ହୟମୂର୍ଧା, ଲବଣ, ନମୁଚି, ଶୃଙ୍ଗକ, ଯମ, ପାତାଳକେତୁ, ମୟ ଓ ପୁଷ୍କର—ଏହି ଅସୁରମାନେ ନିଜ ନାମରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥକୁ ଘେରି ରଖିଛନ୍ତି, କେତେକ ଶୁଭ, କେତେକ ଅଶୁଭ। ପ୍ରଭାସ, ଭାର୍ଗବ, ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ନର-ନାରାୟଣ—ଏମିତି ଅନେକ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଓ ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥମାନେକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ଵଶିଷ୍ଠ, ଭୃଗୁ, ଗୌତମ, କଶ୍ୟପ, ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡିକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକୁ ଅନେକ ପୂରୁଷମାନେ, ଯେମିତି ଅମ୍ବରୀଷ, ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ମାଣ୍ଡହାତୃ, ମନୁ, କୁରୁ, କନଖଳ, ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ ଓ ସଗର ଏବଂ ଅଶ୍ୱୟୂପ, ନଚିକେତା, ବୃଷାକପି, ଅରିଂଦମ ଭଳି ଅନେକ ମହାପୁରୁଷ ନିଜ ନିଜ କର୍ମ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଖ୍ୟାତି, ଫଳ ଓ ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ନିର୍ମିତ, ଓ ଏହି ତୀର୍ଥମାନେ ତିନି ଲୋକର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଵୟଂଭୂ ଭାବେ ବିରାଜିତ, ଯାହାକୁ ଦେବତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ହେଉଛି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ବିଶେଷତା। ଏବେ, ଯେ ତୀର୍ଥ ତିନି ଦେବତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ କରି ନିର୍ମିତ, ସେହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଉପରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ବିଶେଷତା କଥା ଶୁଣ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ତୀର୍ଥ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଅଛି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନେ ଥାଏ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଚାର ହେଉଛି, ତେବେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି ଦେବତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହୁଏନାହିଁ। ଗଙ୍ଗା ସମସ୍ତ ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଏହା ତିନି ଦେବତାଙ୍କର ଅଂଶ ଭାବରେ ବିରାଜିତ। ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ଶୁଣ। ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ, ଦେବତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ, ମୋର ଦିଆଯାଇଥିବା ଵରରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ତାରକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅହଂକାରୀ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ଦେବତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଵାମିତ୍ଵ ଦଳିନେଇଥିଲା। ଏହିଠାରେ ଦେବମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ମୋକ୍ଷ ଦେବା ପାଇଁ ଶରଣ ନେଲେ। ଦେବମାନେ ହାତ ଯୋଡି ମହାସାଗର ଉପରେ ଶେଇଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଗଲେ, ଯିଏ ତିନି ଲୋକର ପିତାମହ, ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ଦେବତାଙ୍କର ଶ୍ରୀବୃଦ୍ଧିକାରୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ତିନି ବେଦର ମୂର୍ତ୍ତି। ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ। ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅସୁରନାଶକ, ଜଗତର ନାୟକ, ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ, ଏବଂ ସଂହାରର କାରଣ। ତିନି ଲୋକରେ ଆମ ପାଇଁ ଆପଣ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ନାହିଁ। ଆପଣ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତା ଓ ମାତା, ସେବା ଦ୍ୱାରା ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ। ଦୟାକରି ଆମ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ବରାହ, ମତ୍ସ୍ୟ, କୂର୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଅବତାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତି ଅପଦରେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ଏବେ ଆମ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି, ପତ୍ନୀମାନେ, ସ୍ଥାନ—ସବୁ ହରାଇଯାଇଛି। