ଏକ ସମୟର କଥା, ଯେତେବେଳେ ଉମା ଦେବୀ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାଦେବ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାବେ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେଇ ସମୟରେ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ହେଲେ। ମୋର ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଶିବ ଉମାଙ୍କ ସହିତ ବିଶେଷ କୃପାଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ ଗଙ୍ଗାକୁ। ଶିବ ତାଙ୍କର ରସର ମୂଳ ଅନୁଭବ କରି, ସେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରସ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ସେଉଁଠି ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରତି ଆକର୍ଷଣ, ପ୍ରେମ, ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ଦ୍ୱାରା ଏହା ଘଟିଲା। ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟା ହେଲେ। କିଛି ଅନ୍ୟ କାରଣରୁ ଗଙ୍ଗା ଶିବଙ୍କ ଜଟାର ମାର୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଏବଂ ଶିବ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ରଖିଲେ। ଉମା ଜାଣିଲେ ଯେ ଗଙ୍ଗା ଶିବଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଉମା ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଶିବଙ୍କ ଜଟାରେ ଦେଖିବାକୁ ଅସହ୍ୟ ଲାଗିଲା। ଏହି କ୍ଷୁଭ୍ଧ ହୋଇ, ଗୌରୀ ଭବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ!" କିନ୍ତୁ ରସର ଆସ୍ୱାଦକ ଥିବା ଶିବ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରସକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ ନାହିଁ। ଉମା ଚିନ୍ତା କଲେ ଯେ ଶିବ ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ଦେବୀକୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ଏହି ଅନ୍ତଃକଥା ଭିନୟକ, ଜୟ ଓ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ଏହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିବ ଗଙ୍ଗାକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବେନି, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପତିକୁ କେମିତି ଛାଡ଼ିବେ?" ଏପରି ଭାବି, ଗୌରୀ ଭିନୟକଙ୍କୁ କହିଲେ। ଉମା କହିଲେ, "ଦେବତା, ଅସୁର, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ତୁମେ, କିମ୍ବା ରାଜାମାନେ—କେହି ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ପୁନି ତପସ୍ୟା କରିବି, କିମ୍ବା ହିମାବତ ପର୍ବତକୁ ଯିବି, କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହିତ ତପସ୍ୟା କରିବି। ସେମାନେ ଯଦି ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, ତେବେ ଜଟାରେ ବିରାଜିଥିବା ଗଙ୍ଗା ପୃଥିବୀକୁ ଆସିପାରିବେ।" ମାଆଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଘ୍ନବିନାଶକ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ଭାଇ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଜୟ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିବି, ଏହା ଉଚିତ। ଆମେ ଏପରି କିଛି କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାରେ ପିତା ତାଙ୍କ ମସ୍ତକରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତି।" ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଖରା ଆସିଗଲା। ବେଶ ଦ୍ୱିଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଏହି ଖରା ଚାଲିଲା, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଚରାଚର ଜଗତ ଧ୍ୱଂସ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। କେବଳ ଗୌତମ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଛାଡ଼ି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଆଶୀର୍ବାଦ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ, ଦାତା, ପୁରୋହିତ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞ କିଛି ହେଉନାହିଁ। ସେଠାରେ ଚରାଚର ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଗୌତମ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଏହି ପର୍ବତ ତାଙ୍କ ନାମରେ 'ବ୍ରହ୍ମଗିରି' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ସେଠାରେ ସଦା ବ୍ରହ୍ମଗିରି ପର୍ବତରେ ଗୌତମ ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ କେବଳ ମଙ୍ଗଳ, ନ କେବଳ ଦୁଃଖ, ରୋଗ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଭୟ, ଶୋକ, କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ରତା ଥିଲା। ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ବ୍ୟତୀତ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଦାନ, ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ, ପୁରୋହିତ ବା ଯଜ୍ଞ ହେଉନାହିଁ। ଗୌତମ ଯେତେବେଳେ ଦାନ କରନ୍ତି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ମହୁର୍ତ୍ତରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଯାତ୍ରା ଘଟେ। ଦେବଲୋକ କିମ୍ବା ମାନବଲୋକରେ ମଧ୍ୟ, ଗୌତମଙ୍କୁ ପୁରୋହିତ, ଦାତା ଓ ଭୋକ୍ତା ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମର ଋଷିମାନେ ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ଆସିଲେ। ଗୌତମ ସମସ୍ତ ଅତିଥି ଋଷିମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ର, ଶିଷ୍ୟ, ବାପାଙ୍କ ପରି ଭକ୍ତିରେ ସେବା କଲେ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ, ଉଚିତ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସେବା କରିଥିଲେ। ଗୌତମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଔଷଧୀମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ସହିତ ପୂଜିତ ହେଲେ। ଏହି ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ ଔଷଧୀମାନେ ସମୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସଂଗ୍ରହିତ ଓ ବିକାଶ ହେଉଥିଲେ। ଗୌତମଙ୍କ ମନର ଇଚ୍ଛା ସବୁ ସଫଳ ହୁଏ, ଦିନେ ଦିନେ ଆସୁଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କୁ ବିନମ୍ରତାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି, "ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ପୁତ୍ର, ଶିଷ୍ୟ, କିମ୍ବା ସେବକ ପରି କିଛି କାମ କରିପାରିବି?" ବର୍ଷରୁ ବର୍ଷ ଗୌତମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପିତା ପରି ପାଳନ କରିଥିଲେ। ଏପରି ଋଷିମାନେ ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ତେବେ ବିନୟକ ତାଙ୍କ ମାଆ, ଭାଇ ଓ ଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମାଆ, ଦେବଲୋକରେ ଦ୍ୱିଜ ଗୌତମଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି—'ଯାହା ଦେବମଣ୍ଡଳ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଗୌତମ କରିଛନ୍ତି।'" "ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଏପରି, ଯେ ଶିବଙ୍କ ଜଟାରେ ବିରାଜିଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ସେ ଚଳାଇପାରିବେ। ତିନି-ନେତ୍ରୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଉପାୟରେ, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗଙ୍ଗାକୁ ମସ୍ତକରୁ ଅବତାରଣ କରିପାରିବେ। ଏଠାରେ ଏକ ଯୋଜନା କରିବା ଉଚିତ—ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ମହାନଦୀ ଶିବଙ୍କ ମସ୍ତକରୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉ।" ଏପରି କହି, ଭିନୟକ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଜୟ ସହିତ ଗୌତମଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୌତମ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। କିଛି ଦିନ ଗୌତମଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବସି, ବିନୟକ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଚଳ, ଆମେ ନିଜ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବା; ଗୌତମଙ୍କ ତରଫରୁ ଆମେ ସେବିତ ହେଲୁ। ଏବେ ଗୌତମଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେବା ଉଚିତ।" ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେମାନେ ଗୌତମଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଗୌତମ ପ୍ରେମ ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ ସେମାନେକୁ ଥାମିଲେ। ନମ୍ର ଭାବରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଗୌତମ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏଠାରେ ବସି, ଆପଣମାନଙ୍କ ପାଦସେବା କରୁଛି। ପୁତ୍ର ପରି ଆପଣମାନେ ଯେପରିକି ଦେଖିବେ, ଏହି ଇଚ୍ଛା ମୋ ମନରେ ସଦା ରହିଛି। ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ଦିବ୍ୟ ଋଷିମାନେ।