ଦେବୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନା କରି, କଥାରେ କହାଯାଏ—ଦେବତାମାନଙ୍କ ନିବାସରେ ଦ୍ୱିଜ ଗୌତମଙ୍କୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ: “ଯାହା ଦେବଗଣମାନେ କରିପାରିଲେନି, ଗୌତମ ସେହି କାମ କରିଦେଲେ।” ଏପରି ଶୁଣିଛି, ମା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଏତେ ଅପାର—ସେହି ଋଷି ତାଙ୍କର ତପୋବଳରେ ମାଟିଆ ଝଟାରେ ବସୁଥିବା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ମୁହଁ ହଟାଇପାରିଲେ। ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟରେ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ମୋ ପିତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ମାଟିଆ ଝଟାରୁ ଖସାଇପାରିଲେ। ଏଠାରେ ଏକ ଯୁକ୍ତି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର: ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତୁ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ମାଟିଆ ଝଟାରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉ। ଏପରି ମାଙ୍କୁ କହି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଏବଂ ଜୟାଙ୍କ ସହିତ ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କିଛି ଦିନ ରହି, ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆମେ ଆମର ନିଜ ନିବାସକୁ, ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଯିବା; ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ପୋଷିତ ହେଲୁ। ଏବେ ଗୌତମଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିବା ଦରକାର।” ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେମାନେ ଗୌତମଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ। ଗୌତମ ସ୍ନେହ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ହାତ ଜୋଡି, ବିନୟରେ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏଠାରେ ବସି ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଦସେବା କରୁଛି, ମୋର ଏହି ପ୍ରେମ ଏପରି ଯେ, ପୁତ୍ର ସେବା ପରି ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମ ଯିବା ମୋ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ଆଶ୍ରମ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର, ଏହି ମୋର ଦୃଢ଼ ଧାରଣା; ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।” ଗୌତମଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ଏବଂ ଅବରୋଧ ସ୍ମରଣ କରି, ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର ହାତ ଜୋଡି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଆମେ ଖାଦ୍ୟ ନେଇଛୁ; ଆପଣ କାହିଁକି ଆମକୁ ରୋକୁଛନ୍ତି, ଗୌତମ? ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ଆମେ ନିଜ ନିବାସକୁ ଫେରିପାରୁନାହିଁ।” ଏହି ଉତ୍ତର ଶୁଣି, ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର ଭାବିଲେ—“ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦଣ୍ଡ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ସେ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ। ତେଣୁ ବିବେକରେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଛି—ସମସ୍ତ ଏହାକୁ ମଞ୍ଜୁର କରନ୍ତୁ।” ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କର, ଯାହା ଏହି ଜଣଙ୍କ ଉପକାର ଓ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ଆଣିବ।” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ଭାବିଲେ—“ଯାହା କରାଯିବ, ଗୌତମଙ୍କ ଗୁଣ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁଯାୟୀ ହେଉ।” ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଞ୍ଜୁରି ନେଇ, ନୀତିମାନ ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ପୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ମାଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଜୟାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏପରି କର, ଯେଉଁଥିରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଜାଣିପାରିବେନି; ଗାୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଅ। ଧାନ ଖାଅ, ଏହା ନଷ୍ଟ କର, ଏବଂ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କର; ଯେବେ ତୁମକୁ ମାରାଯିବ, ଡାକାଯିବ, ଦେଖାଯିବ, ତେବେ ଦୁଃଖଦ ସ୍ୱର କରି ପଡ଼ିଯିଅ—କିନ୍ତୁ ମରିଯିଅ ନାହିଁ, ବଞ୍ଚିଯିଅ ନାହିଁ।” ଜୟା ବିଘ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗାୟ ରୂପରେ ଯାଇ, ଧାନ ଚରିବା ଲାଗିଲେ। ଗୌତମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଗାୟ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାରୁ ଘାସ ଦେଇ ରୋକିଲେ। ଗୌତମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯିବା ପରେ, ସେ ଗାୟ ଦୁଃଖଦ ସ୍ୱର କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଏହା ଦେଖି, ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ହେଲା। ଏହି ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ଓ ଗୌତମଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଘ୍ନେଶ୍ୱରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦୁଃଖିତ ହେଇ କହିଲେ—“ଆମେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବା; ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଆପଣ ଆମକୁ ପୁତ୍ର ପରି ପୋଷିଛନ୍ତି, ଆମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛୁ, ଏବେ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ।” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଗୌତମ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଆଘାତ ପରି ଅଭିଭୂତ ହେଲେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ପାଖରେ ଲୁହେଇ ପଡ଼ିଲେ। ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—“ଏହି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ମହାନୀୟା, ରୁଦ୍ରମାନଙ୍କ ମା, ଲୋକପବିତ୍ର କରିଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଦରକାର। ମହାପୁଣ୍ୟ ସ୍ଥଳ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଗାୟ କର୍ମଫଳରେ ଏଠାରେ ପଡ଼ିଛି, ଏବେ ଯାହା ଉଚିତ ତାହା କରିବା ଦରକାର। ଯେମିତି ଏକ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିକୁ ଆସେ, ତେଣୁ ଆମର ଏଠାରେ ରହିବା ଅବସ୍ଥା ସମାପ୍ତ; ଆମେ ତପସ୍ୟାରେ ଧନୀ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଧନ ନାହିଁ।” ଗୌତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ପାଖରେ ନମ୍ରତା ସହିତ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରି କହିଲେ—“ଆପଣମାନେ ମୋର ନିବାସ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତୁ।” ଏବେ ଶ୍ରୀ ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସହିତ, କହିଲେ—“ସେ ଗାୟ ନ ମରିଛି, ନ ବଞ୍ଚିଛି; ଏହି ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ କ’ଣ କରିବା ଉଚିତ—ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କି ଅନ୍ୟ କିଛି ପଥ?” “ଏହି ଗାୟ କିପରି ପୁଣି ଉଠିପାରିବ, କ’ଣ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅଛି? ଆପଣ ଏହା ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତାହା କରିବି।” ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ମତ ଦେବେ; ଯାହା ସେ କହିବେ, ଗୌତମ, ସେହି ଆମର ନୀତି ହେବ। ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୌତମଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ, ବିଘ୍ନେଶ୍ୱର ବ୍ରହ୍ମା ରୂପେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ—“ସମସ୍ତଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ ମୁଁ ଏଠାରେ ସତ୍ୟ କଥା କହିବି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ଗୌତମ ମୋର ବାକ୍ୟକୁ ମଞ୍ଜୁର କରନ୍ତୁ। ଶୁଣିଛୁ, ମହାଶିବଙ୍କ ଜଟାରେ ବ୍ରହ୍ମା କମଣ୍ଡଳୁର ଜଳ, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଜନ୍ମର ଉତ୍ସ, ବସିଛି। ତାହାକୁ ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ଶୀଘ୍ର ଆଣ, ଏହି ଗାୟଙ୍କୁ ଏହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଅ, ଏବେ ଆମେ ପୁଣି ପୂର୍ବବତ୍ ତୁମ ଆଶ୍ରମରେ ରହିପାରିବା।” ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କ ସଭାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖ୍ୟଙ୍କ ଏହି ବାକ୍ୟ ପରେ, ମାଳା ମଳିକା ବର୍ଷା ହେଲା, ଜୟଧ୍ୱନି ଉତ୍ସବ ହେଲା। ତେବେ ଗୌତମ ହାତ ଜୋଡି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଏହିପରି କହିଲେ...