ଏକ ସମୟର କଥା, ମହାପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ଏକ ଦ୍ୱିଜଜନ ସମୁଦ୍ରସ୍ନାନ କରି ସଠିକ୍ ନିୟମରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପୂଜା କଲେ । ସେ ପରେ, ରାମ, କୃଷ୍ଣ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରକୁ ନମସ୍କାର କଲେ । ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ ଜଣେ ମଣିଷ ଶତଶଃ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ । ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ଦୂର, ସେ ବୃନ୍ଦାରକ ପରି ଉଜ୍ୱଳ ଓ ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଗର୍ବିତ ହୁଏ । ଏହା ପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ସଦୃଶ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଦେବଗଣ ଓ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ସହିତ, ସେ ନିଜ ପୂର୍ବପୁଷ୍ୟି ଏକୋଇଶ ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ । ସେଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ଶତମାନ୍ବନ୍ତର ଧିକ୍ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ଦୂର ରହିଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ସେ ଏଠାରେ ଏକ ଗୁଣବତୀ, ରୂପବାନ୍, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ନିୟମିତ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ । ଏକ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବୁଝିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଯୋଗ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟନ-ଉତ୍ତରାୟନ, ରାଶି-ଯୁଗାନ୍ତ, ଷଷ୍ଠୀ ତିଥି, ଏବଂ ଦିନାନ୍ତରେ, ଆଷାଢ଼, କାର୍ତ୍ତିକ, ମାଘ ମାସରେ କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଶୁଭ ତିଥିରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଚେଯିଁ ଏଠାରେ ହଜାରଗୁଣ ଅଧିକ ଫଳ ପାନ୍ତି । ଏଠାରେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପିତୃଗଣ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି । ଏହିପରି ସମୁଦ୍ରସ୍ନାନର ଫଳ ମୁଁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି । ଏଠାରେ ଦାନ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନର ଫଳ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, ମୋକ୍ଷ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ ଦେଇଥାଏ । ଏହା ଲୋକମାନେ ଉପଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି, ଶୁଭ ଦେଇ, ଅପନ୍ନ ସ୍ୱପ୍ନ ନାଶ କରେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ । ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୁରାଣ ଅନାସ୍ଥିକଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥରାଜ ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏନି, ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥରାଜ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପୁନି ଦେଇଥାଏ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ସରୋବର ଏହି ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ ହୋଇଛି । ସମୁଦ୍ର ହେଉଛି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ରାଜା, ନଦୀମାନଙ୍କର ନାଥ । ଏହିପରି, ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂରଯାଏ, ସେପରି ତୀର୍ଥରାଜରେ ସ୍ନାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ । ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ଏମିତି ତୀର୍ଥ ଥିଲା ନାହିଁ, ନ ଥିବ; ଯେଉଁଠାରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ନିବାସ ଅଛି, ସେଠାର ମହିମା କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ଏଠାରେ ନବକୋଟି ତୀର୍ଥ ଅବସ୍ଥିତ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ପାଠ, ଦେବପୂଜା ଯାହା କରାଯାଏ, ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଏହା ପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ଅଛି, ଯାହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ—ଏହା ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବର, ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଜଳ ବିଦ୍ୟମାନ । ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇ, ପାନୀୟ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି, ମନରେ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଜଳକୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍— "ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏହି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ନାନ କରୁଛି; ମୋର ପାପ ଦୂର କର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର ।" ଏପରି ନିୟମିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବ, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ତିଳଜଳ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ପାନୀୟ ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ନିୟମିତ ରହିବା ଉଚିତ୍ । ପିତୃମାନେକୁ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ମଣିଷ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ । ଏହିପରି କରି, ସେ ସପ୍ତ ପୂର୍ବପର ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଦେବମାନେ ପରି ଚିନ୍ତାମଣି ରଥରେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ । ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରା ଯେଉଁଯେଉଁଠାକୁ ଥାଏ, ସେଉଁଠି ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁନଃ ଏଠାକୁ ଆସିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ପାଏ । ଯିଏ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରି, ଏକାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ପୂର୍ବେ କହିଥିବା ଫଳ ପାଏ, ଏବଂ ଅଚଳ ଧାମରେ ଆନନ୍ଦ କରି, ଶେଷରେ ଅପରାବୃତ୍ତି ମୋକ୍ଷରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା: "ହେ ପ୍ରପିତାମହ, ତୁମେ କାହିଁକି ମାଘ ଆଦି ଅନ୍ୟ ମାସକୁ ଛାଡ଼ି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠକୁ ଗୁଣଗାନ କରୁଛ?" ଉତ୍ତର ମିଳିଲା: "ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କାହିଁକି ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସକୁ ପୁନଃପୁନଃ ସ୍ତୁତି କରେ, ତାହା ଶୁଣ ।" "ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ସରୋବର, ପଦ୍ମସ୍ଥଳୀ, ବାଉଲି, କୂଆଁ, ତଳାବ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସମୁଦ୍ର ଏବଂ ନଦୀମାନେ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସପ୍ତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶରୀରରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି ।" "ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁ ନିୟମରେ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଦେବଦର୍ଶନ କରାଯିବ, ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେବ । ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ଦଶମୀ ଦଶ ପାପ ନାଶ କରେ, ଏହିକାରଣରୁ ଏହାକୁ 'ଦଶହରା' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ ।" "ଯିଏ ଏହି ଦିନରେ ନିୟମିତ ହୋଇ କଳା ହଳ ଓ ଶୁଭ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ । ଉତ୍ତରାୟଣ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣାୟଣରେ ଯିଏ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ରାମ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।" "ଫାଲ୍ଗୁନୀ ମାସରେ ଝୁଲାରେ ବସିଥିବା ଗୋବିନ୍ଦ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ଗୋବିନ୍ଦ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ । ବିଷୁବ ଦିନରେ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରି, ବିଧିପୂର୍ବକ ସଂକର୍ଷଣ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଶୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦ୍ୱିଜମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ।