ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ପ୍ରଜାପତି ଜଳରୁ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ସେଉଁଠାରେ ସୃଷ୍ଟିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଢ଼ିଲେନି। ତେଣୁ ପ୍ରଜାପତି ନିଜ ଦେହକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କଲେ—ଏକ ଭାଗରେ ସେ ପୁରୁଷ ହେଲେ, ଅନ୍ୟ ଭାଗରେ ସ୍ତ୍ରୀ। ସେ ନାରୀ ଭାଗରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆବୃତ କଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ଭାଗରେ ବିରାଜଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଏବଂ ବିରାଜରୁ କୋସ୍ମିକ ପୁରୁଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି କୋସ୍ମିକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନୁ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ତାଙ୍କର ଏକ ଅବଧିକୁ ମନ୍ୱନ୍ତର କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବଧି ହେଉଛି ମନସ୍ପୁତ ମନୁଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସମୟ। ବିରାଜ, ଏହି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁରୁଷ, ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ଏହି ସନ୍ତାନମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେନି। ଯିଏ ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଣେ, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଏବଂ ଧର୍ମିକ ସନ୍ତାନ ଲାଭ କରି, ଇଚ୍ଛିତ ସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରଜାପତି ଆପଭା ନାମକ ଦେବତା, ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନ ହୋଇଥିବା ଶତରୂପାଙ୍କୁ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଆପଭାଙ୍କ ମହିମାରେ, ଯିଏ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲେ, ଶତରୂପା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଶତରୂପା ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ଏହି ତପୋଜ୍ୱଳିତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହି ସ୍ୱୟଂଭୁ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାଙ୍କର ସତତିଏକ ଯୁଗକୁ ଏଠାରେ ମନ୍ୱନ୍ତର କୁହାଯାଏ। ବିରାଜରୁ ଶତରୂପା ଭୀରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଭୀରରୁ କାମ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ କାମ୍ୟାରୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ ଜନ୍ମିଲେ। କାମ୍ୟା, କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ କନ୍ୟା, ତାଙ୍କର ଚାରି ପୁଅ ହେଲେ—ସମ୍ରାଟ, କୁକ୍ଷି, ବିରାଟ ଓ ପ୍ରଭୁ। ଅତ୍ରି ପ୍ରଜାପତି ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଉତ୍ତାନପାଦରୁ ସୁନୃତା ଚାରି ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସୁନୃତା ଧର୍ମର କନ୍ୟା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସୁନ୍ଦର କଟିବନ୍ଧିତା, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିଲେ ଏବଂ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଶୁଭ ମାତା ହେଲେ। ଉତ୍ତାନପାଦ ଏହି ସୁନୃତା ଉପରେ ଧ୍ରୁବ, କୀର୍ତ୍ତିମାନ, ଆୟୁଷ୍ମାନ ଓ ବସୁଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଧ୍ରୁବ ତିନି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ଧରି ଗଭୀର ତପସ୍ୟା କଲେ, ମହା କୀର୍ତ୍ତି ଲାଗି ଆଶା କରି। ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ସମାନ ଏକ ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ—ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ପୂର୍ବରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଗର୍ବ, ଶ୍ରୀ, ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖି, ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଉଶନା ପୂର୍ବେ ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ: "ଧ୍ରୁବଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ! ତାଙ୍କ ଜ୍ଞାନ କେତେ ଅସାଧାରଣ! ଆଜି ସପ୍ତ ଋଷି ଧ୍ରୁବଙ୍କୁ ପୂର୍ବରେ ଦେଖି ଦଢ଼ିଆ ହୋଇଛନ୍ତି।" ଧ୍ରୁବରୁ ଶ୍ଲିଷ୍ଟି ଓ ଭବ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ; ଶ୍ଲିଷ୍ଟିଙ୍କୁ ସୁଚ୍ଛାୟା ପଞ୍ଚ ନିର୍ମଳ ପୁଅ ଦେଲେ—ରିପୁ, ରିପୁଂଜୟ, ବୀର, ବୃକଳ, ବୃକତେଜସ୍। ବୃହତୀ ରିପୁଠାରୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚକ୍ଷୁଷୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଏହି ଚକ୍ଷୁଷୁ ମନୁଙ୍କୁ ବିରଣ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପୁଷ୍କରିଣୀ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ବିରଣ୍ୟ ଥିଲେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏହିପରି, ବୈରାଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟା ନଡ଼୍ୱଳାଠାରୁ ମନୁଙ୍କୁ ଦଶ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ହେଲେ—କୁତ୍ସ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସତ୍ୟବାକ୍, କବି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁତ, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଏହି ନଅ, ଏବଂ ଦଶମ ଅଭିମନ୍ୟୁ। ପୁରୁଠାରୁ ଆଗ୍ନେୟୀ ଛଅ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅ ଜନ୍ମିଲେ। ଅଙ୍ଗଠାରୁ ସୁମନସ୍, ସ୍ୱାତି, କ୍ରତୁ, ଅଙ୍ଗିରସ୍ ଓ ମୟା ଜନ୍ମିଲେ; ଅଙ୍ଗଠାରୁ ସୁନୀଥାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଭେଣା ଏକମାତ୍ର ସନ୍ତାନ ହେଲେ। ଭେଣାଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ କାରଣରୁ ମହା କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲା; ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ବାହୁ ମଥନ କଲେ। ଏହି ମଥନରୁ ଏକ ମହାନ ରାଜା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଋଷିମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ, "ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଲୋକମାନେ ଅଛନ୍ତି।" ସେ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ବଡ଼ କୀର୍ତ୍ତି ଲାଭ କରିବେ; ଧନୁଷ୍ୟ ଓ କବଚ ସହିତ ଜନ୍ମିଥିବା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହି ପ୍ରଥୁ, ଭେଣାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାଜବଂଶରୁ ଜନ୍ମି ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ସେ ପ୍ରଥମ ରାଜା ଯିଏ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷିକ୍ତ ହେଲେ। ପ୍ରଥୁଠାରୁ ଦକ୍ଷ ବର୍ଣ୍ଣୀତ ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଉପଜିଲେ; ଏହି ରାଜା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଗାଈ ଭାବରେ ଦୁଧିଆଯାଇ, ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ନ ଉପଲବ୍ଧ ହେଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବିକା ଲାଗି, ଦେବମାନେ, ଋଷିମାନେ, ପିତୃମାନେ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରାମାନେ, ସର୍ପ, ଧର୍ମିକ ଲୋକ, ଉଦ୍ଭିଦ, ପାହାଡ଼ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ-ନିଜ ପାତ୍ରରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁଧିଲେ। ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶାଅନୁଯାୟୀ ଦୁଧ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେଇ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଜୀବନ ଧାରଣ କଲେ। ପ୍ରଥୁଙ୍କୁ ଦୁଇ ପୁଅ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଧର୍ମିକ ଏବଂ ଯଜ୍ଞ ଶେଷରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଶିଖଣ୍ଡିନୀ ଅନ୍ତର୍ଧାନଠାରୁ ହବିର୍ଧାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ହବିର୍ଧାନଠାରୁ ଆଗ୍ନେୟୀ ଛଅ ପୁଅ ଦେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଧିଷଣା କୁହାଯାଏ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍, ଶୁକ୍ର, ଗୟ, କୃଷ୍ଣ, ବ୍ରଜାଜିନ—ଏମାନେ ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍ ନାମକ ମହା ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ହବିର୍ଧାନଠାରୁ ଯେଉଁମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ପାଳନ କଲେ, ସେମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍ ପୃଥିବୀରେ ଚଳିତ ପ୍ରଜାମାନେର ନାୟକ ହେଲେ। ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍ ସମୁଦ୍ରଜନିତ କନ୍ୟା ସବର୍ଣ୍ଣାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ପରେ, ପ୍ରଜାପତି ସବର୍ଣ୍ଣାଠାରୁ ଜନ୍ମିଲେ। ସବର୍ଣ୍ଣାଠାରୁ, ସମୁଦ୍ରର କନ୍ୟା, ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷ୍ ଦଶ ପୁଅ ଲାଭ କଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରଚେତସ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏମାନେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ସେମାନେ ଅଖଣ୍ଡ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ତପସ୍ୟା କଲେ।