ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଯୟା, ଅପସ୍ତମ୍ଭର ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରି, ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଗଁଉର ରୂପ ଧରି ଗଲେ। ସେଠାରେ ଚାଉଳ ଖାଇବା ପାଇଁ ଯୟା ଗଲେ, ଗୌତମ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ; ଗଁଉ ଅସ୍ଥିର ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ, ଋଷି ଘାସ ଦେଇ ଏହାକୁ ଅଟକାଇଲେ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଟକାଯିବା ପରେ, ଗଁଉ ଚିତ୍କାର କରି ଭୂମିରେ ଲୁଟି ପଡିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବଡ ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଏବଂ ଗୌତମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଅପସ୍ତମ୍ଭଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ: “ଆମେ ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଉଛୁ; ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୁଅ ପରି ପାଳିତ କରାଯାଇଛି; ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଛି, ମହାନ ଋଷି।” ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଦାୟ ନେଉଥିବା ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଋଷି ଗୌତମ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତ ଲାଗିଥିବା ପରି ଭୂମିରେ ଲୁଟି ପଡିଲେ। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ: “ଏହି ଭୂମିରେ ଲୁଟି ପଡିଥିବା ଗଁଉକୁ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅ; ଏହି ଗଁଉ ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କର ମା, ଦେବୀ, ବିଶ୍ୱର ପବିତ୍ର କରିବାର ଅତି ପ୍ରିୟା।” “ମହାନ ଋଷି, ଏହି ଗଁଉ, ତୀର୍ଥସ୍ଥାନ ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କର ରୂପ ଧରି, ଭାଗ୍ୟର ଚାପରେ ଏଠାରେ ପଡିଛି; ଏବେ ଯାହା ହେବା ଉଚିତ୍, ତାହା କରିବାକୁ ହେବ। ଯେପରି ଏକ ନିର୍ବାହିତ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ ହୁଏ, ସେପରି ଆମର ଆଶ୍ରମରେ ରହିବା ସମାପ୍ତ ହେଲା; ଆମେ ତପସ୍ୟା ଛଡା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧନ ନାହିଁ।” ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଖରେ ବିନୟରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି କହିଲେ: “ଆପଣମାନେ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ; ଆପଣମାନେ ମୋତେ ପବିତ୍ର କରିବା ଉଚିତ୍।” ତପସ୍ତମ୍ଭ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ, କହିଲେ: “ଏଠାରେ ସେ ନ ମରେ, ନ ଜୀବେ; ଏହି ଅସ୍ପଷ୍ଟତାରେ ଆମେ କ’ଣ କହିବା? ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କିମ୍ବା ଅଗ୍ରଗତି କ’ଣ?” “ଏହି ଗଁଉ କିପରି ପୁନଃ ଉଠିବ? ଏହି ଘଟଣାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କ’ଣ? ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ୍; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ କରିବି।” “ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଏହି କଥା କହିବେ; ଏବଂ ଯାହା କହିବେ, ଗୌତମ, ତାହା ଆମର ଆଧାର ହେବ।” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୌତମଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ଅପସ୍ତମ୍ଭ ବ୍ରହ୍ମାର ରୂପ ଧରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ: “ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି; ଋଷିମାନେ ଏବଂ ଗୌତମ ମଧ୍ୟ ମୋର ଶବ୍ଦକୁ ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତୁ।” “ମହାଶିବଙ୍କ ଜଟାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କମଣ୍ଡଳୁର ଜଳ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମର ଉତ୍ସ, ବସିଛି—ଏହି କଥା ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।” “ତପସ୍ୟା ଏବଂ ନିୟମରେ ଏହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ; ଏହି ଭୂମିରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ଗଁଉକୁ ଏହି ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରା; ତାପରେ ଆମେ ପୁନଃ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ରହିବାରେ ସମ୍ମତ ହେବୁ।” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଫୁଲର ବର୍ଷା ହେଲା ଏବଂ ଜୟର ଚିତ୍କାର ଉଠିଲା। ତାପରେ, ଗୌତମ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି କହିଲେ: “ତପସ୍ୟାର ଅଗ୍ନିର କୃପାରେ, ଦେବମାନେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦୟାରେ, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ, ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।” “ତଥାସ୍ତୁ,” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହି, ମହାନ ଋଷିଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ନିଜ ନିଜ ଗ୍ରାମକୁ ଫେରିଗଲେ, ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଜଳରେ ସମୃଦ୍ଧ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଦାୟ ନେଲା ପରେ, ଦେବମାନେ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ଜୟା ସହିତ, କୃତକୃତ୍ୟ ହୋଇ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବିଦାୟ ନେଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବଂ ଦେବମାନେ ବିଦାୟ ନେଲା ପରେ, ଗୌତମ ମଧ୍ୟ, ତପସ୍ୟାରେ ଦୂଷ୍ୟ ହୋଇ, ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଗୌତମ ଚିନ୍ତା କରିଲେ: “ମୋର ଏହି ପରିସ୍ଥିତି କ’ଣ?” ଏଭଳି ଜ୍ଞାନରେ, ସେ ବୁଝିଲେ—ଏହା ଦେବମାନଙ୍କ ଉପକାର, ନିଜ ଦୂଷ୍ୟ ଦୂର କରିବା, ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ। ଉମାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା, ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିବା, ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଅତି ଶୁଭ ଭାବି, ଗୌତମ ଚିନ୍ତା କଲେ—ମୋର ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୂଷ୍ୟ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ କରି, ଦ୍ୱିଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୌତମ ଖୁସି ହେଲେ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଧାରୀ, ବୃଷ ଧ୍ୱଜ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ। “ମୁଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଆଣିବି; ମୋର ସହଧର୍ମଣୀ ଗିରିଜା, ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ଜଟାରେ ବସିଥିବା ବିଶ୍ୱର ମା, ସେ ମୋପରି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ।” ଏଭଳି ନିଷ୍ଚୟ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଗୌତମ, ନିଜ ପ୍ରିୟା ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମୂହ ସହିତ, କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ—ଏହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁଧାରୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଦେବମାନେ ପୂଜିଥିବା। କୈଳାସର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗୌତମ ଏଉଁ କ’ଣ କଲେ? ତପସ୍ୟା କଲେ କି, ଉତ୍ତମ ଷ୍ଟୋତ୍ର ରଚନା କଲେ? ପର୍ବତକୁ ଗିଁଉ, ଗୌତମ ନିଜ ଶବ୍ଦକୁ ନିୟମିତ କଲେ, କୁଶ ଘାସ ପିଛି ଏବଂ କୈଳାସର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଉପରେ ବସି, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହେଲେ। ବସି, ନିଜକୁ ପବିତ୍ର କରି, ଏକ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଗାଇଲେ; ମହେଶ୍ଵରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ଫୁଲର ବର୍ଷା ହେଲା। ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ସେମାନେ ସ୍ତୁତି କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସୋମ ଅଟୁଟ ଗୁଣରେ, ଅଷ୍ଟ ମହାରୂପ ଧରି, ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଗ ଦେବା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ଧରିଥିବା କଥା କହାଯାଇଛି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚଳିତ ଏବଂ ଅଚଳ ଜଗତର ପୋଷଣ, ସମୃଦ୍ଧି ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ପ୍ରଭୁ ଭୂମିର ରୂପ ଧରନ୍ତି। ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଏବଂ ଲୟ ପାଇଁ, ଭୂମିର ଆଧାର ସ୍ଥିତି ପାଇଁ, ଶିବ ଶାନ୍ତ ରୂପରେ ଜଳର ରୂପ ଧରି, ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଏବଂ ଧର୍ମ ପାଇଁ, ଜଗତର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ଏହି ରୂପ ଧରନ୍ତି। ସମୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଅମୃତ ଧାରା, ଜୀବମାନଙ୍କ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ନାଶ, ଆନନ୍ଦ, ସମୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ଶରୀର ଧରନ୍ତି। ବୃଦ୍ଧି, ଚଳନ, ଶକ୍ତି, ଅବିନାଶୀ ଅକ୍ଷର, ଜୀବମାନଙ୍କ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ନାନା ପ୍ରକାର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ, ପ୍ରଭୁ ବାୟୁର ରୂପ ଧରନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ରୂପ ଆପଣ ନିଜେ ଜାଣନ୍ତି। ଭେଦ ନ ଥିଲେ, କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମ, ନିଜର କିଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି, ଦିଶା, ଅକାଶ, ଶ୍ୱର୍ଗ ଏବଂ ଭୂମି, ଭୋଗ କିମ୍ବା ମୋକ୍ଷ କିଛି ନାହିଁ; ଏହି ଅକାଶ ରୂପ ଆପଣଙ୍କ ଅଟୁଟ ରୂପ।