ଏଠାରେ, ବିବସ୍ୱତ୍ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ସଂଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଶୋଭିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଘାତ କରିବା ପାଇଁ ପାଦ ଉଠାଇଥିଲି, କିନ୍ତୁ ସେହି ପାଦ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ ଦେହ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ମୁଁ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ମୋହ ଦ୍ୱାରା ଏହା କରିଥିଲି କି ନାହିଁ, ଏହା ହେଉଛି କିଛି ଅବିବେକର ଫଳ, ଏହି ଅପରାଧକୁ ମାନ୍ୟ କରିଦିଅ, ହେ ଜଗତ୍ନାଥ। ମୋ ମାଆ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମ ଦୟାରେ ମୋର ପାଦ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ। ଏଠି, ମୋ ପୁଅ, ତୁମ ଯେପରି ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟର ଜ୍ଞାନୀ, ତାହା ସତ୍ୟ; ତୁମ ମନରେ ଯେ କ୍ରୋଧ ଆସିଥିଲା, ତାହା ପଛରେ ଏକ ଗଭୀର କାରଣ ଅଛି। ତୁମ ମାଆଙ୍କ କଥା ଅସତ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; କୀଟମାନେ ତୁମ ଶରୀର ଭୋଗି ଭୂମିକୁ ଯିବେ। ଏହିପରି ତୁମ ମାଆଙ୍କ ଶାପ ସତ୍ୟ ହେବ, କିନ୍ତୁ ଶାପ ନିବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବ। ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ ବିବସ୍ୱତ୍ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: "ତୁମ ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ସମାନ ହେଉଛନ୍ତି, ତଥାପି ତୁମେ କାହାକୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ କରୁଛ?" ସଂଜ୍ଞା ଏହାକୁ ଏଡ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିବସ୍ୱତ୍ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଜାଣିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶାପ ଦେଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସେ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ ଚୁଲି ଧରିଲେ। ଏହାପରେ ସଂଜ୍ଞା ସମସ୍ତ କଥା ବିବସ୍ୱତ୍ଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ବିବସ୍ୱତ୍ ଏହା ଶୁଣି ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ତ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ପୂଜା କଲେ। ସେ ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟାର କହିଲେ: "ତୁମ ଅତିରିକ୍ତ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ଏହି ରୂପ ଚମକୁନାହିଁ, ସଂଜ୍ଞା ଏହି ତେଜ ସହିପାରୁନାହିଁ, ସେ ଏବେ କୁଶବନରେ ଘୁରୁଛି।" ତ୍ୱଷ୍ଟାର ଆଉ କହିଲେ, "ଆଜି ତୁମେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଧର୍ମପଥରେ ଚାଲୁଥିବା, ଯୋଗଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ତୁମେ ପ୍ରଶଂସିତ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ। ଯଦି ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ମୋର ମନପସନ୍ଦ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ମନୋହର ରୂପ ତିଆରି କରିଦେବି।" ବିବସ୍ୱତ୍ଙ୍କ ସମ୍ମତି ମିଳିଲାପରେ, ତ୍ୱଷ୍ଟାର ତାଙ୍କୁ ଚକ୍ରରେ ବସାଇ ତାଙ୍କ ତେଜ କମେଇଦେଲେ। ଏହି ଭାବେ, ତେଜ ସଂକୁଚିତ ହେଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ ରୂପ ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଶୋଭାମୟ ହେଲା। ଏହାପରେ, ବିବସ୍ୱତ୍ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମହାତେଜସ୍ୱିନୀ, ଅପରାଜିତା ସଂଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ମାଡ଼ିର ରୂପରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଘୁରୁଥିବା ଦେଖିଲେ। ବିବସ୍ୱତ୍ ଏକ ଘୋଡ଼ାର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ ମୁହଁ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ। ସଂଜ୍ଞା ଏହି ମିଳନକୁ ବିରୋଧ କଲେ, କାରଣ ସେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଭାବି ଶଙ୍କା କରିଥିଲେ। ତେଣୁ ସେ ବିବସ୍ୱତ୍ଙ୍କ ବୀର୍ୟ ନାକ ଦ୍ୱାରା ବାହାର କଲେ। ଏହିଠାରୁ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର—ନସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର—ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ବିବସ୍ୱତ୍ଙ୍କ ପୁଅ, ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରଜାପତିର ସନ୍ତାନ। ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୋଭାମୟ ରୂପରେ ଦେଖାଇଲେ। ସଂଜ୍ଞା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ଏହି ଘଟଣାରେ ମନରେ ଦୁଃଖୀ ହେଲେ। ଧର୍ମରାଜା ନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖୁସି କଲେ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜ ପାଇଲେ। ସେ ପିତୃମାନ୍ୟ ଓ ଲୋକପାଳ ହେବାର ଅଧିକାର ଲାଗିଲେ; ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରବଳ। ଯେତେବେଳେ ସେହି ଯୁଗ ଆସିବ, ସେହି ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ ହେବେ; ସେ ଏଯାଁ ମେରୁଶୃଙ୍ଗରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶନି ଗ୍ରହ ହେଲେ; ତ୍ୱଷ୍ଟାର ତାଙ୍କ ତେଜ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ। ସେହି ଅସ୍ତ୍ର ଦାନବ ସଂହାର ପାଇଁ ଅପରାଜିତ ହେଲା; ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଯମୀ ହେଲେ। ସେ ପବିତ୍ର ଯମୁନା ନଦୀ ହେଲେ; ଏହି ଲୋକରେ ସେ ମନୁ ବୋଲି ପରିଚିତ, ସାବର୍ଣ୍ଣି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାନ୍ତି। ସେହି ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ଭାଇ ଶନି, ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହ ହେବାର ସ୍ଥାନ ପାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଯେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏହି କଥା ଯେଉଁମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ମହାନ୍ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରନ୍ତି। ମନୁ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କର ନଉଜଣ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପରି ସମାନ: ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନଭାଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଶର୍ୟାତି, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ପ୍ରାମ୍ଷୁ, ଋଷ୍ଟ, କରୁଷ ଓ ପୃଷଧ୍ର। ସନ୍ତାନ ଆଶାରେ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରଜାପତି ମନୁ ପୁରାତନ କାଳରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୂଜାରେ ଯଜ୍ଞ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ନେଇନଥିଲେ ଓ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିଲା, ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶରେ ମନୁ ହବିଷ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ। ସେହିଠାରେ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଏକ ନାରୀ ଦେଖାଦେଲେ। ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଇଳା ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାପରେ ମନୁ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ତାଙ୍କୁ "ଇଳା" ବୋଲି ଡାକିଲେ। ମନୁ କହିଲେ, "ମୋ ସହ ଚଳ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି।" ଇଳା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ମୁଁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି—ମୋତେ ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।" ଏଭଳି କହି, ଇଳା ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଓ କହିଲେ: "ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୁଁ କଣ କରିବି? ମନୁ ମୋତେ 'ମୋ ସହ ଚଳ' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।" ତାପରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଇଳାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।