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କାହିଁକି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନାହାନ୍ତି?” ତାପରେ, ଶେଷ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଥିବା ଏହି ବିଶ୍ୱନାଥ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, “ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ହୁଅ, କାହିଁକି ତୁମେ ଭୟଭୀତ?” ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ତାରକଙ୍କ ନିଧନ ବିଷୟରେ କହିଲେ, “ତାରକଙ୍କ ଭୟରେ ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଭୀତ। ଯୁଦ୍ଧ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ଶାପରେ ମଧ୍ୟ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିପାରୁନାହିଁ। ଦଶ ଦିନ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଏକ ଶିଶୁ ତାଙ୍କର ବଧ କରିପାରିବ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁନାହିଁ।” ନାରାୟଣ କହିଲେ, “ମୋର, ମୋର ମାଧ୍ୟମରେ, କିମ୍ବା ଦେବମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କର ବଧ ହେବନାହିଁ। ଯଦି ଇଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିଶୁ ଜନ୍ମିବେ, ତାହେଲେ ତାରକ ନିଶ୍ଚୟ ନିଧନ ହେବେ। ଏହିପାଇଁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇ ବଧୂ ଲାଗି ଉଦ୍ୟମ କରିବା ଦରକାର।” ଦେବମାନେ “ଏହିପରି ହେଉ” ବୋଲି ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ରେ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ରତ୍ନମୟ ପର୍ବତ ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ମେନା ଥିଲେ। ସେମାନେ ହିମବତ୍ ଓ ମେନାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦକ୍ଷର କନ୍ୟା, ଜଗତ୍ ଜନନୀ, ଶକ୍ତି, ଯିଏ ପାହାଡ଼ରେ ବିରାଜିତ, ଯିଏ ବୁଦ୍ଧି, ଜ୍ଞାନ, ଧୈର୍ୟ, ମୂଳ୍ୟବୋଧ, ଲଜ୍ଜା, ପୋଷଣ ଓ ସରସ୍ୱତୀ ରୂପେ ନିଜେ ଅନେକ ରୂପରେ ବିଶ୍ୱକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି, ସେ ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରିବେ। ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଉଥିବା ଶିଶୁ ଜଗତ୍ ଜନନୀ ହେବେ, ଭବିଷ୍ୟତରେ ଶିବଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେବେ, ଆମ ଓ ତୁମ ଦୁହେଁଙ୍କ ରକ୍ଷା କରିବେ।” ହିମବତ୍ ଏବଂ ମେନା ଦେବମାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି “ଏଭଳି ହେଉ” ବୋଲି ମନ୍ଥନ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ହିମବତଙ୍କ ଗୃହରେ ଗୌରୀଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେଲା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଶିବଙ୍କ ଧ୍ୟାନରେ ଏକାଗ୍ର ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କର।” ଏହିପରି ଗୌରୀ ହିମବତ୍ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତପସ୍ୟା କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବମାନେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ, ନିଜକୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛନ୍ତି, ଆମେ ତାଙ୍କ ଭାବ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ। ଏହିପାଇଁ ଭବଙ୍କ ମନ ମେନାଙ୍କ କନ୍ୟା ଉପରେ ଏକାଗ୍ର କରାଯିବା ଉଚିତ।” ତେଣୁ, ଶବ୍ଦର ନାଥ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ କହିଲେ, “ମଦନ, କାମଦେବ, ଫୁଲର ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସେ ଶିବଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଫୁଲର ବାଣରେ ବିଧ କରୁ। ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଶିବ ନିଶ୍ଚୟ ଗିରିଜାଙ୍କୁ ମନ ଦେବେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ବିବାହ ହେବ। ଏହି ଭାବେ ଶିବଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମିଥିବା ପୁତ୍ର ତାରକଙ୍କ ବଧ କରିବେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ରୂପବାନ୍ତୀ ବସନ୍ତ ଋତୁ ମଧ୍ୟ ସାଙ୍ଗରେ ଯାଉନ୍ତୁ। ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ଏହି ଉପହାର କାମକୁ ଦିଅ।” ଏପରି କହି, ଦେବମାନେ ଅବିଚଳିତ ଭାବେ, ଶତ୍ରୁ ନିବାରକ ହୋଇ, ମଦନ ଓ ବସନ୍ତଙ୍କୁ ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଠାଇଲେ।