କ୍ରମେ କ୍ରମେ, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ବାମନ ଦେବ, ସାମ ଗାନ କରି କରି, ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ବାମନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭାର୍ଗବ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟ ତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ବୁଝିଗଲେ ଯେ, ବାମନ କୌଣସି ସାଧାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହଁନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାନବନାଶକ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱରୂପ। ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟ ଜାଣିଲେ ଯେ ବାମନ ଯଜ୍ଞ ତପସ୍ୟାର ଫଳଦାତା ଓ ଦାନବନାଶକ, ତେଣୁ ସେ ତୁରନ୍ତ ବଳିଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଭାରି ତେଜସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ। ବଳି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ପାଳନକାରୀ, ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଯଜ୍ଞରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଥିଲେ। ତା'ପରେ, ଭୃଗୁମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଘ ସମ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟ, ବଳିଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷର ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଓ ଅଲଗା ଅଲଗା ହୋମ କରୁଥିଲେ। ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟ କହିଲେ, "ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ କି, ବାମନ ରୂପେ ତୁମର ଯଜ୍ଞକୁ ଆସିଛନ୍ତି, ସେ ସାଧାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହଁନ୍ତି, ବଳି। ସେ ହେଉଛନ୍ତି ଯଜ୍ଞପତି, ଯଜ୍ଞଧାରୀ। ଏହି ଶିଶୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଆମ ସହ କଥା ହୋଇ ପରେ ଦାନ ଦେଉ।" ବଳି, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ଯଜ୍ଞପତି ସ୍ୱୟଂ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ସେ ଯେତେବେଳେ ଆସି ମୋତେ କିଛି ଚାହିଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଆଉ କଣ ଚର୍ଚ୍ଚା ରହିଗଲା?" ଏଭଳି କହି, ବଳି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଅଚାର୍ୟ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟ ସହ ବାମନ ଅଦିତିନନ୍ଦନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ହାତ ଜୋଡି ବଳି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, "ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ କେଉଁ କାମରେ ଆସିଛନ୍ତି?" ବାମନ କହିଲେ, "ମୋତେ ତିନି ପଦ ଜମି ଦିଅ।" ବଳି କହିଲେ, "ଦିଅଛି, ମୋ ପାଖରେ ଧନର କ'ଣ ଦରକାର? ଏହି କଥା କହି, ସେ ବିଭିନ୍ନ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ପାତ୍ର ଆଣିଲେ।" ପୂର୍ବପରି ଆଚମନ କରାଇ ବଳି ବାମନଙ୍କୁ ଜମି ଦେଲେ, ମୁନିମାନେ ଓ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ, ବଳି ବାମନଙ୍କୁ ଜମି ଦେଲେ; ଦାନବମାନେ ଜୟଧ୍ୱନି କଲେ। ବାମନ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କହିଲେ, "ବଳି, ତୁମେ ଧନ୍ୟ, ଆନନ୍ଦିତ ହେଅ। ମୋତେ ତିନି ପଦ ମାପିଥିବା ଜମି ଦିଅ, ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ନେବି।" ବଳି ଦେଖିଲେ ବାମନଙ୍କୁ, ଯଜ୍ଞପତି, ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ, ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯ୍ୟ ନିବାସୀଙ୍କୁ, ଏବଂ କହିଲେ, "ଏହି ଯଜ୍ଞର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ଆଗରେ ଦେଉଛି—ଏହି ମୋର ସମସ୍ତ ଦେବାସ୍ୱାମୀ, ତୁମେ ତୁମ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଯାଅ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେଇଦେଲି।" ଏହି ସମୟରେ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାଯଜ୍ଞୀ, ବଳିଙ୍କ କଥାକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଦାନବେଶ୍ୱର, ମୁଁ ଏବେ ପଦ ଚାଲିବି, ଦେଖ।" ବଳି ପୁନିପୁନି କହିଲେ, "ଚାଲନ୍ତୁ, ବିଷ୍ଣୁ, ଚାଲନ୍ତୁ!" ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ପ୍ରଥମ ପଦ କୂର୍ମ ମନ୍ଦିର ଉପରେ ରଖିଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳରେ ଓ ତୃତୀୟ ପଦ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ରଖିଲେ। ତୃତୀୟ ପଦ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନଥିବାରୁ, ବିଷ୍ଣୁ ହସି କହିଲେ, "ବଳି, ଏବେ କେଉଁଠି ପଦ ଦେଉ? ମୋତେ ତୁମି ଜମି ଦେଲେ, ଏବେ ସ୍ଥାନ କାହାଁଠି?" ବଳି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଆପଣଙ୍କର ତିଆରି, ମୁଁ କିଛି ତିଆରି କରିନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ମୋର ଶକ୍ତି ଅତି ଅଳ୍ପ ହେଇଗଲା—ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି? ତଥାପି, ମୁଁ କେବେ ମିଛ କହିନାହିଁ, ହେ କେଶବ, ମୋ କଥା ସତ୍ୟ କରନ୍ତୁ—ଆପଣଙ୍କ ପଦ ମୋ ପିଠିରେ ରଖନ୍ତୁ।" ତା'ପରେ, ଦେବତାମାନେ ପୂଜିଥିବା ତିନିରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁ ଖୁସି ହେଲେ। ସେ କହିଲେ, "ବଳି, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୋ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲି, ଏକ ଵର ଚାହଁ।" ବଳି କହିଲେ, "ମୁଁ କିଛି ଚାହଁନି, ହେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ।" ତଥାପି, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ବର ଦେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ରସାତଳରେ ପତିତ ହେବା, ପୁନଃ ଇନ୍ଦ୍ରପଦ ଲାଭ ଓ ସ୍ୱୟଂଶାସନ କରିବା ଅବସ୍ଥା ଦେଲେ। ଏଭଳି, ବଳି ସମସ୍ତ କିଛି ଦେଇ, ପୁତ୍ର ଓ ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ରସାତଳରେ ବସାଇଲେ। ଏହାପରେ, ଶତକ୍ରତୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୁରୁଣା ସ୍ୱାମୀତ୍ୱ ପୁନଃସ୍ଥାପିତ କଲେ, ଏବଂ ସେହି ଖ୍ଷଣରେ ପୂଜିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ ଶେଉଁଠି ପହଞ୍ଚିଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ, ମୋ ବାପାଙ୍କ ଗୃହରେ ଆସିଥିଲା—ସେହି ପଦ ଦେଖି, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲି: ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ ଆସିଥିବା ଏହି ସମୟରେ, ମୁଁ କ'ଣ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବି? ମୋ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଭାବି, ମୁଁ ଭାବିଲି ମୋର କମଣ୍ଡଳୁ ପାଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେବ। ଏହି ପାଣି, ତ୍ରିପୁରାସୁର ବିଧ୍ୱଂସକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦାନ, ଶାନ୍ତିଦାୟକ, ମୋକ୍ଷ ଓ ଭୋଗ ଦୁହିଁ ଦେଇଥିବା, ଜଗତଜନନୀ ସ୍ୱରୂପ, ଅମୃତ, ଔଷଧ ଓ ପବିତ୍ର। ଏହି ପାଣି ଶୁଭ, ପବିତ୍ର, ପୂଜ୍ୟ, ପ୍ରାଚୀନ, ଗୁଣଗଣିତ, କେବଳ ସ୍ମୃତିରେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାଏ—ତେବେ ଦୃଷ୍ଟି ପାଇଲେ କିପରି ଶୁଭ ହେବ! ଏଭଳି ଭାବି, "ମୁଁ ପବିତ୍ର ହୋଇ ଏହି ପାଣି ମୋ ବାପାଙ୍କ ପିଣ୍ଡ ପାଇଁ ତିଆରି କରିବି," ବିଚାର କରି ସେହି ପାଣି ତିଆରି କଲେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ପଡ଼ିଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର ପାଣି ମେରୁ ପର୍ବତରେ ପଡ଼ି, ଭୂମିରେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା। ପୂର୍ବ, ଦକ୍ଷିଣ, ପଶ୍ଚିମ, ଉତ୍ତର—ଏହି ଚାରି ଦିଗରେ ପଡ଼ିଲା। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପଡ଼ିଥିବା ପାଣି ମହାଦେବ ତାଙ୍କ ଜଟାରେ ଧରିଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ପଡ଼ିଥିବା ପାଣି ପୁଣି କମଣ୍ଡଳୁକୁ ଯାଇଲା, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପଡ଼ିଥିବା ପାଣି ବିଷ୍ଣୁ ନେଇଲେ।