ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାପର୍ବତ କୈଳାସର ଶିଖରକୁ ପହଁଚିଥିଲେ ମହାମୁନି ଗୌତମ। ସେ ଏଠାରେ କଣ କରିଲେ? କି ତପସ୍ୟା କଲେ, କିମ୍ବା କି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ର ରଚନା କଲେ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉତ୍ତରରେ, ଗୌତମ ମୁନି କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ଯାଇ, ନିଜ କଥାକୁ ଅଟକାଇଲେ, କୁଶ ଶୟା ପତାଇ ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ବସିଗଲେ। ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଏଠାରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ତୋତ୍ର ଗାଇଲେ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ହେଉଥିବା ବେଳେ ଫୁଲର ବର୍ଷା ହେଇଗଲା। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରରେ ଗୌତମ ମୁନି କହିଲେ— ଯେଉଁ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାପୂରଣା ଦେବା ପାଇଁ, ସୋମ ଅଷ୍ଟ ମହାରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଅମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣରେ ବିଶିଷ୍ଟ କରାଯାଏ। ଭଗବାନ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଭୋଗ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଭୂମିର ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ତିନି ଲୋକର ସ୍ଥିତି, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଏବଂ ନାଶ ପାଇଁ ଶିବ ଜଳର ରୂପ ନେଇଥିଲେ; ଏହି ରୂପ ଲୋକଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ଧର୍ମ ପାଇଁ। ଭଗବାନ ସୃଷ୍ଟିର ଅନୁକ୍ରମ, ଅମୃତ ଧାରା, ଜୀବର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଶରୀର ଧାରଣ କରନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧି, ଚଳନ, ଶକ୍ତି ଏବଂ ଅକ୍ଷର ତଥା ଜୀବର ଅନୁକ୍ରମ ଏବଂ ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଭଗବାନ ବାୟୁର ରୂପ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମ, ନିଜ ସ୍ୱାମୀ, ଦିଗ୍, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ ଏବଂ ଭୂମି ନାହିଁ, ଭୋଗ ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ନାହିଁ— ଏହି ଆକାଶର ରୂପ ତୁମର, ମହାପ୍ରଭୁ। ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ତୁମେ ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର ଶାଖା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ; ଗୀତ, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ତୁମର ରୂପ ନେଇଛି। ତୁମେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଉପାୟ, ପୁରୋହିତର ସ୍ଥାନ, ଫଳର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ସମୟ; ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ— ତୁମର ଶରୀର ଯଜ୍ଞାଙ୍ଗର ରୂପ ନେଇଛି। ତୁମେ କର୍ତ୍ତା, ଦାତା, ଦାନ ଦେବାର ଦାୟୀ, ଦାନ, ସବୁଜଣା, ସାକ୍ଷୀ, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ— ତୁମେ ସବୁକିଛି; ଶବ୍ଦ ର ଖେଳ କଣ ଆବଶ୍ୟକ? ତୁମେ ବେଦ ବା ଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହେଉନାହିଁ, ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଉନାହିଁ; ତୁମେ ଅଜନ୍ମା, ଅପରିମାପ୍ୟ, 'ଶିବ' ଶବ୍ଦରେ ଉଚ୍ଚାରିତ; ମହାପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। ଏକ ଦିନ ଶିବ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଏକତ୍ୱ ଦେଖିଲେ—'ମୋର' ଏବଂ 'ମୋର ନୁହେଁ' ଏହି ସମ୍ପଦ ଭାବିଲେ— ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଅପରିମାପ୍ୟ ହେଲା, ଅନେକ ବିଶ୍ୱର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। ସେ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ନିଜ କାରଣର କାରଣ ଭାବରେ ବସିଥିବା, ନିତ୍ୟ, ଶୁଭ, ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଚିହ୍ନ ରହି କିମ୍ବା ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଏହି ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତାର ଶକ୍ତି ଅଟୁଟ ରହିଛି। ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଖାଦ୍ୟର ବୃଦ୍ଧି, ଜୀବର ନାଶ— ଏହି ସମସ୍ତ ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟା ତାଙ୍କରେ ଅଛି; ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଅସମ୍ଭବ କାମ ନାହିଁ, ହରଙ୍କର ପ୍ରିୟା। ଯାହା ପାଇଁ ଲୋକେ ଖାଦ୍ୟ, ଧନ, ଜୀବନ ଦେଇ, ତପସ୍ୟା ଏବଂ ଧର୍ମ କରନ୍ତି— ସେ ଏହି ଜଗତ୍ ଜନନୀ, ସୋମଙ୍କର ପ୍ରିୟା, ବିଶ୍ୱବିଖ୍ୟାତ। ଯାହାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ଯାହାର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଶୁଭ ଲାଭ ହୁଏ, ଯେଉଁ ଦେବୀ ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିତ କରି ଶୁଧ୍ଧ କରନ୍ତି— ସେ ସଦା ସୋମ, ସୋମ ରୂପରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ଯାହାର କୃପାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଏନ୍ଦ୍ରିୟ, ଚିତ୍ତ, ଆନନ୍ଦ ଫଳ ଦେଇଥାଏ— ସେ ଭାଗୀଶ୍ୱରୀ, ବିଶ୍ୱ ଗୁରୁଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ସହଚରୀ। ଯଦି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମନ ଅଶୁଧ୍ଧ ହୁଏ, ତେବେ ଅନ୍ୟ ଜୀବର କଥା କଣ? ଏହିପରି ମା ଗଙ୍ଗା ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିବାକୁ ନିମ୍ନବାହିନୀ ହେଲେ। ଶାସ୍ତ୍ର, ହରଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା, ବିଶ୍ୱ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ବିଚାର କରି, ସେ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ— ଏହି ସଦାଶିବଙ୍କର ମହିମା। ସମସ୍ତ କାମ, କର୍ତ୍ତା, ଉପକରଣ ଏବଂ ଉପାୟ, ବେଦ ଦ୍ୱାରା ବା ଲୋକ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଯାହା ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ପ୍ରିୟ, ସେ ଆଦି କର୍ତ୍ତାଙ୍କର ସିଦ୍ଧି ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଉତ୍ତମ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ସ୍ୱରୂପ ତତ୍ତ୍ୱ, ପୂଜ୍ୟ ସାର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରି, ଯାହାକୁ ଲାଭ କରି ଏକାନ୍ତ ଯୋଗୀ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଫେରିନାହିଁ— ସେ ଉମାପତି, ମୁକ୍ତି ଦେବାର ଦାତା। ଯେପରି ଶମ୍ଭୁ ଅପରିମାପ୍ୟ ମାୟାରେ ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ମା ତୁମେ ତାଙ୍କ ସଂଯୋଗ ଅନୁଯାୟୀ ନିଷ୍ଠାର ଅବସ୍ଥା ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ ଗୌତମ ମୁନି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେଙ୍କୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶିବ, ଉମା, ଗଣେଶ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗଣସମୂହ ସହିତ। ଶମ୍ଭୁ ନିଜେ ଆସି ଦୟାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗୌତମଙ୍କୁ କହିଲେ— "ଗୌତମ, ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତି, ପ୍ରଶଂସା ଏବଂ ଶୁଭ ବ୍ରତରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛି। ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଁଛ, ଦେବତାମାନେ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ଦାନ ମଧ୍ୟ ଚାହିଁପାର। ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କର ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଗୌତମ ମୁନି ଅନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜି, ଗଭୀର ଚିନ୍ତନ କଲେ— "ଅଭିମାନ୍ୟ ଭାଗ୍ୟ! ଅଭିମାନ୍ୟ ଧର୍ମ! ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ପୂଜା! ବିଶ୍ୱର ଅଦ୍ଭୁତ ଚଳ! ହେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ!" ତାପରେ ଗୌତମ ମୁନି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ— "ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମର ଜଟାରେ ବିଦ୍ୟମାନ, ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥିବା ଶୁଭ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଉ। ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବ, ତିନି ବେଦର ଆଶ୍ରୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ!" ଶିବ କହିଲେ— "ତୁମେ ଏହି ଅନୁରୋଧ ତିନି ଲୋକର ଉପକାର ପାଇଁ କରିଛ; ଏବେ ନିଜ ପାଇଁ ଭୟ ଛାଡି ଏକ ଦାନ ଚାହିଁପାର।" ଏହି ଷ୍ଟୋତ୍ରରେ ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଶ୍ରୀଲାଭ କରିବେ— ଏହି ଦାନ ଦେଉଛି। ଏପରି କହି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଚାହିଁପାଇଁ କହିଲେ— "ଏବେ ତୁମେ ଆର ଦାନ ଚାହିଁପାର, ଭୟ ଛାଡି।