ଏକ ସମୟର କଥା, ରାଜା ଶ୍ୱେତ ନିଜ ହୃଦୟର ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ଭଗବାନ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପ୍ରଣାମ କରିଲେ। ସେ ଭଗବାନ୍କୁ ଧନର ସ୍ରଷ୍ଟା, ଧନର ନିବାସ ଦାତା, ଯଜ୍ଞର ଅବତାର, ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ଯୋଗୀ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଲେ। ସେ ଭଗବାନ୍କୁ ବିରାଗ୍ୟ ଓ ଯୋଗ ଦାନ କରିବାରେ ପ୍ରେରଣା ଦେବାର ଲୋକ, ଯଜ୍ଞର ଅଙ୍ଗ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସଂକର୍ଷଣ ଓ ପ୍ରଲମ୍ବ ନାଶକ ଭାବରେ ନମସ୍କାର କଲେ। ଏହାପରେ, ତାଙ୍କର ମନ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଦେଖି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମିତ୍ର ନାହିଁ ବୋଲି ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଶରୀର ଓ ମନର ଅପବିତ୍ରତା ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଶୁଧିକର୍ତ୍ତା ଭଗବାନ୍ କେଶବଙ୍କୁ ଗଣ୍ଡ କଲେ। ସେ ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ବିସର୍ଜି ଏକମାତ୍ର ଭଗବାନ୍ କେଶବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ଏହି ଦୁଃଖମୟ ଜଗତରେ ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଲେ। ସେ ଜଣାଇଲେ, ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ମାୟାରେ ଏହି ସାରା ଜଗତ ଲୋଭ, ଅଭିଲାଷା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁର୍ବଳତାରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ରାଜା କହିଲେ—ସଂସାରରେ ଦେହଧାରୀ ଜନଙ୍କୁ କେବେ ଖୁସି ମିଳେନି; ଯଜ୍ଞର ପ୍ରଭୁ ଭାବରେ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ, ମନ ତାଙ୍କୁ ଲଗିଲେ, ପରମ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ। ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଫଳର ଆଶା ନାହିଁ, ରାଜା ନିଜ ଅବିବେକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଜଗତକୁ ଦେଖି ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—ଗୋବିନ୍ଦ, ସଂସାରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର; ମୁଁ ଭ୍ରମର ଅସୀମ ସାଗରରେ ବିଲିନ୍ ହୋଇଛି, ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ଉଦ୍ଧାରକ। ଏପରି ଭକ୍ତିମୟ ପ୍ରାର୍ଥନା ଶ୍ୱେତ ରାଜା କରିବା ପରେ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ତୀରେ, ଦ୍ୱିଜଗଣଙ୍କୁ ଏହା ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ସମ୍ମାନ ମିଳିଲା। ଭାଗବତ୍ ଭକ୍ତିରେ ଶ୍ୱେତ ରାଜା ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ ଥିବାବେଳେ, ଦେବଦେବ ହରି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ରୂପ ଏକ ଶ୍ୟାମ ମେଘ ଭଳି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ଭଳି, ଶୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ତାଙ୍କର ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା। ଦୁଧ ସାଗରର ଜଳ ଭଳି ଶୁଭ୍ର ରୂପ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିଲା; ତାଙ୍କର ବାମ ହାତରେ ପଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇଥିଲା। ଗରୁଡ଼ ଧ୍ୱଜା ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଗଦା, ଧନୁ, ତଳୱାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—'ରାଜା, ତୁମର ମନ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ; ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ପ୍ରାର୍ଥନା କର। ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଦୟା କରିଛି।' ଭଗବାନ୍ଙ୍କ ଏହି ଅମୃତ ମୟ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ଶ୍ୱେତ ରାଜା ନିଜ ମନକୁ ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଶରଣ କରି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ କହିଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ମୁଁ ତୁମର ଭକ୍ତ, ତେବେ ମୋତେ ଅକ୍ଷୟ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକ ଦିଅ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ଠାରୁ ଉଚ୍ଚ। ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ତୁମ ଦୟାରେ ଏହି ପବିତ୍ର, ନିର୍ମଳ, ଦୌଷ୍ୟ ହୀନ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିବା, ଯାହା ସଂସାରର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଦେବତା, ଋଷି, ଏବଂ ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିନାହାନ୍ତି; ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆନନ୍ଦମୟ ଏବଂ କଷ୍ଟ ହୀନ।' ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—'ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ, ଅମୃତ ରାଜ୍ୟର ଉପାସନା କରିବ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ମୋ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚିବ। ତୁମର ଯଶ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ; ମୋର ଉପସ୍ଥିତି ସଦା ତୁମ ସହିତ ରହିବ। ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତୁମକୁ ଶ୍ୱେତଗଙ୍ଗା ଭାବରେ ଗାନ କରିବେ; ଏକ ତିନି ପତ୍ର ଗ୍ରାସ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶ୍ୱେତଗଙ୍ଗା ଜଳର ପ୍ରଶଂସା କରାଯିବ।' 'ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖି ଏହି ଜଳକୁ ସପ୍ତାହ ଚିନ୍ତନ କରି ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଲୋକ ଶ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ; ଏହି ମାଧବ ମୂର୍ତିକୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଦେଖିବେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଶଙ୍ଖ ଓ ଦୁଧ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋଟସ ଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଅଛି, ଏକବାର ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରିବେ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ପଛରେ ଛାଡି ମୋ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ। ସେଉଁଠାରେ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିବେ, ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇ ସେଉଁଠାରେ ସେବା କରିବେ, ତାଙ୍କୁ ଏଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଅନେକ ଏକାନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ମିଳିବ।' 'ଏଠାରୁ ପତନ କରି ପୃଥିବୀରେ ଆସି, ସେ ଏକ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେବେ, ଵେଦ ଓ ଶାଖାରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ରଖିବେ, ଧନ, ଶ୍ୱେତ, ହସ୍ତି, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧି ରଖିବେ, ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ନିର୍ମଳ ହେବେ, ପୁଅ ଓ ନାତିମାନେ ଦେଖିବେ।' 'ପୁନଃ ବ୍ୟାଗ ଗଛ କିମ୍ବା ସାଗର କୂଳରେ ହରି ସ୍ମରଣ କରି ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ, ସେ ପ୍ରଶାନ୍ତ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ।' ଏହାପରେ, ଶ୍ୱେତ ମାଧବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସମୀପରେ ମାତ୍ସ୍ୟ ଆକାରର ମାଧବକୁ ଦେଖିଲେ—ଯିଏ ପ୍ରାଚୀନ ସାଗରରେ ଲାଲ ମାଛ ଭାବରେ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ। ସେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିମ୍ନ ଲୋକରେ ବେଦ ଉଦ୍ଧାର କରିବାପାଇଁ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଭୂମିକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଚିନ୍ତନ କରି ସେଉଁଠାରେ ରହିଥିଲେ। ଏହି ମାତ୍ସ୍ୟ ମୂର୍ତିକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଭକ୍ତି ରଖିଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ। ସେ ପରମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ହରି ସ୍ୱୟଂ ବସିଥାନ୍ତି; ଏବଂ ଏଠାରେ ଫେରି ଆସି, ସେ ଏକ ରାଜା ହେବେ। ଏହି ଦୁଧ ମାଧବ ମୂର୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ଜଣେ ଲୋକ ଅଜୟ, ଦାନୀ, ଭୋଗୀ, ଯଜ୍ଞ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ହେବେ। ହରି ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ। ଏପରି ମାତ୍ସ୍ୟ ମୂର୍ତିର ମହିମା ଆମେ ଶୁଣିଲୁ—ଏହି ମୂର୍ତିକୁ ଦେଖି, ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ଜଣେ ଲୋକ ନିଜ ଚାହିଦା ସମସ୍ତ ପାଇଁ ପାରିବେ। ଏବେ ଋଷିମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—'ପ୍ରଭୁ, ବରୁଣ ନିବାସରେ ଶୁଧି କ୍ରିୟା, ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମହିମା ବିଷୟରେ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।' ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—'ଏହି ଶୁଧି କ୍ରିୟାର ଶୁଭ ଉପାୟ ଶୁଣ, ଭକ୍ତି ଓ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ କରିଲେ, ଉତ୍ତମ ଫଳ ମିଳେ।' ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଶଂସିତ; ବିଶେଷ କରି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଏହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।