ଗଉତମ ଋଷି ଭଗବାନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନାହିଁ; ଆପଣ ମୋତେ ଶୁଧ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ୍।" ଏହାପରେ ବିଘ୍ନବିନାଶକ, ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ସମୟରେ, କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ସେଠାରେ ସେ ନ ମରେ, ନ ଜୀବନ୍ତ ଅଛି; ଏହି ମହାଅନିଶ୍ଚିତତାରେ କଣ କହିବା? ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିମ୍ବା ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ପଥ କ’ଣ, ଏହା ଅସ୍ପଷ୍ଟ।" ଗଉତମ ପୁନି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ଏହି ଗାଈ କିପରି ପୁନଃ ଉଠିପାରିବ? ଏହି ଘଟଣାରେ କ’ଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି? ଆପଣ ଦୟାକରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁଁ ଏହା କରିବି।" ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ଏହି ବିଷୟରେ ଜେଉଁ ଜ୍ଞାନୀ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବେ, ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଅନୁସରଣ କରାଯିବ, ବୋଲି ସେମାନେ କହିଲେ। ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଗଉତମଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ, ବିଘ୍ନବିନାଶକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି; ମୁଁ କହିବା ପରେ ମୁନିମାନେ ଓ ଗଉତମ ଏହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ।" "ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ମହାଦେବଙ୍କ ଜଟାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କମଣ୍ଡଳୁର ଜଳ ବିରାଜିତ, ଯାହା ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମର ମୂଳ। ଏହି ଜଳ ତୁରନ୍ତ ଆଣ, ଉପବାସ ଓ ନିୟମରେ ରହି, ଏହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଶରଣ ନେଇଥିବା ଗାଈକୁ ସ୍ନାନ କରାଅ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ତାପରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ପୁନଃ ପୂର୍ବବତ୍ ଆପଣଙ୍କ ଗୃହରେ ରହିବା।" ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହିପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସମୟରେ, ସଭାରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା ଓ ବିଜୟଧ୍ୱନି ଉତ୍ସବ ହେଲା। ତାପରେ ଗଉତମ ହାତ ଜୋଡ଼ି, ମସ୍ତକ ନମାଇ କହିଲେ, "ତପସ୍ୟାଅଗ୍ନିର କୃପାରେ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଦୟାରେ, ମୋର ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।" "ତଥାସ୍ତୁ," ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଭୂତନାଥ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ବିଜୟ ସହିତ, ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରି, ଚାଲିଗଲେ। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଭୂତନାଥ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଗଉତମ ମଧ୍ୟ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପ ଶୁଧ୍ଧ ହୋଇ, ଏଠାରୁ ଅପସରଣ କଲେ। ସେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରିଲେ, "ମୋର ଏହି ସ୍ଥିତି କ'ଣ?" ଜ୍ଞାନରେ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ! ସେ ବୁଝିଲେ ଯେ, ଏହି ସବୁ ଦେବତାଙ୍କ ଲାଗି, ନିଜ ପାପ ହରଣ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ, ଓ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଘଟିଛି। ଉମାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା, ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଆନ୍ତର୍ଭାବ ମଧ୍ୟ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଅଛି; ଏହି ସବୁ ଅତି ମଙ୍ଗଳମୟ, ମୋର କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଉତମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ତ୍ରିନେତ୍ର, ବୃଷଧ୍ୱଜ, ଜଗତ୍ପତିଙ୍କୁ ଉପାସନା କଲେ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ, "ମୁଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନଦୀ ଆଣିବି; ମୋର ସହଧର୍ମିଣୀ ଗିରିଜା, ଯିଏ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ଜଟାରେ ବିରାଜିତ, ସେ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ।" ଏପରି ଧ୍ୟାନ ଓ ନିଶ୍ଚୟ ସହିତ, ମହାମୁନି ଗଉତମ ନିଜ ପ୍ରିୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗଣ ସହିତ କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତାମାନେ ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। କୈଳାସ ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗଉତମ ମହାମୁନି କ'ଣ କଲେ? ସେ ତପସ୍ୟା କଲେ କି, କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ସ୍ତୁତି ରଚନା କଲେ? ଏହି ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗଉତମ ମୌନ ଧାରଣ କଲେ, କୁଶା ଶଯ୍ୟା ବିଛାଇ, ଶାନ୍ତ ଓ ସମାଧି ହୋଇ, କୈଳାସ ଶିଖରରେ ବସିଲେ। ସେ ନିଜେକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଏକ ଦିବ୍ୟ ସ୍ତୁତି ଗାଇଲେ; ମହେଶ୍ବରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ସମୟରେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏହି ସ୍ତୁତିରେ ଗଉତମ କହିଲେ, "ଯେଉଁଠି ଭୋଗାଶା ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେବାକୁ, ସୋମ ଅଷ୍ଟମହାରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସଦା ଗୁଣମୟ। ଏହିପରି ଭାବରେ ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ, ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।" "ନିଜ ସ୍ଵଧୀନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୋଗ ତିଆରି କରିବା, ସମସ୍ତ ଚରାଚରକୁ ଧାରଣ କରିବା, ଶ୍ରୀ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ପ୍ରଭୁ ପୃଥିବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା କୁହାଯାଏ।" "ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ଲୟ, ପୃଥିବୀର ଆଧାର ସ୍ଥାପନ, ଲୋକମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଧର୍ମ ପାଇଁ, ଶିବ ଶାନ୍ତ ରୂପେ ଜଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।" "କାଳର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଅମୃତର ପ୍ରବାହ, ଜୀବମାନଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସୃଷ୍ଟି-ଲୟ, ଆନନ୍ଦ-ସମୃଦ୍ଧି, ସୂର୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର-ଅଗ୍ନି ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ।" "ବୃଦ୍ଧି, ଗତି, ଶକ୍ତି, ଅକ୍ଷରମାଳା, ଜୀବ ଶ୍ରେଣୀ, ବିଭିନ୍ନ ଆନନ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ପ୍ରଭୁ ବାୟୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।" "ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମ, ନିଜ କିଛି, କିଛି ଅନ୍ୟ, ଦିଗ, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ-ପୃଥିବୀ, ଭୋଗ-ମୋକ୍ଷ ନାହିଁ, ସେଠି ଏହି ଆକାଶ ଆପଣଙ୍କର ରୂପ।" "ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ, ଆପଣ ବେଦର ଋକ୍, ସାମ, ଯଜୁର୍ ଶାଖା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କଲେ; ଏବଂ ଲୋକରେ ଗୀତ, ସୃତି, ପୁରାଣ ସବୁ ଶବ୍ଦ ରୂପ ନେଇଛି।" "ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ଯଜ୍ଞୀ, ଯଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଉପାୟ, ପୁରୋହିତର ସ୍ଥାନ, ଫଳର ସ୍ଥାନ, ସମୟ; ଆପଣ, ହେ ଶମ୍ଭୁ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ; ଆପଣଙ୍କ ଦେହ ଯଜ୍ଞଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ଗଠିତ।" "ଆପଣ କର୍ତ୍ତା, ଦାତା, ସାକ୍ଷୀ, ଦାନ, ସବୁଜାଣି, ପରମ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାରେ ବିରାଜିତ, ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ; ଆପଣ ସବୁକିଛି; ଶବ୍ଦ ଖେଳର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା?" "ଆପଣ ବେଦ ବା ଗୁରୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ନୁହଁନ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏନାହିଁ; ଆପଣ ଅଜନ୍ମା, ଅପରିମାପ୍ୟ, 'ଶିବ' ଶବ୍ଦରେ ବୋଧିତ; ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।" "ଏକଥା ଥିଲା, ଶିବ ନିଜ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ନିଜତ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ—'ମୋର' ଓ 'ଅମୋର' ଧନ; ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଅଗମ୍ୟ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତି, ବହୁ ବିଶ୍ୱ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।" "ସେ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ବଢ଼ି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀବରେ ନିଜ କାରଣର କାରଣ ଭାବେ ବିରାଜିତ; ନିତ୍ୟ, ଶୁଭ, ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣର ଅଧିକାରିଣୀ କିମ୍ବା ତାହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ସେ ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି।" "ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି, ଅନ୍ନବୃଦ୍ଧି, ଭୂତମାନଙ୍କ ଲୟ—ଏହି ସବୁ ନିତ୍ୟ କ୍ରିୟା ତାଙ୍କରେ ବିରାଜିତ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅସମ୍ଭବ ନାହିଁ, ସେ ହରଙ୍କ ପ୍ରିୟା।