ଏକ ସମୟର କଥା, ଏକ ଦୈତ୍ୟ ସିନ୍ଧୁସେନ ନାମକ ପାତାଳ ଲୋକକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଯେତେବେଳେ ବଳିଦାନ, ଅର୍ଥାତ୍ ଯଜ୍ଞ, ପାତାଳକୁ ନେଇଯିବାଗଲା, ଭୂମିରୁ ଯଜ୍ଞ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଗଲା । ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାରେ, ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଦୁଇଟି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହୀନ ହୋଇଗଲା । ଯଜ୍ଞ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବାରୁ, ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସିନ୍ଧୁସେନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ସେମାନେ ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ଦୈତ୍ୟଙ୍କୁ ହରାଇପାରିଲେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ସେମାନେ ସନାତନ ପୁରୁଷ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଦେଲେ । ତାପରେ, ଯେଉଁ ଦୈତ୍ୟ ଯଜ୍ଞକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଦୟାମୟ ଭାବେ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି କହିଲେ— "ମୁଁ ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରି, ପାତାଳକୁ ଯିବି, ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ବଧ କରି, ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞକୁ ପୁନଃ ଉଦ୍ଧାର କରି ଆଣିବି ।" ସେ ଦେବତାମାନେ ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଫେରିଯିବା ପାଇଁ କହିଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲେ । "ଯେପଥରେ ଗଙ୍ଗା ଗଭୀରତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ସେହିପଥରେ ଚକ୍ରଧାରୀ ବିଷ୍ଣୁ ଯିବେ," ବରାହ ଏମିତି କହିଲେ । ଏହାପରେ, ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୂମିକୁ ଭେଦି, ସେ ପାତାଳକୁ ତ୍ରୁଟିଲେ । ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସ ଓ ଦାନବମାନେ ନିହତ ହେଲେ । ବରାହ ଆକୃତିରେ, ମୁଁହରେ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞକୁ ଧରି, ସେ ଆଶ୍ୱାଦନ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ । ଯେପଥରେ ବିଷ୍ଣୁ ଗଭୀରତାକୁ ଗଲେ, ସେହିପଥରେ ମୁଁହରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଧରି ସେ ପୁନଃ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଆସିଲେ । ସେଠାରେ, ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପର୍ବତ ଉପରେ ଦେବତାମାନେ ହରିଙ୍କ ପଥ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ବରାହ ତାହାଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇ, ଗଙ୍ଗା ମୂଳକୁ ଗଲେ । ନାରଦ, ସେଠାରେ ବରାହ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେହରେ ରକ୍ତ ଲପ୍ତ ଥିବାରୁ, ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ନିଜ ଅଂଗକୁ ଧୋଇଲେ । ସେଠାରେ 'ବରାହ କୁଣ୍ଡ' ନାମକ ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନକୁଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ତାପରେ, ମୁଁହରେ ମହାଯଜ୍ଞକୁ ଧରି, ହରି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରକାଶ କଲେ । ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଯଜ୍ଞ ପୁନଃ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା । ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଧାନ ଚମସ 'ବରାହ ଆକୃତି' ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା । ଏହି ଉପଲକ୍ଷେ ଏହି ନାମ ଅନ୍ୟ ଏକ କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ ହେଲା । ଏହି କାରଣରୁ, ବରାହ ତୀର୍ଥ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ । ଯେଉଁଠି ଲୋକ ନିଜ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହିପରି, କୁଶାବର୍ତ୍ତ ତୀର୍ଥର ମହିମା ଅପାର । ମୁଁ ତାହା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିପାରିବି ନାହିଁ । କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକ ଶୁଭ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି । କୁଶାବର୍ତ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଏଠି ମହାତ୍ମା ଗୌତମ କୁଶ ତୀରେ ଉଳ୍ଲାସ କରି ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣି ତିଆରି କରିଥିଲେ । ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଓ ଦାନ କଲେ, ପିତୃଦେବତାମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି । ନୀଳ ପର୍ବତରୁ ନୀଳ ଗଙ୍ଗା ବହୁତିଥାଏ । ଏଠି ଯେଉଁ କୌଣସି ଭକ୍ତ ନିଷ୍ଠାରେ କିଛି କରନ୍ତି—ସ୍ନାନ, ଦାନ ଆଦି—ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅବିନାଶୀ ଏବଂ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇଥାଏ । କପୋତ ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ନାରଦ, ଏଠିରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଶିକାରୀ ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପର୍ବତ ଉପରେ ବସୁଥିଲେ । ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧାର୍ମିକ, ତପସ୍ବୀ, ଗୋପାଳ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରୁଥିଲେ । ସେ ପାପୀ, କ୍ରୁର, ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ଓ କ୍ରୋଧିଳ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଦେହ ଭୟଙ୍କର, ଚକ୍ଷୁ ଅନ୍ଧକାର, ଛୋଟ ହାତ, ବାଘ ଦାନ୍ତ, ନାକ ଓ ଆଖି ନଥିବା, ଛୋଟ ପା, ଚଉଡ଼ିଆ ପେଟ ଥିଲା । ସେ ଗଦା ଧରି, ଦୁଷ୍ଟ ମନ, ସବୁବେଳେ ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଝିଅ, ପତ୍ନୀ ଓ ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଥିଲେ । ପତ୍ନୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସେ ଘନ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ, ସେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପଶୁପକ୍ଷୀ ମାରିଦେଲେ, କିଛିକୁ ଖାଇଲେ, କିଛିକୁ ପିଞ୍ଜରାରେ ପକାଇଦେଲେ । ତୀବ୍ର ଭୋକ ଏବଂ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ । ବସନ୍ତ ଋତୁ ଶେଷ ହୋଇ, ବିକାଶଳ ହେବା ସମୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକିଲା, ମେଘ ଗଠିଗଲା, ମୋଟେ ଭୟଙ୍କର ପବନ ବହିଲା, ପାଥର ବର୍ଷା ଓ ଜଳ ଝରିଲା । ଶିକାରୀ ଅନ୍ତର୍ଭ୍ରମ ହୋଇ, ନିଜ ପଥ ହରାଇଗଲେ । ଜଳ, ଭୂମି, ଗଡ଼, ପଥ, ଦିଗବିଦିଗ କିଛି ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ । ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, "କେଉଁଠି ଯିବି? କେଉଁଠି ରହିବି? କ'ଣ କରିବି? ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ ନେଉଛି, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ।" "ଏବେ, ମୋର ଅନ୍ତ ଆସିଗଲା—ଏହି ପାଥର ବର୍ଷା ମୋତେ ମାରିଦେବ । ମୋତେ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ କେହି ନାହିଁ, ପାଖରେ ଗଛ ବା ପାହାଡ଼ କିଛି ନାହିଁ," ଏମିତି ଭାବି, ଶିକାରୀ ଅଚାନକ ଦେଖିଲେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ଅଛି । ସେ ଗଛ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ, ତାର ଶାଖାପତ୍ର ନୂତନ ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ଶିକାରୀ ସେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ, ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଭିଜିଯାଇଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଓ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ, ତାଙ୍କ ଜୀବନ୍ତ ରହିବେ କି ନାହିଁ ଭାବୁଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଲା । ସେଠି ଗଛ ଉପରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ପରା ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ, ସନ୍ତାନ ଓ ପୌତ୍ରମାନଙ୍କ ସହିତ ବସୁଥିଲେ । ଏହି ଉତ୍ତମ ଗଛର ଗୁହାରେ, ପରା ଓ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଶାନ୍ତି, ସଂତୋଷ ଓ ନିର୍ଭୟତା ସହିତ ବର୍ଷର୍ଷ ବସିଥିଲେ । ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ସମୟ ସମୟରେ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଖୁସିରେ ରହୁଥିଲେ । ଏହି ଦିନ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ, ପରା ଓ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାର...