ଏହି ଉତ୍କଳ ଦେଶର ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ଶିକାରୀ ନିଜ ଭବିଷ୍ୟତ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—"ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି? କେଉଁଠି ରହିବି? କଣ କରିବି? ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ ନେବାକୁ ଦେଉଥିବା, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଏକ ଜଣ।" ସେ ଭାବିଲେ, "ଏବେ ମୋର ଅନ୍ତ ଆସିଗଲା—ଏହି ପଥରର ବର୍ଷା; ମୋ ପାଖରେ ନ କୌଣସି ପାହାଡ଼, ନ ଗଛ ରହିଛି ଯାହା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିପାରିବ।" ଏପରି ଅନେକ ଭାବନାରେ ଲିନ୍ ହୋଇ, ଶିକାରୀ ଦେଖିଲେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି, ଯାହା ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଋଷି ଅତ୍ରି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ଉପବନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗୃହସ୍ଥ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମନ, ଏହି ଗଛ ଏହି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଥିଲା। ଶିକାରୀ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗଛ ତଳେ ଶରଣ ନେଲେ, ଏହାର ଶାଖା ଓ ନୂତନ ପତ୍ରରେ ଭୂଷିତ ଗଛ ତଳେ ବସିଲେ, ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ବର୍ଷାରେ ଭିଜିଯିବା। ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଓ ସନ୍ତାନମାନେ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ—"ସେମାନେ ବଞ୍ଚିବେ କି ନାହିଁ?" ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନେ ଲଗିଲା। ଏହି ଗଛରେ ଏକ ପରିବାର ଦମ୍ପତି ପରାବତ, ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ପୁଅ ଓ ପୋତାମାନେ ସହିତ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗଛରେ ରହୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏଠାରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ହସ୍ତି, ଭୟହୀନ, ସନ୍ତୋଷ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ବଞ୍ଚିଥିଲେ। ପତ୍ନୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଗଛର ଏକ ଖୋଲିରେ ରହିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଜଳ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନିର ଭୟ ନଥିଲା। ପରିବାର ଦେଖିଲେ ପରାବତ ଦମ୍ପତି ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଏଠାରେ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ଦିନ ଭାଗ୍ୟବଶତ, ପରାବତ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପରାବତ ପୁନି ଗଛକୁ ଫେରିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାଗ୍ୟବଶତ ଏକ ଖାଞ୍ଚିରେ ବନ୍ଦି ରହିଗଲେ। ପତ୍ନୀ ଶିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ଜୀବନ୍ତ ଧରାଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ଦେଖି, ପୁରୁଷ ପରାବତ ତାଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ମା ହୀନ ହୋଇଯିବାରେ ଦୁଃଖ ପାଇଲେ। ବର୍ଷା ଆସିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମାନେ ଲଗିଲା, ତାଙ୍କ ନିଡ଼ ଖାଲି ଦେଖି ସେ ବିପ୍ଲବ କଲେ। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଏଠାରେ ବନ୍ଦି ଅଟକିଛନ୍ତି ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ଏହି ଜଣା ନଥିଲା; ସେ ପତ୍ନୀର ଗୁଣ ମନେ ପକାଇ ଆରମ୍ଭ କଲେ। "ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ନୀତିବାନ୍ ପତ୍ନୀ, ମୋର ଆନନ୍ଦ ବଢାଇଥିବା, ଧର୍ମର ମା ଓ ଶରୀରର ଅଧିକାରିଣୀ, ଫେରିନାହିଁ। ସେ ମୋର ସାଥୀ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷରେ; ଖୁସି ହେଲେ ହସେ, ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ। ସେ ମୋର ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହିଁ।" "ସେ ନ ଉପବାସ, ମନ୍ତ୍ର, ଭାଗ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥର ଅର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି; ମୋରେ ନିଷ୍ଠା, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପଦେଶ ମୋ ପାଇଁ, ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ମୋ ପାଇଁ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ନୀତିବାନ୍ ପତ୍ନୀ ଫେରିନାହିଁ; ମୁଁ କଣ କରିବି? କେଉଁଠି ଯିବି? ଘର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଦୁଇଁଟି ଖାଲି ଲାଗୁଛି।" "ତାଙ୍କ ସହିତ, କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ସୁଖରେ, ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର ଲାଗେ; ଘର ମଧୁର କରିଥିବା ପ୍ରିୟା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନାହିଁ। ତାଙ୍କ ବିନା, ମୁଁ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହେଁନି; ମୁଁ ଏହି ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦେବି। ସନ୍ତାନମାନେ କଣ କରିବେ? ମୁଁ ଧର୍ମ ବିହୀନ ହୋଇଯିଛି।" ସେ ଏପରି ଶୋକ କରୁଥିବା ବେଳେ, ଖାଞ୍ଚିରେ ଅଟକିଥିବା ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ବାଣୀ ଶୁଣି, କହିଲେ—"ମୁଁ ଏଠାରେ ବନ୍ଦି, ଅସହାୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ; ଶିକାରୀ ମୋତେ ବନ୍ଦି କରି ଆଣିଛନ୍ତି, ଚତୁର।" "ମୁଁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ, କାରଣ ମୋ ପତି ମୋ ଗୁଣ କଥା କହୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ଭଲ କି ନୁହଁ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେତେବେଳେ ପତି ପ୍ରସନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଦେବୀ ନାରୀମାନେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି; ଯଦି ତାହା ନୁହଁ, ନାରୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।" "ତୁମେ ମୋର ଭାଗ୍ୟ, ମୋର ନାଥ, ମୋର ମିତ୍ର, ମୋର ଶରଣ; ତୁମେ ମୋର ଉପବାସ, ତୁମେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ।" "ଦୁଃଖ କରିନାହିଁ, ନୀତିବାନ୍; ତୁମର ମନ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚଳ ରଖ। ତୁମ ଦୟାରେ ମୁଁ ଅନେକ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରିଛି। ଦୁଃଖର ଅତି; ତୁମର ମନ ଧର୍ମରେ ଏକାଗ୍ର କର।" ପତ୍ନୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ପରାବତ ତ୍ୱରିତ ଗଛରୁ ଉଠି, ଖାଞ୍ଚି ପାଖକୁ ଗଲେ ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ବନ୍ଦି ରହିଥିଲେ। ପତ୍ନୀ ଆସି, ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ମୃତ ପରି ଦେଖି, ଶିକାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହି ପକ୍ଷୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ!" "ଛାଡ଼ିଦିଅ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ସମ୍ପର୍କର ଅସ୍ଥିରତା ଜାଣି; ଶିକାରୀ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବାମାନେ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ, ଜୀବନ ହେଉଛି ଜୀବନର ଖାଦ୍ୟ।" "ମୁଁ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଅପରାଧ ମନେ ପକାଉନି; ତୁମର ମନ ଧର୍ମରେ ନିଶ୍ଚଳ ରଖ। ଶିକ୍ଷକ ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ପାଇଁ ଅଗ୍ନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶିକ୍ଷକ।" "ପତି ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷକ, ଅତିଥି ସମସ୍ତ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷକ। ଯେଉଁମାନେ ଅତିଥିକୁ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଶଂସା ପାଆନ୍ତି।" "ସେମାନେ ଉପରେ ଗoddess ସରସ୍ୱତୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଏପରି ଅତିଥିକୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।" "ପିତୃମାନେ ପାଉଁ ଧୋଇବାରେ, ପ୍ରଜାପତି ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟରେ; ଏହି ସେବାରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବିଷ୍ଣୁପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।" "ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୟନ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି; ଅତିଥି ସର୍ବାଧିକ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ। ଅତିଥି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଦୁଃଖିତ ଆସି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେ ଦେବତାର ରୂପ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ।" "ସମସ୍ତ ଦେବତା, ପିତୃ, ଅଗ୍ନି ଦୁଃଖିତ ଅତିଥି ପଛରେ ଯାଆନ୍ତି; ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସେମାନେ ଖୁସି, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ।" "ଏହିପରି, ପ୍ରିୟା, ତୁମର ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଶାନ୍ତି ଉପଲବ୍ଧ କର; ମନ ଶୁଦ୍ଧ ରଖି ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କର।" "ସହଯୋଗ ଓ କ୍ଷତି ଦୁଇଁଟି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ସମସ୍ତେ ଉପକାରୀକୁ ଉପକାର କରନ୍ତି।" "କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଅପକାରୀକୁ ଉପକାର କରେ, ସେ ନୀତିବାନ୍ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।" "ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଉପଦେଶ କହିଛ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଭଲ ଭାବିଛି; ତଥାପି ଏଠାରେ ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଅଛି—ଶୁଣ, ଶୋଭାମୟା।