିର ନିଷ୍ଠାବାନ୍ତି, ପତିର ଜୀବନ, ପତିର ଆଲୋଚନା ଏବଂ ପତିର ପ୍ରେମ; ଏଯାଁ ଯାଏଁ ମୋର ଗୁଣବତୀ ଫେରିନାହିଁ। ମୁଁ କଣ କରିବି, କିମ୍ବା କେଉଁଠି ଯିବି? ତାଙ୍କ ବିନା ଘର ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲ ଦୁଇଁଟି ମୁଁ ଖାଲି ଦେଖୁଛି। ସେ ସହିତ, ଶ୍ରୀମୟ କିମ୍ବା ଆପତ୍ତି, ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଲାଗେ; ତାଙ୍କ ବିନା ଘର ଆନନ୍ଦମୟ ହେଇପାରିନାହିଁ।” ସେ ଦୁଃଖରେ ଭାବିଲେ, “ତାଙ୍କ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହେନି, କିମ୍ବା ଏହି ପ୍ରିୟ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ଶିଶୁମାନେ କଣ କରିବେ? ମୁଁ ଧର୍ମହୀନ ହେଇଯାଇଛି।” ଏଭଳି ବିଲାପ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ପିଞ୍ଜରାରେ ବନ୍ଦ ପ୍ରିୟା ପରିବା ତାଙ୍କ ପତିର ଦୁଃଖ ଶୁଣି, ଏଭଳି କହିଲେ: “ମୁଁ ଏଠାରେ ଶିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦ ହୋଇ ଅସହାୟ ଅଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୂର୍ବଳ ହୋଇ ଏଠାରେ ଆଣାଯାଇଛି। ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବାନ୍, ମୁଁ ଉତ୍ତମ, କାରଣ ମୋର ପତି ମୋର ଗୁଣ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ଭଲ କି ଭଲ ନୁହେଁ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ଉତ୍ତୃତ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି। ପତି ଖୁସି ହେଲେ ନାରୀମାନେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରନ୍ତି; ଯଦି ବିପରୀତ ହେଉଛି, ନାରୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଯାନ୍ତି।" "ତୁମେ ମୋର ଭାଗ୍ୟ, ମୋର ନାଥ, ମୋର ମିତ୍ର, ମୋର ଶରଣ; ତୁମେ ମୋର ବ୍ରତ, ତୁମେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ତୁମେ ମୋର ଶ୍ବର୍ଗ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ।" "ଦୁଃଖ କରନି, ମୋ ଧର୍ମବତୀ; ତୁମର ମନ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ କର। ତୁମର କୃପାରେ ମୁଁ ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଛି। ଦୁଃଖ ପ୍ରୟାପ୍ତ, ମନକୁ ଧର୍ମରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ କର।" ପତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାର ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ୍ତି କଥା ଶୁଣି, ଗଛରୁ ଉଠି ସ୍ବିଫ୍ଟ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଯେଉଁଠି ପିଞ୍ଜରାରେ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଗଲେ। ପ୍ରିୟା ପିଞ୍ଜରାରୁ ତାଙ୍କ ପତିକୁ ମୃତ ଭାବରେ ଦେଖି, ନିର୍ଜୀବ ଶିକାରୀକୁ କହିଲେ, “ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କର!” ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶିକାରୀ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁକ୍ତ କରନି, ମହୋଦୟ, କାରଣ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଅସ୍ଥିର; ଶିକାରୀମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳାମାନ ଜୀବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ଜୀବନ ହେଉଛି ଜୀବନର ଖାଦ୍ୟ।” ପ୍ରିୟା ପରିବା କହିଲେ, “ମୁଁ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ସ୍ମରଣ କରିପାରିନାହିଁ; ତୁମର ମନ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚିତ କର। ଗୁରୁ ଦ୍ବିଜାତିମାନେ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି, ଶ୍ରେଣୀମାନେ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୁରୁ।" "ପତି ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଗୁରୁ; ଅତିଥି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଗୁରୁ। ଯେଉଁମାନେ ଅତିଥିକୁ ଶବ୍ଦରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ।" "ସେମାନେ ଦେବୀ ସ୍ବରା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; ଏଭଳି ଅତିଥିକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।" "ପୂର୍ବଜମାନେ ପାଦ ଧୋଇ, ପ୍ରଜାପତି ଖାଦ୍ୟ ପାନୀୟ ଦ୍ୱାରା, ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ।" "ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୟନପଥରେ ଅଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଅତିଥି ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅତିଥି ଯେଉଁଠି ଦିନାନ୍ତରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ରୂପ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ; ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ।" "ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପୂର୍ବଜ, ଅଗ୍ନି ଅତିଥିକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି; ଅତିଥି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସେମାନେ ଖୁସି, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ।" "ତେଣୁ, ପ୍ରିୟା, ସମସ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କରି ଶାନ୍ତି ଲାଭ କର; ମନକୁ ପବିତ୍ର କରି ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କର।" "ସହଯୋଗ ଏବଂ କ୍ଷତି, ଦୁଇଁଟି ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଯେଉଁମାନେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସମ୍ମାନିତ।" "କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ କ୍ଷତିକୁ ଉତ୍ତମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମବତୀ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।" ପୁରୁଷ ପରିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି କହିଲେ, “ତୁମେ ଆମ ଦୁଇଁଜଣ ପାଇଁ ଉଚିତ କଥା କହିଛ; ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ତଥାପି ଆଉ କିଛି କହିବା ଅଛି—ଶୁଣ, ରମଣୀ।” "କିଛି ଜଣେ ହଜାର, କିଛି ଜଣେ ଶତ, କିଛି ଜଣେ ଦଶ ଭାର ବହନ କରନ୍ତି; କିଛି ଜଣେ ସହଜରେ ନିଜକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି, ଆମେ ଦୁଃଖ ସହି ଗୁଭ ଭାର ବହନ କରୁଛୁ।" "କିଛି ଜଣେ ଧାନ ଏବଂ ଧନ ଗୁହାରେ ରଖନ୍ତି, କିଛି ଶାଳାରେ ଧନ ରଖନ୍ତି; କିଛି ଫୁଲାରେ ଧନ ରଖନ୍ତି, ଆମେ ଧନକୁ ମୋ ପାରେ ରଖିଛୁ।" "ମୁଁ କିପରି ଏହି କ୍ଲାନ୍ତ ଅତିଥିକୁ ସମ୍ମାନିତ କରିବି, ଶୁଭା?" "ଅଗ୍ନି, ପାଣି, ଶୁଭ କଥା, ଘାସ, କାଠ ଏବଂ ଏହିପରି ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁଥିବାକୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଶିକାରୀ ବର୍ଦ୍ଧିତ ଶୀତରେ ଦୁଃଖିତ।" ଏହି ପ୍ରେମମୟ କଥା ଶୁଣି, ପରିବାର ରାଜା ଗଛକୁ ଚଢ଼ି, ଚାରିପାଖ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଦୂରରେ ଅଗ୍ନି ଦେଖିଲେ। ସେ ଅଗ୍ନି ସ୍ଥଳକୁ ଗଲେ, ମୁହଁରେ ଜ୍ୱଳନ ଶାଖା ଆଣି, ଶିକାରୀ ପାଖରେ ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳନ କଲେ। ରାତି ମଧ୍ୟରେ ଆଗୁଆଁ ଅଗ୍ନି ପାଖରେ ଶୁଷ୍କ କାଠ, ପତ୍ର ଏବଂ ଘାସ ପ୍ରତିପ୍ରତି ରଖିଲେ।