ପ୍ରିୟଜନେ, ଏଠାରେ ଏକ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର କଥା ଆସେ, ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଜନେ ଭକ୍ତ ଭୂମିକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ପୂଜା କରିଥାଏ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ ରୋଗ, ପାପ ଓ ଦୁଃଖ, ଏବଂ ଗ୍ରହଦୋଷ ଭିତରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ସେଠି, ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ଦେବଲୋକ ଦ୍ୱାରରେ ଉଗ୍ରସେନଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜଳ ଚୁଷି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସେଠାରେ ପରମ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଉଁଠି, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେପରି ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେପରି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର "ଓଁ ନମୋ ନାରାୟଣାୟ" କୁ ହାତ ଓ ଦେହରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଅନେକ ମନ୍ତ୍ର ମନକୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ କାମ ସିଦ୍ଧ କରେ। ଏଠିରେ ଜଳକୁ "ନାରା" କୁହାଯାଏ କାରଣ ସେମାନେ "ନର"ଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ଏହି ଜଳ ପୂର୍ବକାଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ବିଶ୍ରାମସ୍ଥଳ ଥିଲା, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ "ନାରାୟଣ" ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ବେଦ, ଦ୍ୱିଜ, ଯଜ୍ଞ, ଓ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉପହାରିତ। ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ଆକାଶ—ସବୁ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ବାୟୁ, ମନ, ଅହଂକାର ଓ ବୁଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ। ଯେଉଁଠି ଯାହାକୁ ଜୀବନ କୁହାଯାଏ, ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ସ୍ଥୂଳ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ପରମ—ସବୁ ନାରାୟଣଙ୍କର ରୂପ। ଶବ୍ଦ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷ—ସବୁ ତାଙ୍କର ମହିମା। ଜଳ, ଭୂମି, ପାତାଳ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଆକାଶ, ପର୍ବତ—ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ନାରାୟଣ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଏଠି ବେଶି କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଗଛପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଜଗତ ନାରାୟଣଙ୍କର ରୂପ। ଦ୍ୱିଜଜନ, ଏଠି ମୁଁ ନାରାୟଣ ବ୍ୟତୀତ କିଛି ଦେଖୁନାହିଁ; ସେଉଁଠି ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଚର ଅଚର ସବୁ ତାଙ୍କୁ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରବ୍ୟାପ୍ତ। ଜଳ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସ, ସେ ଜଳର ନାଥ; ଏହି କାରଣରୁ ଜଳରେ ନିତ୍ୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅନୁସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, କାରଣ ସେ ପାପହରଣ କରନ୍ତି। ବିଶେଷ କରି ସ୍ନାନ ସମୟରେ, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ମନ୍ତ୍ରକୁ ହାତ ଓ ଦେହରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଠି, "ଓଁ" ଓ "ନ" ଦୁଇହାତର ଅଙ୍ଗୁଠିରେ, ଅନ୍ୟ ଅକ୍ଷରଗୁଡିକୁ ତାଳୁ ଓ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ବ୍ୟବହାର କରିବେ। "ଓଁ" ବାମ ପାଦ, "ନ" ଡାହାଣ ପାଦ, "ମୋ" ବାମ କଟି, "ନ" ଡାହାଣ କଟି, "ର" ନାଭି, "ୟ" ବାମ ବାହୁ, "ଣ" ଡାହାଣ ବାହୁ, "ୟ" ମୁଣ୍ଡରେ ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ଏହିପରି ଶରୀରର ଉପରେ, ତଳେ, ହୃଦୟରେ, ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ, ପଛରେ, ସାମ୍ନାରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ବିଦ୍ୱାନ ମନ୍ତ୍ରକବଚ ଆରମ୍ଭ କରିବେ। ତାଲେ, ପୂର୍ବକୁ ଗୋବିନ୍ଦ, ଦକ୍ଷିଣକୁ ମଧୁସୂଦନ, ପଶ୍ଚିମକୁ ଶ୍ରୀଧର, ଉତ୍ତରକୁ କେଶବ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଆଗ୍ରେ, ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ବରେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦକ୍ଷିଣପଶ୍ଚିମରେ ଅବିନାଶୀ ମାଧବ, ଉତ୍ତରପଶ୍ଚିମରେ ହୃଷୀକେଶ, ଉତ୍ତରପୂର୍ବରେ ବାମନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପୃଥିବୀରେ ବରାହ, ଉପରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ଏପରି କବଚ କରି, ଆତ୍ମା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ମୁଁ ନାରାୟଣ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦାଧାରୀ ଦେବତା, ଏପରି ଆତ୍ମଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍—"ତୁମେ ଅଗ୍ନି, ଦ୍ୱିପଦର ନାଥ, ବୀଜଧାରୀ, କାମଜନକ; ସମସ୍ତ ଜୀବର ମୁଖ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ ପ୍ରଭୁ। ତୁମେ ଅମୃତର ମଥନଦଣ୍ଡ, ଦିବ୍ୟ ମୂଳ, ଜଳର ନାଥ; ହେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ରାଜା, ମୋର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" ଏପରି ନିୟମାନୁସାରେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍; ନହେଲେ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ। ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ ଓ ଶୁଦ୍ଧି କରି, ଜଳରେ ଥିବାବେଳେ ତିନିଥର ଆଘମର୍ଷଣ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେପରି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ସେପରି ଏଠି ଆଘମର୍ଷଣ ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତା ନାଶ କରେ। ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରି, ସ୍ବଚ୍ଛ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ଜଳ ଚୁଷି, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରି, ସିଧା ହୋଇ, ଫୁଲ ଓ ଜଳ ଦେଇ, ହାତ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ। ପବିତ୍ର ଦିବ୍ୟ ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ୧୦୮ ଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅନ୍ୟ ସୂର୍ୟମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନସହିତ ପାଠ କରିବେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ନମସ୍କାର କରି, ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ବସି, ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେବେ। ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଲୋକ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମଣିଷ ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତିଳ ମିଶ୍ରିତ ଜଳ ଦେଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ ତର୍ପଣ କରିବେ। ପ୍ରଥମେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ରତାରେ ତର୍ପଣ କରି, ତାପରେ ଦ୍ୱିଜ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ହୋମ ସମୟରେ ଏକ ହାତରେ ଜଳ ଦେବା ଉଚିତ୍; କିନ୍ତୁ ତର୍ପଣ ପାଇଁ ଦୁଇହାତରେ ଦେବେ—ଏହା ସଦା ନିୟମ। ବାମହାତ ତଳେ ରଖି, ଡାହାଣ ହାତରେ ଜଳ ଦେଇ, "ତୃପ୍ତିର୍ଅସ୍ତୁ" ବୋଲି, ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ। ଯଦି ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ଶରୀରରେ ତିଳ ରଖି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରାଯାଏ, ତେବେ ପିତୃମାନେ ସେଠି ଦାତାର ଚର୍ମ, ମାଂସ, ରକ୍ତ, ଅସ୍ଥିରୁ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ତିଳ ଶରୀରରେ ରଖି ତର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏଥିରେ ରକ୍ତ ଜଳ ହୋଇଯାଏ ଓ ଦାତା ପାପୀ ହୁଏ। ଦାତା ଜଳରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଥିବାବେଳେ ଭୂମିରେ ଜଳ ଦେଲେ, ଏହା କାର୍ଯ୍ୟକର ନୁହେଁ, କାହାକୁ ମିଳେ ନାହିଁ। ଏହିପରି, ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଥିବାବେଳେ ଜଳରେ ଜଳ ଦେଲେ, ସେଠି ଜଳ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପହଁଚେ ନାହିଁ, ଏହା ବ୍ୟର୍ଥ। ଏପରି ନିୟମ ଓ ପବିତ୍ରତାରେ, ଏହି ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ଓ ତର୍ପଣ ଉତ୍ତମ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ନାରାୟଣଙ୍କ ଦୟା ଲାଭ କରିବାର ଉପାୟ ହୁଏ।