ସଞ୍ଜ୍ଞା ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପିତା ବାରମ୍ବାର ତିରସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ତୁମେ ତୁମ ପତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରିଯାଅ।” ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଅପରାଧବୋଧରେ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିଜ ଆକୃତି ଲୁଚାଇ ଏକ ଘୋଡ଼ାଣୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ କୁରୁ ଦେଶକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ଘାସ ଚରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଭାବିଲେ ଏହି ଘୋଡ଼ାଣୀ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ। ସେଉଁଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ। ଭଗବାନ କହିଲେ, “ଏହିଏ ପ୍ରଥମ ମନୁଙ୍କ ପରି ଅଟୁଟ,” ଏହିପରି ତାଙ୍କୁ ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାମରେ ଚିହ୍ନାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ହେଲେ ଶନି। ଏହିପରି ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିଜ ପୁଅଙ୍କ ମାତା ହେଲେ। ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିଜ ଏହି ପୁଅ ଉପରେ ପୂର୍ବପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ସ୍ନେହ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ମନୁ ଏହି ଅନ୍ତରକୁ ମନେ ନେଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ଏହାକୁ ମଞ୍ଜୁର କଲେ ନାହିଁ। ଦେଖିଲେ, ଯମ ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ ଓ କ୍ରୋଧରେ, ନିଜ ମାତା ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପାଦ ଦେଇ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ପରିଣାମ ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲା। ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ରୋଷରେ, ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ମାତା ସଞ୍ଜ୍ଞା ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଇ କହିଲେ, “ତୁମ ପାଦ ଖସିଯିବ।” ଏହା ଶୁଣି, ଯମ ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ କଥା ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, “ପିତାଜୀ, ଏହି ଶାପ ଉଠିଯାଉ।” ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ କହିଲେ, “ମାଆ ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ସମାନ ସ୍ନେହ କରିବା ଉଚିତ। ଏଠି, ମାଆ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିନାହିଁ, କେବଳ ପାଦ ଉଠାଇଥିଲି। ଶିଶୁସ୍ୱଭାବ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ମୋହରୁ ଏହା ହୋଇଥିଲା, ମୋ ପ୍ରଭୁ, ଏହାକୁ ମାଫ କରନ୍ତୁ। ମୋର ମାଆ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର ପାଦ ଖସିବ ନାହିଁ।” ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ କହିଲେ, “ପୁଅ, ତୁମ ମନରେ ଏହି କ୍ରୋଧ ଆସିଥିଲା, ଏହା ପଛରେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ଅଛି। ତୁମ ମାଆଙ୍କ କଥା ଅସତ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ କୀଟମାନେ ତୁମ ମାଂସ ଭୋଗି ପୃଥିବୀକୁ ନେବେ। ଏହିପରି ତୁମ ମାଆଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ହେବ, ଶାପ ଦୂର କରାଯିବାରେ ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ ହେବେ।” ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ସମାନ ହେବା ସତ୍ୱେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏକ ପୁଅକୁ ଅଧିକ ସ୍ନେହ କରୁଛ?” ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟ ଜାଣିଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶାପ ଦେଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ତାଙ୍କ ଚୁଳି ଧରିଲେ। ଏହିଠାରେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ସମସ୍ତ କଥା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ରୋଷେ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମ୍ମାନ କଲେ, ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେ କହିଲେ, “ତୁମ ଅତିଶୟ ତେଜରେ ଏହି ଆକୃତି ଅନ୍ୟ ଲାଗେ; ଏହି ତେଜ ସହିପାରିନଥିଲେ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ଘାସ ଜଙ୍ଗଲରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଛନ୍ତି। ଆଜି, ଯଦି ତୁମେ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଚେଷ୍ଟା କର, ତୁମେ ନିଜ ପତ୍ନୀ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ। ଯଦି ଏହା ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଓ ମୋର ମନସ୍କାମନୁସାରେ ହୁଏ, ମୁଁ ଆଜି ତୁମ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଆକୃତି ତିଆରି କରିଦେବି।” ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇଁ, ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କୁ ଚକ୍ର ଉପରେ ରଖି, ତାଙ୍କ ତେଜକୁ କମେଇଦେଲେ। ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନୂତନ ଆକୃତି ପୂର୍ବପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଉଜ୍ୱଳ ଓ ଶୋଭାମୟ ହେଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପତ୍ନୀ ବଡ଼ବାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ତେଜ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ସମସ୍ତ ଜନ୍ତୁଠାରୁ ଅଜୟ। ଋଷିମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେ ଏକ ଘୋଡ଼ାଣୀ ରୂପେ ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଚରୁଛନ୍ତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଘୋଡ଼ା ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଆଗକୁ ଗଲେ। ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏହାକୁ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ଭାବି, ଏକତ୍ରିକରଣକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବୀର୍ୟ ନାକ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଏଠାରୁ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ନସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀ ମାର୍ତଣ୍ଡ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ଏହି ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ଶୋଭାମୟ ଆକୃତିରେ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଯମ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଚିନ୍ତିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଧର୍ମରାଜା ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦିତ କଲେ, ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ତେଜ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ସେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କ ଅଧିପତି ଓ ଲୋକପାଳ ହେଲେ; ସାବର୍ଣ୍ଣିଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେୟି ଯୁଗ ଆସିବ, ସେତେବେଳେ ମନୁ ସାବର୍ଣ୍ଣି ହେବେ; ଏଉଁ ସେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମେରୁ ଶିଖରରେ ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଭାଇ ଶନି ଗ୍ରହ ହେଲେ; ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କ ତେଜରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦାନବ ନାଶ ପାଇଁ ଅପରାଜୟ ଥିଲା। ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ କନିଷ୍ଠା କନ୍ୟା ଯମୀ ହେଲେ, ଯିଏ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଯମୁନା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଲୋକରେ ସେ ମନୁ ଓ ସାବର୍ଣ୍ଣି ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ଶନି ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା ଯେଉଁମାନେ ଶୁଣିବେ, ସେମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ ଓ ମହାନ୍ ବିଖ୍ୟାତି ପାଇବେ। ଏହିପରି, ମନୁ ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ପୁଅ ନମ୍ବରେ ନଅ ଥିଲେ, ସେମାନେ ମନୁଙ୍କ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ—ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ନଭାଗ, ଧୃଷ୍ଟ, ଓ ଶର୍ୟାତି ଆଦି।