ଏକ ସମୟର କଥା, ଶାସ୍ତ୍ର, ହରଙ୍କର ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଓ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ଉପରେ ଭାବନା କରି, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସଠିକ ଉପାୟରେ ଧର୍ମକର୍ମ କରି ଏବଂ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ, ଏହି ସବୁ ସଦାଶିବଙ୍କର ମହିମା। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ, କର୍ତ୍ତା, ସାଧନ ଓ ଉପାୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ଓ ପ୍ରିୟ, ତାହା ଅଦି ଅର୍ଥାତ୍ ଆଦିହୀନ କର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସିଦ୍ଧି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠି ଯେଉଁଠି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ସାର୍ଥକତା ରହିଛି, ତାହା ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ଲୌକିକ ଉପାୟରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଯେଉଁଠି ଯଥା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମ, ପୂଜ୍ୟତମ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ଉମାପତିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ସତ୍ୟ ଯୋଗୀମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ। ଯେପରି ଅପାର ମାୟାର ଶାମ୍ଭୁ ଜଗତ୍ର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ନିଜେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ମାତା ଉମା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସଂଯୋଗଠାରୁ ପତିବ୍ରତା ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏପରି ଶ୍ରୀଗୌତମ ଏହିପରି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଭଗବାନ ଶିବ, ଉମା ଓ ଗଣେଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବଗଣ ସହିତ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଶିବଜୀ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କହିଲେ, "ଗୌତମ, ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତି, ପ୍ରଶଂସା ଓ ଶୁଭ ସଂକଳ୍ପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି। ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ଦେବତାମାନେ ଯାହା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଇପାରିବି, ମାଗ।" ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଗୌତମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଅଶ୍ରୁପ୍ରସ୍ରବଣ କରି, ଚିନ୍ତା କଲେ—"ହେ ଭାଗ୍ୟ! ହେ ଧର୍ମ! ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପୂଜା କି ଅପୂର୍ବ! ଏହି ଜଗତ୍ର ଚର୍ଯ୍ୟା କି ଅଦ୍ଭୁତ! ଏ ଶୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।" ତାପରେ ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—"ହେ ଦେବଦେବ, ତିନି ବେଦର ଆଶ୍ରୟ, ଆପଣଙ୍କ ଜଟାରେ ବିରାଜିଥିବା, ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥିବା ଶୁଭ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଯଦି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।" ଶିବଜୀ କହିଲେ—"ତୁମେ ଏହି ଆଞ୍ଚଳିକ ଜଗତ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଏହି ଅନୁରୋଧ କରିଛ। ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଆଉ ଏକ ଵର ମାଗ।" ପୁନଃ ଶିବଜୀ କହିଲେ—"ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ, ସେମାନେ ଚାହିଁଥିବା ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବେ—ଏହି ଵର ମୁଁ ଦେଉଛି।" ପୁନି ଶିବଜୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ—"ଆଉ କିଛି ଵର ମାଗ, ଭୟ ଛାଡ଼।" ତାହାରେ ଗୌତମ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ—"ହେ ବିଶ୍ୱନାଥ, ଏହି ଦେବୀ ଯିଏ ଆପଣଙ୍କ ଜଟାରେ ବିରାଜିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସାର୍, ଜଗତ୍ ପବିତ୍ର କରିଥିବା ଏହି ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।" "ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତୀର୍ଥସ୍ୱରୂପିଣୀ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜଳ ରୂପ ଗଙ୍ଗା ସାଗରକୁ ବହିଯିବେ, ମନ, ବାଣୀ କିମ୍ବା କାୟ ଦ୍ୱାରା କୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଭଳି ସମସ୍ତ ପାପ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ଧ୍ୱଂସ ହେଉ। ବିଶେଷ କରି ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ-ଉତ୍ତରାୟଣ, ବିଷୁବ ଇତ୍ୟାଦି