ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ଶ୍ରବଣ କର, ମହାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ମାନବ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବଜମାନେ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଦାନ ଦେବା ଓ ପିଣ୍ଡ ଦେବାର ଫଳ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, ମୋକ୍ଷ ସହିତ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ଖ୍ୟାତି ଓ ଯଶ ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହା ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଆଣେ, ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ ନାଶ କରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ହେ ଦ୍ବିଜୋତ୍ତମମାନେ, ପୁରାଣ ଅନାସ୍ତିକଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ତୀର୍ଥ ତାଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖାଏ। ରାଜା ତୀର୍ଥଙ୍କର ମହତ୍ତ୍ୱ କଥା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ, ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ତାଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ରାଜା ପୁନି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି; ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ଓ ଝିଲିକା ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଏହି ସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଙ୍କର ରାଜା, ନଦୀମାନଙ୍କର ନାଥ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହିଠାରୁ ସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ କରେ; ଯେପରି ରବି ଉଦୟ ହେଲେ ଅନ୍ଧକାର ହଟିଯାଏ, ସେପରି ଏହି ରାଜା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ଏହା ସମ ହୋଇନାହିଁ, ନ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବ। ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀନାରାୟଣଙ୍କର ବାସ ଅଛି, ସେଠି ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା କିଏ କହିପାରିବ? ଏଠାରେ ନବ୍ବେ ଲକ୍ଷ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଏହିଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ପାଠ, ଦେବତା ପୂଜା—ଯାହା କରାଯାଏ, ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୋଇଯାଏ। ତାପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୁଷ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଅଙ୍ଗ ଉଦ୍ଭବ ତୀର୍ଥ—ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବରକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଜଳ ବିଦ୍ୟମାନ। ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସୁଦ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ, ଜଳ ଚାଉଁଥିବା ପରେ ମନେ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଜଳ ସମୀପକୁ ଯାଇ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ: "ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଅଙ୍ଗ ଉଦ୍ଭବ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଛି; ମୋର ପାପ ଦୂର କର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" ଏପରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ର ପଢି, ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତିଳ ଜଳ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ପୁନି ଜଳ ଚାଉଁଥିବା ସହ ସଂଯମ ରହିବା ଉଚିତ। ଏହା ପରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ଏକ ମଣିଷ ଦଶଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ପାଇଥାଏ। ସେ ନିଜ ବଂଶର ସାତ ପୂର୍ବଜ ଓ ସାତ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଦେବତାମାନେ ପରି ଇଚ୍ଛାରୂପୀ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ବସି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାନ୍ତି। ସେଠାରେ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁନି ଏଠାକୁ ଫେରିଲେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରି, ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପକ୍ଷର ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପରମପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ପୂର୍ବକଥିତ ଫଳ ପାଇ, ଅଚଳ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଧାମରେ ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ଅପରାବୃତ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏହି ସମୟରେ ମାଘ ଆଦି ଅନ୍ୟ ମାସ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ କିଏ ଜ୍ୟେଷ୍ଠକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ? ଏହାର କାରଣ କହ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି—ମୁଁ ଯେଉଁଠି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛି, ତାହାର କାରଣ ହେଉଛି ଏହି ସମୟରେ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ସରୋବର, ପଦ୍ମସର, ପୋଖରୀ, କୁଆଁ, ଓ ଜଳାଶୟ; ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ ଓ ସମୁଦ୍ର—ଏମାନେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦଶମୀଠାରୁ ସାତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରମପୁରୁଷଙ୍କ ଶରୀରରେ ବିରାଜ କରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଦେବଦର୍ଶନ ହୁଏ, ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଉଛି। ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସର ଦଶଟି ପାପ ଦୂର କରେ, ଏହିଦିନକୁ 'ଦଶହାରିଣୀ' ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାଏ। ଯିଏ ଏହିଦିନ ସଂଯମୀ ହୋଇ କଳା ହଳ ବା ମଙ୍ଗଳମୟ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଉତ୍ତରାୟଣ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ, ଯିଏ ପୁରୁଷୋत्तମ, ରାମ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଫାଲ୍ଗୁନୀ ମାସରେ ଝୁଳାରେ ବସିଥିବା ଗୋବିନ୍ଦ ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେଲେ, ସେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ବିଷୁବ ତିଥିରେ, ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ବିଧିପୂର୍ବକ କରି, ସଂକର୍ଷଣ, କୃଷ୍ଣ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ବୈଶାଖ କୃଷ୍ଣ ତୃତୀୟାରେ ଚନ୍ଦନ ଲେପିଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଅଚଳ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଏ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଯେଉଁବେଳେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ର ସହ ଯୁକ୍ତ, ସେଉଁଠି ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର ବଂଶର ୨୧ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଇଥାଏ। ଯେବେ ବଡ଼ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସ ରାଶି ଓ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ସହ ଆସେ, ତେବେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରି ପରମପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ବଡ଼ ଜ୍ୟେଷ୍ଠରେ କୃଷ୍ଣ, ବା ରାମ, ବା ଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ବାରୋଟି ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଫଳ ଓ ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଲାଭ କରେ। ଏହି ମହାତୀର୍ଥର ମହିମା ପ୍ରୟାଗ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ନୈମିଷ, ପୁଷ୍କର, ଗୟା, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର, କୁଶାବର୍ତ୍ତ, ଗଙ୍ଗା-ସମୁଦ୍ର ସଂଗମ, କୋକମୁଖ, ଶୂକର, ମଥୁରା, ମାରୁଭୂମି, ଶାଳଗ୍ରାମ, ବାୟୁତୀର୍ଥ, ମନ୍ଦର, ସିନ୍ଧୁ ସମୁଦ୍ର, ପିଣ୍ଡାରକ, ଚିତ୍ରକୂଟ, ପ୍ରଭାସ, କଣଖଳ, ଶଂଖୋଦ୍ଧାର, ଦ୍ୱାରକା, ବଦରିକାଶ୍ରମ, ଲୋହକୁଣ୍ଡ, ଅଶ୍ୱତୀର୍ଥ, ସମସ୍ତ ପାପ ମୁକ୍ତି ଦାୟକ ସ୍ଥାନ, କମଳାୟ, କୋଟିତୀର୍ଥ, ଅମରକଣ୍ଟକ, ଲୋହର୍ଗଳ, ଜାମ୍ବୁମାର୍ଗ, ସୋମତୀର୍ଥ, ପୃଥୁଦକ, ଉତ୍ପଳବର୍ତ୍ତକ, ପୃଥୁତୁଙ୍ଗ, ଓ ସୁକୁଭ୍ଜକରେ ବି ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଏହିପରି ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ମହିମା ଏବଂ ଏହି ବିଶେଷ ସମୟର ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ନିରନ୍ତର ପବିତ୍ର ଏବଂ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ।