ଏକ ଦିନ ବ୍ରହ୍ମା ମହାର୍ଷିମାନେଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକ ବିଷୟରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଗୁପ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଉପମାନ୍ୟତା ବିବର୍ଣ୍ତନ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେଠାରେ ଦେବୀମାନେ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରୀମାନେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ପତଳା କମର, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଅପୂର୍ବ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ଦକ୍ଷ ଥିବା ଦେଖାଯାଏ । ସେମାନେ ଦିନକୁ ଦିନ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ମନୋହର ରୂପରେ ରମେ । ଏହି ପରମ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅବସ୍ଥାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେବେ ରୋଗ, କ୍ଲାନ୍ତି, ମୃତ୍ୟୁ, ଶୀତ, ଉଷ୍ଣତା, ଭୋକ, ପିପାସା, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ବିକୃତି କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ନାହିଁ । ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ବିକାଶ ପାଏ ଓ ଯେଉଁ ଚାହିଁବା ଫଳ ଦେଉଛି । ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ, "ଓ ଦ୍ୱିଜ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକ ଠାରୁ ଉପରି କୌଣସି ଲୋକ ମୁଁ ଦେଖି ନାହିଁ ।" ସେ ଆଉ କହିଲେ, "ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସ୍ଵର୍ଗର ଯେଉଁ ଲୋକ ଶୁଭକର୍ମୀମାନେ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକର ଏକ ଶୋଡ଼ଶ ଅଂଶ ପରି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ହରିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ଅବୋଧ ଅନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା ଅବସ୍ଥାନ ଶୁଭ, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।" ଏହି ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ଅନ୍ୟାସ୍ତିକ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁକ୍ତି ପ୍ରବଳ, ଅକୃତଜ୍ଞ, ନିନ୍ଦାକାରୀ, ଚୋର, ଅନ୍ୟାୟୀ ଲୋକ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବେ ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ସଦା ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି । ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର ତଟରେ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣ, ରାମ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଥିବା, ଏବଂ କାମ ଦେଇଥିବା ବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାନ୍ତି । ଏହି ବଟବୃକ୍ଷ ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି । ସେଠାରେ ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବୋଧ ପାନ୍ତି, ଏହାର କୌଣସି ଶଙ୍କା ନାହିଁ । ବ୍ରହ୍ମା ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏଭଳି ଶାଶ୍ୱତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକ ମୁଁ ବିବର୍ଣ୍ତନ କରିଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥିବା ।" ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଗଲା, "ଓ ଜଗତପତି, ଆପଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଅଦ୍ଭୁତ, ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦମୟ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଥିବା ଭାବେ ବିବର୍ଣ୍ତନ କରିଛନ୍ତି । ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମକ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଲଭ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ଲୋକକୁ ପାନ୍ତି ।" ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଆପଣ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ । ଏହା ମୁକ୍ତିର ପଥ, ଯଥା ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମରେ ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଲେ ଲୋକଙ୍କ ଉପକାର ହୁଏ । ମୁକ୍ତି ପାଇବାରେ କୌଣସି ପ୍ରୟାସ ଦରକାର ନାହିଁ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ଦେହ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଲେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୋଗମୁକ୍ତ ଲୋକକୁ ପାନ୍ତି ।" ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ମହାତ୍ମ୍ୟ ଶୁଣି ଆମେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇନଥିଲୁ; ପ୍ରୟାଗ, ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ତଥା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ନଦୀ, ସରୋବର ମଧ୍ୟ ଏପରି ମହିମା ନାହିଁ । ଆପଣ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପୁନପୁନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ଆମେ ବୁଝିପାରିଛୁ, ଓ ପିତାମହା, ଆପଣର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ଉପରେ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ।" "ଆପଣ ମୁକ୍ତିଦାୟୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ପୁରୁଷଖ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ର ପରି ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ର ନାହିଁ । ଏହି କଥା ଏକବାର ନୁହେଁ, ପୁନପୁନ କହିଛନ୍ତି । ମୁଁ ଏହାକୁ ଏକଦମ ଠିକ୍ କହିପାରେ: ପୃଥିବୀରେ ପୁରୁଷଖ୍ୟା ପରି କ୍ଷେତ୍ର ନାହିଁ ।" "ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଓ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ସେମାନେ ଶ୍ରୀପୁରୁଷଖ୍ୟାର ଏକ ଶୋଡ଼ଶ ଅଂଶ ପରି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଯେପରି ସୋମ ତାରାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ଜଳମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଯେପରି ପାବକ ଭାସୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଶଙ୍କର ରୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଯେପରି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ଗରୁଡ ଚିହ୍ନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଯେପରି ମେରୁ ଶିଖରମାନେ ଏବଂ ହିମାଳୟ ପର୍ବତମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରୀମାନେ ଏବଂ ଜାହ୍ନବୀ ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଯେପରି ଏଇରାବତ ହାତୀମାନେ ଏବଂ ଭୃଗୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଯେପରି ଶ୍କନ୍ଦ ସେନାପତିମାନେ ଏବଂ କପିଳ ସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଯେପରି ଉଚ୍ଚୈଶ୍ରବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ଏବଂ ଉଶନା କବିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଯେପରି ବ୍ୟାସ ମୁନିମାନେ ଏବଂ କୁବେର ଯକ୍ଷ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଯେପରି ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଯେପରି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷମାନେ ଏବଂ ପବନ ଚଳନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଓ ଦ୍ୱିଜ, ଯେପରି ମୂକୁଟ ଭୂଷଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେପରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।" "ଚିତ୍ରରଥ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଏବଂ ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।