ସମୟରେ।" "ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଦିନାନ୍ତରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଯେପରି ଶୁଭ ଫଳ ମିଳେ, ଏଠି କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ଏହି ଫଳ ମିଳୁ। କୃତ ଯୁଗରେ ତପସ୍ୟା, ତ୍ରେତାରେ ଯଜ୍ଞ, ଦ୍ୱାପରରେ ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ, କିନ୍ତୁ କଳି ଯୁଗରେ କେବଳ ଦାନ ପ୍ରଶଂସିତ।" "ସମସ୍ତ ଯୁଗ ଓ ଦେଶର ଧର୍ମ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ସେଠି ଯଥାସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅନୁଯାୟୀ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। କେଉଁଠି ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ଏଠି କେବଳ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ସେଉଁଠି ଫଳ ମିଳୁ।" "ଏହି ନଦୀ ସାଗରକୁ ବହିଯିବା ସମସ୍ତ ନଦୀପଥରେ ଆପଣ ଉପସ୍ଥିତ ରୁହନ୍ତୁ—ଏହି ଵର ଦିଅନ୍ତୁ। ତାଙ୍କ ଉପରେ ଦଶ ଯୋଜନା ଏବଂ ସେ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଏଠି ଆସି ସ୍ନାନ କରିବେ, କିମ୍ବା ଦୁଇଟି ସ୍ନାନ ମଧ୍ୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ, ସେମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତୁ।" "ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ପାତାଳର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥମାନେ ଏଠି ଏକଠି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଏକ ତୀର୍ଥ ସେମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଯାଏ। ବସ, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।" ଗୌତମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶିବଜୀ କହିଲେ, "ତଥାସ୍ତୁ। ଏପରି ତୀର୍ଥ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, ନ ଥିବ।" ଏବଂ ଏହି ବେଦର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗୌତମୀ ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ତିନିଥର କହି, ଶିବଜୀ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ, ବିଶ୍ୱପୂଜିତ ଭଗବାନ ଚଲିଯିବା ପରେ, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାଅନୁସାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୌତମ ଦେବତାମାନେ ଘେରିଥିବାବେଳେ ଶିବଙ୍କ ଜଟା ଉପରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଉଠାଇ ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଗୌତମ ଆସି ନାରଦ ତାଙ୍କ ଜଟା ଉଠାଇବା ସମୟରେ ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା ଓ ଦେବତାମାନେ ଏଠାରେ ଆସି ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ। ସେଠି ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଗୌତମଙ୍କୁ ବିଜୟ ଧ୍ୱନି ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ଏଭଳି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ ଗୌତମ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ। ସେଉଁଠି ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ପର୍ବତବାସୀମାନେ ଗୌତମଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ। ଗୌତମ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଜଟା ପର୍ବତ ଶିଖରରେ ରଖି, ହାଥ ଜୋଡି ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ—"ହେ କାମଦାୟିନୀ, ତ୍ରିନୟନଙ୍କ ଜଟାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ମା, ଦୟାକରି ମୁଁ ଯଦି କିଛି ଅପରାଧ କରିଥିଲି ମାନ୍ୟ କର, ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଯାଅ, ଜଗତ୍ର ଉପକାର କର।" ଗୌତମଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦେବୀୟ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଗୌତମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—"ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବି, କିମ୍ବା କୁମ୍ଭରେ ରୁହିବି, କିମ୍ବା ପାତାଳକୁ ଯିବି? ତୁମେ ତ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦୟାଳୁ।" ଗୌତମ କହିଲେ—"ତୁମେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଞ୍ଜଳିରେ ତିନି ଲୋକର ଉପକାର ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେଉ ନାହିଁ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଦେବୀ ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କୁ ମନେ ପ୍ରସ୍ଥାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ପାତାଳକୁ ଗଲେ। ସ୍ୱର୍ଗରେ ଚାରି ଭାଗ, ପୃଥିବୀରେ ସାତ ଭାଗ, ପାତାଳରେ ଚାରି ଭାଗ ହୋଇ, ସେ ପନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।