ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ କୁହାଯାଉଛି—ଯେଉଁ ଜଣେ ନିରନ୍ତର ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ସହିତ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ଏକ ନିବାସ ସଜାଯାଏ। ଓଁ ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ 'ନମସ୍' ଦ୍ୱାରା ଆଲୋକିତ ଯେଉଁ ନାମଟି ଅଛି, ସେହି ନାମ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ମନ୍ତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ, ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଯଥାନିୟମ ଏବଂ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ କହାଯାଏ। ତାପରେ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ରମରେ ମୁଦ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ ଗଠନ କରି, ମନ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ନିଜ କ୍ଷମତା ଅନୁସାରେ ୨୮, ୮ କିମ୍ବା ୧୦୮ ବା ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ଜପ କରିବାକୁ କହାଯାଏ। ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟ ମୁଦ୍ରା ବର୍ଣ୍ଣିତ—ପଦ୍ମ, ଶଂଖ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ଗଦା, ଗରୁଡ଼, ଚକ୍ର, ଖଡ଼ଗ ଓ ଶାର୍ଙ୍ଗ। ଏହି ପୂଜା ପରେ ଉଚ୍ଚତମ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବାକୁ କହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ହରିଙ୍କ ପୂଜା ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଠାରେ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଭାବେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହିପରି ଶ୍ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ: "ହେ ଜଳର ରାଜା, ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଜୀବନ, ସମସ୍ତ ନଦୀର ଉତ୍ସ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।" ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥରେ ଯଥାନିୟମ ସମୁଦ୍ରସ୍ନାନ କରି, ନିର୍ମଳ ନାରାୟଣଙ୍କୁ କୂଳରେ ପୂଜା କରି, ରାମ, କୃଷ୍ଣ, ସୁଭଦ୍ରା ଓ ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏକ ଲୋକ ଶତଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇ, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଯୁବା ଭାବେ ଦ୍ୟୁତିମାନ୍ ହୁଏ। ସେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ, ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ, ୨୧ ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠାରେ ଶତଧିକ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କରି, ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ରହନ୍ତି। ପୁଣି ଯେତେବେଳେ ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ, ସେ ଏଠାରେ ଗୁଣମୟ, ଶୋଭାବାନ୍, ସଉଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସଂୟମୀ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ହୋଇ, ବୈଷ୍ଣବ ଯୋଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ମୋକ୍ଷକୁ ଅଧିଗମ କରନ୍ତି। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ଉତ୍ତରାୟଣ-ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ବିଷୁବ ଓ ଯୁଗାରମ୍ଭ, ଷଷ୍ଠୀ, ଗ୍ରହସଂଯୋଗ, ଦିନାନ୍ତ—ଏମାନେ ଓ ଆଷାଢ଼ା, କାର୍ତ୍ତିକ, ମାଘ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଶୁଭ ତିଥିରେ ଯେଉଁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେଠାରେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥର ଚେୟା ହଜାର ଗୁଣା ଅଧିକ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃଗଣ ଅକ୍ଷୟ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏହିପରି ସମୁଦ୍ରସ୍ନାନର ଫଳ ମୁଁ ନିୟମିତ ଭାବେ କୁହିଲି। ଦାନ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, ମୋକ୍ଷ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଯଶ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ଧନ୍ୟତା, ଅପନ୍ନତା, ଦୁଷ୍ଵପ୍ନ ନାଶ, ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ଦୂର କରେ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ପୁରାଣ ଅନାସ୍ତିକଙ୍କୁ କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ତୀର୍ଥର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏନି, ସେଉଁଠାରେ ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥର ରାଜା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପୁଣିଥରେ ଦେଇଥାଏ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ସରୋବର ଏହି ସମୁଦ୍ରରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏହିପରି, ସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ରାଜା, ନଦୀମାନଙ୍କ ନାଥ। ଏହିପରି, ଏଠି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂରିଯାଏ, ସେପରି ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଏପରି ତୀର୍ଥର ରାଜା ସମାନ କେବେ ଥିଲା ନାହିଁ, କେବେ ହେବି ନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ନିବାସ, ସେଠି ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ଏଠି ନବ୍ୱ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି, ତେଣୁ ସେଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ଜପ, ଦେବପୂଜା ଯାହା କରାଯାଏ, ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଏ। ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଯେଉଁଠି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅଙ୍ଗରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବର ଅଛି, ସେଠିକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠି ପହଞ୍ଚି, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ, ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ମନେ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିବାକୁ କହାଯାଏ: "ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଅଙ୍ଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, ଆଜି ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ସ୍ନାନ କରୁଛି, ମୋର ପାପ ଦୂର କର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" ଏପରି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେସମେ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଆତ୍ମ-ନିୟମିତ ରହିବା ଉଚିତ। ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇ, ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ସମାନ ଫଳ ମିଳେ। ସେ ସପ୍ତ ପୂର୍ବଜ ଓ ସପ୍ତ ପରଜ ଉଦ୍ଧାର କରି, ଦେବତାମାନେ ପରି, ଇଚ୍ଛାରୂପ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ସେଠି, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତାରା ଓଠି ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପୁଣି ଏଠାକୁ ଫେରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରି, ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ରଖି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ପରମପୁରୁଷଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଥିବା ଫଳ ଲାଭ କରି, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ନିବାସରେ ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ତାହାଠାରୁ ଅପରାବୃତି ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।