ହିମାବତଙ୍କ ପରିବାରରେ ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଗୌରୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା । ସେ ନିତ୍ୟ ଶିବଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗ୍ନ, ଅଟୁଟ ଭକ୍ତିରେ ନିମଗ୍ନ ଥିଲେ । ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ: “ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କର ।” ତେଣୁ ଗୌରୀ ହିମାବତ ପର୍ବତର ଶିଖରରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଦେବତାମାନେ ପୁଣି ଚିନ୍ତା କଲେ: “ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଭାବିଛନ୍ତି କି, ନା ସ୍ୱୟଂ ନିଜକୁ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କିଛି? ଭବଙ୍କ ଚିନ୍ତା କ’ଣ, ଆମେ ଜାଣୁ ନାହିଁ ।” ତେବେ ସେମାନେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ: “ଦେବତାମାନେ ଯଦି ସର୍ବୋଚ୍ଚତା ପାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, ତେବେ ଭଗବାନଙ୍କ ମନ ମେନକାର କନ୍ୟା ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯିବା ଚାହିଁ । ଏହା ପାଇଁ ଏକ ଉପାୟ ଆବଶ୍ୟକ ।” ତେବେ ବାଣୀର ଦେବତା, ସୁଧିମାନ୍ୟ ଏବଂ ଉଦାର ଚିତ୍ତ ଥିବା, କହିଲେ: “ଏହି ଜ୍ଞାନୀ ମଦନ, କାମଦେବ, ଫୁଲର ଧନୁଷ୍ଧାରୀ, ସେ ଶାନ୍ତ ଶିବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳମୟ ଫୁଲର ବାଣରେ ଆଘାତ କରୁନ୍ତୁ ।” “ତାଙ୍କ ଆଘାତରେ, ତ୍ରିନୟନ ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେବୀ ଉପରେ ମନ ଦେଇବେ; ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ହର ଗିରିଜାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିବେ । କାମଦେବଙ୍କ ବାଣ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏଭଳି ଭାବେ, ଜଗତ୍କୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶିବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିବେ । ତ୍ରିନୟନଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ସେ ତାରକାସୁରଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସହଜ କରିବା ପାଇଁ ଶ୍ରୀବସନ୍ତ ଋତୁ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଉ । ଏହି କଥା କାମଦେବଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କର ।” ସମସ୍ତେ କହିଲେ, “ଏହିପରି ହେଉ,” ଏବଂ ଦେବତାମାନେ ଅବିଚଳ ଚିତ୍ତରେ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ମଦନ ଓ ବସନ୍ତଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ । କାମଦେବ, ଧନୁଷ୍ ଧାରଣ କରି, ରତିଙ୍କ ସହ, ସେହି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଯାଇଲେ । ସେ ଧନୁଷ୍ ଓ ବାଣ ନେଇ ମନେ ଭାବିଲେ: “ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଧ୍ୱଂସ କରିପାରିବି, କିନ୍ତୁ ଶିବ, ଜଗତ୍ର ଗୁରୁ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ବିଧ୍ୱଂସ ହେବେ କି?” ତିନି ଲୋକ ଜିତିଥିବା ବାଣ ଶିବଙ୍କ ଉପରେ କି ଫଳଦାୟକ? ଶିବ ତାଙ୍କ ଅଗ୍ନି ନୟନରେ କାମଦେବଙ୍କୁ ଧୁଳି କରିଦେଲେ । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବା ପାଇଁ, ଦେବଗଣ ଏଠିକୁ ଆସିଲେ; ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା କ’ଣ ଘଟିଲା, ଶୁଣ । ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେହି ସମୟରେ କାମଦେବ ଧୁଳି ହୋଇଯିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ; ଭୟକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତେ ହସ୍ତ ଜୋଡି ଦେବେଶଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ: “ତାରକା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଭୟକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ, ପାହାଡ଼ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ।” ଏହିପରି ଶବ୍ଦ ଦେବତାମାନେ କହିଲେ, ଏବଂ ମନ ଆଘାତିତ ହୋଇଥିବା ହର, ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଶୀଘ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଏହିପରି ଅରୁନ୍ଧତୀ, ଵସିଷ୍ଠ, ମୁଁ (ବ୍ରହ୍ମା), ଏବଂ ଚକ୍ରଧାରୀ ମଧ୍ୟ କଲେ । ଅମରମଣ୍ଡଳୀ ବିବାହ ପାଇଁ ସନ୍ଦେଶ ପଠାଇଲେ, ଏବଂ ଏଭଳି ହିମାବତ ଅଞ୍ଚଳର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିବାହ ବନ୍ଧନ ହେଲା । ହିମାବତ ପର୍ବତର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶିଖରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନ, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗଛ ଓ ଲତା, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ ରହିଥାନ୍ତି, ସେଠି ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ ଆଦି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ନଦୀ, ଝରଣା, ହ୍ରଦ, କୂଆଁ, ପୋଖରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳାଶୟ ଦ୍ୱାରା ଘେରିଥିବା, ଶୁଭ ପବନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ମେରୁ, ମନ୍ଦର, କୈଳାସ, ମୈନାକ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ବେସାମରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ସେହି ସ୍ଥାନରେ ବିଶିଷ୍ଟ ମହୋତ୍ସବ ଚାଲିଥିଲା । ଏଠାରେ ଵସିଷ୍ଠ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଲୋମଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ସେଠାରେ ରତ୍ନମୟ ବେଦୀ, ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ହୀରା, ପଦ୍ମରାଗ, ବୈଦୂର୍ୟ ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲା । ଜୟା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଶୁଭା, କ୍ଷାନ୍ତି, କୀର୍ତ୍ତି, ପୁଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ମେରୁ, ମନ୍ଦର, କୈଳାସ, ରୈବତକ ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ସେଠି ଅଧିକ ଶୋଭା ମିଳିଲା । ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଓ ତ୍ୱଷ୍ଟା ନିଜେ ବେଦୀ ଓ ଗେଟ୍ ତିଆରି କଲେ; ସୁରଭି, ନନ୍ଦିନୀ, ନନ୍ଦା, ସୁନନ୍ଦା, କାମଦୋହିନୀ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ନାଗ, ଔଷଧି, ଜଗତ୍ ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବିବାହ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଥିଲେ । ସମସ୍ତ ଗଛର ବୀଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠିକୁ ଆସିଥିଲେ; ଇଲା ପୃଥିବୀର ଉପଚାର କଲେ, ଔଷଧିମାନେ ଖାଦ୍ୟର ଉପଚାର କଲେ । ବରୁଣ ପାନୀୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ, କୁବେର ଦାନ କ୍ରିୟା କଲେ, ଅଗ୍ନି ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ । ଶାଶ୍ୱତ ବିଷ୍ଣୁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପୂଜା କଲେ, ବେଦ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତତ୍ୱ ଗାଇଲେ ଓ ହସିଲେ । ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇଲେ; ମୈନାକ ଋଷି ଚାଉଳ ଧରିଥିଲେ । ଶୁଭ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଅନ୍ତଃପୁରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ଦେବଦମ୍ପତି ବେଦୀରେ ବସିଥିଲେ । ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଅଗ୍ନି ଓ ପାଷାଣ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଚାଉଳ ଅର୍ପଣ କରି, ପରିକ୍ରମା କରାଗଲା । ଏଠି ଦେବୀଙ୍କ ପାଦର ଅଙ୍ଗୁଠିକୁ ଶିବଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ ହେଲା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ ମଧ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶିତ ହେଲା । ମୁଁ (ବ୍ରହ୍ମା) ହରଙ୍କ ନିକଟରେ ହୋମ କରୁଥିବାବେଳେ ଦେବୀଙ୍କ ଅଙ୍ଗୁଠି ଦେଖି ମୋର ଚିତ୍ତ ବିକ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଲା ଓ ମୋର ବୀର୍ୟ ଝରିଗଲା । ଲଜ୍ଜା ଓ ଅପବିତ୍ରତାରେ ମୁଁ ସେଠି ବୀର୍ୟକୁ ଚାପିଦେଲି; ଏହି ଚାପାଯାଇଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୀର୍ୟରୁ ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମିଲେ । ତା’ପରେ ଦେବଗଣ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଚିତ୍କାର ହେଲା; ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଁ ସେଠିଅଠାରୁ ଚାଲିଯିବାକୁ ଲାଗିଲି । ଦେବତାମାନେ ମୌନ ରହିଲେ; ମହାଦେବ ମୋତେ ଯାଉଥିବା ଦେଖି ନନ୍ଦିନ୍କୁ କହିଲେ: “ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏଠି ଡାକ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପାପମୁକ୍ତ କରିଦେବି । ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ତ୍ରୁଟି କଲେ ବି, ମହାତ୍ମାମାନେ ଦୟାଶୀଳ ହୋଇ କ୍ଷମା କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରେ ମୋହିତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ହେଉଛି ସଂସାରର ନୀତି ।