ସେଇ ସମୟରେ, ସାଗର ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଏକ ମହାପାପୀଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଗର୍ବ ଦେଖାଇ, ଋଷି କପିଳଙ୍କୁ ଅପମାନିତ କରିଲେ । ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କଠୋର ଶବ୍ଦ କହିଲେ ଓ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ମାଡ଼ିଲେ । ଏହା ଦେଖି, ମହାମୁନି କପିଳ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ପାତ କରିଲେ ଓ କ୍ରୋଧବଶତଃ ସେମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲେ । ସମସ୍ତ ସାଗର ପୁଅମାନେ ସେଠାରେ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ତ୍ରିୟସ୍ନାଧନ ହୋଇଥିବା ରାଜା ସାଗର ଏହି କଥା କିଛି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ । ଏହି ଘଟଣା ପରେ, ଦେବ ଋଷି ନାରଦ ଗୋଟିଏ ସମୟରେ ରାଜା ସାଗରଙ୍କୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜଣାଇଲେ—କପିଳଙ୍କ ଅବସ୍ଥା, ଅଶ୍ୱର ଭାଗ୍ୟ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ । ସେ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସାଗର ପୁଅମାନଙ୍କ ନାଶ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଖୋଲିଦେଲେ । ଏହା ଶୁଣି ରାଜା ସାଗର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ, କ'ଣ କରିବେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ । ସାଗରଙ୍କ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅସମଞ୍ଜ । ସେ ମୂର୍ଖତାବଶତଃ ସହରବାସୀଙ୍କ ଶିଶୁମାନେ ଉଠାଇ ଜଳରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଉଥିଲେ । ସେଠିଏ, ସମସ୍ତ ପୌରବାସୀ ଏହି କଥା ରାଜାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ । ଏହା ଶୁଣି ରାଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ: "ଏହି ଅସମଞ୍ଜ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଛି, ଶିଶୁ ହତ୍ୟା କରୁଛି, ଏହାକୁ ରାଜ୍ୟରୁ ନିର୍ବାସିତ କର ।" ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶ ଶୁଣି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଅସମଞ୍ଜଙ୍କୁ ବନକୁ ନିର୍ବାସନ କରିଦେଲେ । ଏପରି ଭାବରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରେ ସମସ୍ତ ସାଗର ପୁଅମାନେ ପାତାଳରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲେ । ବନକୁ ଚାଲିଯାଇଥିବା ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଅଛି, ଏବେ ମୋ ପାଇଁ କ'ଣ ପଥ ରହିଛି? ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ରାଜା ଅତି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ । ଅସମଞ୍ଜଙ୍କ ଏକ ପୁଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଅଂଶୁମାନ୍ । ରାଜା ସେ ଶିଶୁକୁ ଡାକି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରିବାକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ । ଅଂଶୁମାନ୍ ଶିଶୁ ମନୋଭାବରେ କପିଳଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଅଶ୍ୱକୁ ଫେରାଇ ନେଇ ରାଜା ସାଗରଙ୍କୁ ଦେଲେ । ଏହିପରି ଭାବରେ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା । ତାଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦିଲୀପ, ଦିଲୀପଙ୍କ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭଗୀରଥ । ଭଗୀରଥ, ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ଭାଗ୍ୟ ଶୁଣି, ଦୁଃଖରେ ଭରି ପଡ଼ି, ରାଜା ସାଗରଙ୍କୁ ବିନମ୍ର ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ସାଗର ପୁଅମାନଙ୍କ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିପରି ହେବ?" ରାଜା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୋ ପୁଅ, ଏହା କପିଳ ଜାଣନ୍ତି ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭଗୀରଥ ପାତାଳକୁ ଗଲେ, କପିଳଙ୍କ ପାଖରେ ଶିର ନମାଇ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ । ଏହି ମହାମୁନି ଦୀର୍ଘ ଧ୍ୟାନ ଓ ତପସ୍ୟା କରି, ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ । ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ଝରିଥିବା ଜଳ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କଲେ । ତା'ପରେ, ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଭଗୀରଥ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି? କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ?" ମୁନି କହିଲେ, "ହେ ନରୋତ୍ତମ, ତୁମେ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଯାଓ, ମହାଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର, ତୁମ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ତପସ୍ୟା କର, ତେବେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେବ ।" ଏହା ଶୁଣି, ଭଗୀରଥ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ । ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଶିଶୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟରେ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ତା'ପରେ ଭଗୀରଥ ଭାବଗଭୀର ଭାବେ କହିଲେ: "ହେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ, ମୁଁ ଏକ ଶିଶୁ, ମୋର ଜ୍ଞାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ । ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନିମନ୍ତେ ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ ।" "ଯେଉଁମାନେ ମୋ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କଥା, ଚିନ୍ତା, କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ, ଦେବମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ ସୋମ ଦେବତାକୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ । ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପ୍ରଜା, ମୋ ସଂପ୍ରଦାୟର, ମୋତେ ଜନ୍ମ ଏବଂ ପାଳନ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଶିବ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତୁ । ମୁଁ ସଦା ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ ।" ଏପରି ଭାବେ ଭଗୀରଥ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଶିବ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦର୍ଶନ ଦେଲେ ଓ ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ବର ପ୍ରଦାନ କରିବାକୁ କହିଲେ: "ଦେବମାନେ ଯାହା ପାରିବେ ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ବର ଦେବି । ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୋତେ କହ, ହେ ଭଗୀରଥ ।" ଭଗୀରଥ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ: "ହେ ଦେବେଶ, ଆପଣଙ୍କ ଜଟାରେ ବାସ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀକୁ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଦିଅନ୍ତୁ । ଏହା ହେଲେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ ।" ମହେଶ୍ୱର ହସି କହିଲେ: "ମୁଁ ଏହି ନଦୀକୁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି, ଏବେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ପ୍ରଶଂସା କର ।" ଏହି ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଭଗୀରଥ ମହାତପସ୍ୟା କଲେ ଓ ଏକ ଭକ୍ତିଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ଲୋକ ରଚନା କରି ଗଙ୍ଗାଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ । ଶିଶୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭଗୀରଥ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ, ପାତାଳକୁ ଗଲେ । ସେଠାରେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗଙ୍ଗାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରି, ମହାତ୍ମା କପିଳଙ୍କୁ ଏହି କଥା ଜଣାଇଲେ । ପରିକ୍ରମା କରି, ହାତ ଜୋଡ଼ି କହିଲେ: "ମାତା, ମୋ ପୂର୍ବଜମାନେ ମହାମୁନି କପିଳଙ୍କ ଶାପରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି । ଏହିପରି ତୁମେ ସେମାନେକୁ ପବିତ୍ର କର ।" ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା କହିଲେ, "ଏହିପରି ହେଉ ।" ସେ ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଓ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କଲେ । ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ପିଇଥିବା ସମୁଦ୍ର ଭରିବା ପାଇଁ ଏହି ଦିବ୍ୟ ନଦୀକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାମାତ୍ରେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ । ଭଗୀରଥ ଏହି ଗଙ୍ଗାକୁ ଅନେକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଓ ପାତାଳରେ ଥିବା ସମୁଦ୍ର ଅଂଶ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ନେଇ ଆଣିଲେ । ଏହି ଭାବରେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରି, ଏକ ନାଳା ତିଆରି କଲେ । ପରେ, ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ବନ୍ୟା କରି, ଏହି ଶିଶୁ ରାଜା କହିଲେ: "ତୁମେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ସିଦ୍ଧ କର ।" ଏହିପରି, ଗଙ୍ଗା ହିମାଳୟକୁ ଗଲେ ଓ ପବିତ୍ର ଭାରତ ଭୂମିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ।