ବିବସ୍ବାନ୍ଙ୍କର ତେଜ ଏତେ ଅଧିକ ଥିଲା ଯେ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିବସ୍ବାନ୍ ତାଙ୍କର ଉତ୍ତାପରେ ତିନି ଲୋକକୁ ଜଳାଇ ଦେଉଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଯିଏ ଦାହକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ନାମକ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଠାରୁ ତିନି ଝିଅ-ପୁଆ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ଏକ ଝିଅ ଏବଂ ଦୁଇଟି ପୁଅ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାପତି ମଧ୍ୟ ହେଲେ। ବିବସ୍ବତଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ସେ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ; ଏହି ଦୁଇଁ ଭାଇ-ଭଉଣୀ ଯମ ଓ ଯମୁନା ଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ବିବସ୍ବାନ୍ଙ୍କର କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି ସଞ୍ଜ୍ଞା ତାହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେ ନିଜ ଆକୃତିର ଏକ ଛାୟା ତିଆରି କଲେ—ଏକଦମ ନିଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହି ଛାୟାକୁ ସେ ନିଜ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଛାୟା ଦୁହାଁହାତ ଯୋଡି ଓ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ। ଛାୟା କହିଲେ, “ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ଆପଣ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରହିଛି।” ସଞ୍ଜ୍ଞା କହିଲେ, “ମୁଁ ମୋ ବାପାଘରକୁ ଯିବି, ତୁମେ ଭୟ ଛାଡି ଏଠି ରୁହ। ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ଏହି ସ୍ଲିମ୍ ଝିଅ ମୋର; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା, କିନ୍ତୁ କେବେ ବି ଏହି କଥା ପତିଙ୍କୁ କୁହିବା ନାହିଁ।” ଛାୟା କହିଲେ, “ହେ ଦେବୀ, ମୋତେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୁଲି ଧରି କିମ୍ବା ଶାପ ଦିଆଯିବ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା କେବେ ଖୋଲିବି ନାହିଁ। ଆପଣ ଯେପରି ଚାହାନ୍ତି, ଯାଆନ୍ତୁ।” ଏପରି ଭାବରେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଛାୟାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ ଓ ତାଙ୍କର ସମ୍ମତି ପାଇ, ଲଜ୍ଜା ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଭରିଥିବା ସଞ୍ଜ୍ଞା ତ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କ ପାଖକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିଜ ବାପାଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ପରେ, ତାଙ୍କ ବାପା ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ପତିଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଭଣି ତାଡ଼ିଲେ। ଏହାପରେ, ଦୋଷହୀନ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏକ ଘୋଡ଼ିର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲେ ଓ ସେଠାରେ ଘାସ ଚରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏପରି ଦେଖି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏହିକୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ଭାବି ଏକ ପୁଅ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ—ଏହି ପୁଅ ପୂର୍ବ ମନୁଙ୍କ ପରି ମହାନ୍ ଥିଲେ, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାମ ଦିଆଗଲା। ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ଶନି। ଏପରି ଭାବରେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିଜ ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିଜ ନୂତନ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ ଦେଖାଇଲେ, ମନୁ ଏହି କଥା ଗ୍ରହଣ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଯମ ଏହାକୁ ମନେ ରଖିଲେ ନାହିଁ। ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଶିଶୁସ୍ଵଭାବରେ, ଯମ ତାଙ୍କ ମା’ ସଞ୍ଜ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପାଦ ଦେଇ ଧମକ ଦେଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କୁ ପରିଣାମ ଜଣା ଥିଲା ନାହିଁ। ଏହାପରେ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ଖୁବ୍ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୋର ପାଦ ଖସିଯାଉ।” ଯମ ଏହି ଶାପରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତ କଥା କହିଲେ। ସେ କହିଲେ, “ପିତା, ଏହି ଶାପ ଦୟାକରି ହଟାନ୍ତୁ। ଜଣେ ମା’ ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ସମ ସ୍ନେହ ଦେଇଥାନ୍ତି।” ତାଙ୍କ ପିତା କହିଲେ, “ବିବସ୍ବାନ୍ ଆମକୁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ଏବେ ତାଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ମା’ଙ୍କୁ ପାଦ ଦେଇ ଛୁଇଁନଥିଲି, କେବଳ ଉଠାଇଥିଲି। ଶିଶୁସ୍ଵଭାବ, ଲୋଭ କିମ୍ବା ମୋହରୁ ଯଦି ଏହା ହୋଇଥିଲା, ମୁଁ କ୍ଷମା ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି। ମୋ ପାଦ ଖସିବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ମା’ଙ୍କ ଶାପ ସତ୍ୟ ହେବ, ତୁମ ଶରୀରରେ କୀଟ ପଡ଼ି ମାଟିକୁ ଯିବ। ଏହିପରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶାପ ହଟିବାରେ ତୁମେ ରକ୍ଷିତ ହେବା।” ଏହାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମ ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ସମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକ ପୁଅ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ନେହ କାହିଁକି?” ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏହାକୁ ଟାଳିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିବସ୍ବାନ୍ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟଟି ଜାଣିଗଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଚାହିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶାପ ଦେଲେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଚୁଲି ଧରି ଧରିଲେ। ତାପରେ ସଞ୍ଜ୍ଞା ସମସ୍ତ କଥା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହିଦେଲେ। ବିବସ୍ବାନ୍ ଏହା ଶୁଣି ରିସିଗଲେ ଓ ତ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟାରଙ୍କୁ ଦେଖି, ସଞ୍ଜ୍ଞା ସମ୍ମାନ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ରୋଷ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସଞ୍ଜ୍ଞା କହିଲେ, “ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଅତ୍ୟଧିକ ତେଜର ଦେହ ଦେଖି ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଏବେ ଘାସ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି। ଆଜି, ଯୋଗଦ୍ୱାରା ଆପଣ ନିଜ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ। ଯଦି ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଏବଂ ମୋତେ ମନ ପସନ୍ଦ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମନୋହର ଦେହ ତିଆରି କରିଦେବି।” ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ, ତ୍ୱଷ୍ଟାର ତାଙ୍କୁ ଚକ୍ରରେ ରଖି ତେଜ କମେଇଦେଲେ। ଏହା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ନୂତନ ଦେହ ପୂର୍ବ ଠାରୁ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ମନୋହର ହେଲା। ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପତ୍ନୀ ବଡ଼ବାକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଓ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଜୟ କରିଥିଲେ। ଋଷିମାନେ ଦେଖିଲେ, ବଡ଼ବା ଏକ ଘୋଡ଼ିର ଆକୃତିରେ ଭୟମୁକ୍ତ ଭାବେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ଏହି ସମୟରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଘୋଡ଼ା ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ବଡ଼ବାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଆସିଲେ। ବଡ଼ବା ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରି ସଂଯୋଗରେ ବାଧା ଦେଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କ ନାକ ଦ୍ୱାରା ବିବସ୍ବାନ୍ଙ୍କର ବୀର୍ୟ ନିସ୍ସରଣ କଲେ। ଏଠାରୁ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର—ନସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର—ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଚିକିତ୍ସକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି ଦୁଇଁଜଣ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ବିବସ୍ବାନ୍ଙ୍କ ପୁଅ, ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରଜାପତି; ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ କରିଦେଲେ।