ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ ବ୍ରହ୍ମପୁରାଣର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ, ମଣ୍ଡଳରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେବୀ ରୂପ ଓ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର-ଅମ୍ବର ଦିଗ୍ବିନ୍ୟାସ ଭଳି ଭାବରେ ରଖିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବରେ ବରାହ, ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମରେ ନରସିଂହ, ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ମାଧବ, ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବାକୁ ହୁଏ। ଏଠି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ଦେବତା ପୂର୍ବରେ ଗରୁଡ଼, ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଶଙ୍ଖ, ବାମ ଦିଗରେ ଚକ୍ର ରଖିବାକୁ ହୁଏ। ଦେବତାଙ୍କ ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଦ୍ୱିର୍ଦ୍ଧ ଗଦା ଓ ବାମ ଦିଗରେ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନୁ ରଖିବାକୁ ଉଚିତ। ଡାହାଣ ଦିଗରେ ଦିବ୍ୟ କୁଇଭର, ବାମ ଦିଗରେ କଟାର, ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶ୍ରୀ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ପୁଷ୍ଟି ରଖିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି। ପୂର୍ବରେ ଅବସ୍ଥିତ କରିବାକୁ ହୁଏ ବନମାଳା, ତାପରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଓ କୌସ୍ତୁଭ ରଖିବାକୁ, ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନଗୁଡିକୁ ଚାରି ଦିଗରେ ବିନ୍ୟାସ କରିବାକୁ ହୁଏ। ଏଠି ଦେବତାଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକୁ ଚାରି କୋଣରେ ରଖିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ନିରୃତି, ଓ ଭରୁଣଙ୍କୁ ବି ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି। ବାୟୁ, କୁବେର, ଈଶାନ, ଅନନ୍ତ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ତନ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପର ଓ ତଳରେ ପୂଜା କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏଭଳି ମଣ୍ଡଳରେ ଦେବଦେବତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଇଥାଏ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ମଣ୍ଡଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅମର ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ରୀତିରେ କେଶବଙ୍କୁ ଏକଥର ପୂଜା କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ। ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅଚଳ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ପର୍ଣ୍ଣ ସ୍ମରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଦିନକୁ ଦିନ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପ ନିବାସ ସାଜିଯାଏ। ଓଁ ଆରମ୍ଭ ଓ 'ନମସ୍' ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ନାମ, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ମନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହି ନିୟମାନୁସାରେ ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେବା, ତଥା ମୁଦ୍ରାଗୁଡିକୁ ଉଚିତ କ୍ରମରେ ଗଠନ କରିବାକୁ ହୁଏ। ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଚାଲିବା ସହିତ, ନିୟମ ଓ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏକାବିଶ, ଏଠ, କିମ୍ବା ଏକ ଶତ ଏଠ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଲାଟ, ଶଙ୍ଖ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ଗଦା, ଗରୁଡ଼, ଚକ୍ର, କଟାର, ଶାର୍ଙ୍ଗ—ଏହି ଅଷ୍ଟ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ପୂଜା ଅନୁଷ୍ଠାନ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମୁଦ୍ରକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ହୁଏ। "ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଜୀବନ, ସମସ୍ତ ନଦୀର ଉତ୍ସ, ଜଳର ରାଜା, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ମହାରାଜ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଆଧର, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର," ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବାକୁ ହୁଏ। ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପବିତ୍ରତା ଥିବା ସମୁଦ୍ର ତୀରରେ ନିୟମାନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରି, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ରାମ, କୃଷ୍ଣ, ସୁଭଦ୍ରା ଓ ସମୁଦ୍ରକୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ, ଏକ ଶତାଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ। ସମସ୍ତ ପାପ ଓ କଷ୍ଟ ଦୂର ହୋଇ, ବ୍ରିନ୍ଦାରକ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଯୁବ ଓ ସୁନ୍ଦର ହୋଇଥାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭା ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ଚଡ଼ି, ଦେବଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଜନଙ୍କ ସହିତ, ନିଜ ପରିବାରର ଏକୋଇଁ ପିଢିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏଠି ଅନେକ ମନ୍ବନ୍ତର ଧରି ଦିବ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ଅପ୍ସରାମାନେ ସହିତ ରମଣ କରି, ବୃଦ୍ଧାପ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଦୂର ରହିଥାଏ। ପୁଣି ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶେଷ ହୁଏ, ସେ ଏଠି ଦୃଷ୍ଟିମାନ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସତ୍ୟବାନ୍, ନିୟମିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥିବା ପରିବାରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ହୋଇ, ବୈଷ୍ଣବ ଯୋଗ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ଉତ୍ତରାୟଣ, ଦକ୍ଷିଣାୟଣ, ବିଷୁବ, ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ, ଷଷ୍ଠୀ, ଗ୍ରହ ସଂଯୋଗ, ଦିନ ଶେଷ—ଏହି ସମୟରେ, ଆଷାଢ଼, କାର୍ତ୍ତିକ, ମାଘ ଦିନ, କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ଶୁଭ ତିଥିରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥିବା ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଠାରୁ ହଜାର ଗୁଣା ଅଧିକ ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି। ପିତୃପିଣ୍ଡ ଦେଇଲେ, ପୂର୍ବଜମାନେ ଅଶେଷ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଏଭଳି ସମୁଦ୍ର ସ୍ନାନର ଫଳ ଏହିପରି ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଦାନ ଓ ପିଣ୍ଡଦାନର ଫଳ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, ମୋକ୍ଷ, ଦୀର୍ଘାୟୁ, କୀର୍ତ୍ତି, ଏବଂ ବିଭୂତି ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଲୋକଙ୍କୁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇ, ଶୁଭ ସ୍ୱପ୍ନ ଦୂର କରି, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ କରି, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏହି ପୁରାଣ ଅନାସ୍ତିକଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଯାଁ ଯାଏଁ ତୀର୍ଥମାନେ ନିଜ ମହିମା ଦେଖାଉଛନ୍ତି। ରାଜା ତୀର୍ଥର ମହିମା ଉଚ୍ଚାରିତ ହେଉଯାଏଁ ପୁଷ୍କର ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥ ନିଜ ଫଳ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହି ରାଜା ତୀର୍ଥ ପୁଣି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, ନଦୀ, ଝିଲିକା ଏହି ସମୁଦ୍ରରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଯାଏ। ସମୁଦ୍ର ଏହି ମହାତ୍ମା ଲାଭ କରିଛି; ସମୁଦ୍ର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ରାଜା, ନଦୀର ଅଧିପତି। ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଠାରୁ ସମୁଦ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ; ଯେପରି ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆସିଲେ ଅନ୍ଧାର ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ତୀର୍ଥର ରାଜା ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, ନ ଥିଲା, ନ ହେବ। ଯେଉଁଠି ନାରାୟଣଙ୍କ ନିବାସ, ସେଉଁଠି ତୀର୍ଥର ରାଜାର ମହିମା କେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିବରଣା କରିପାରିବେ?