ମନ୍ୱନ୍ତର ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସତ୍ୟର ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଥିବା ସାତ ସାତ ରୁଷିଙ୍କ ଚାରିଟି ଦଳ ତାଙ୍କ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଉତ୍କ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପୁନି ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଭରିଦେଇଥାନ୍ତି; ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁମାନେ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପରିସର୍କ୍ରମା କରନ୍ତି। ସ୍ଵର୍ଗରେ ସ୍ମୃତ ହେଉଥିବା ଏହି ସାତ ମହାରୁଷି ସାବର୍ଣ୍ଣ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଗତିରେ ଆସିବେ। ଭବିଷ୍ୟତରେ ଆସିବା ସେହି ସାତ ମହାମୁନି ହେଲେ—ରାମ, ବ୍ୟାସ, ଅତ୍ରି, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଦ୍ରୌଣି, ଅଶ୍ୱଥାମାନ, ଶରଦ୍ୱାନ ନାମକ ଗୌତମ। ତେଣୁ ଆଉ ଗଉତମ, ଅଜର, କୌଶିକ, ଗାଳବ, ଔର୍ବ ଓ କାଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଏହି ତାଲିକାରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସବୁ ମହାନ ଆତ୍ମାମାନେ ଭବିଷ୍ୟତର ପ୍ରଧାନ ସାପ୍ତ ଋଷି ହେବେ—ଏମିତି ଭାବେ ବୈରୀ, ଆଧ୍ୱରୀ, ଶମନ, ଧୃତିମାନ, ଭାସୁ, ଅରିଷ୍ଟ, ଅଧୃଷ୍ଟ, ଵାଜୀ, ସୁମତି ଏବଂ ସାବର୍ଣ୍ଣ ମନୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାମୁନି ହେବେ। ସେମାନଙ୍କ ନାମ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ପଠିଲେ ମହାସୁଖ, ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଓ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ଲାଭ ହୁଏ। ଏହିପରି ସାତ ଦଳ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ଆସନ୍ତୁ, ଆଗାମୀ ମନ୍ୱନ୍ତର ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତୁ। ପଞ୍ଚ ସାବର୍ଣ୍ଣ ମନୁ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ବୈବସ୍ୱତ ଏକ, ଚାରିଜଣ ପ୍ରଜାପତି ଙ୍କ ସନ୍ତାନ। ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣ୍ୟ ଉପାଧି ଲାଭ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କ ନାତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପ୍ରଜାପତି ରୁଚିଙ୍କ ପୁଅ ମେରୁ ଶିଖରେ ତପସ୍ୟା କରି, ରୌଚି ନାମରେ ମନୁ ଭାବରେ ସ୍ମୃତି ହୁଏ। ଭୂତି ଦେବୀଙ୍କୁ ରୁଚିଙ୍କ ପୁଅ ଭୌତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏହି ସାତ ମନୁ ଏହି ଚକ୍ରରେ ଆସିବାକୁ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତେ ସାପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଓ ନଗର ସହିତ ପୃଥିବୀକୁ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ଷା କରିବେ। ପ୍ରଜାପତି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିନାଶ ଆଣନ୍ତି; ସେହି ସପ୍ତତି ଚକ୍ର ତାଙ୍କ ଅନ୍ଶ ସହିତ କଥିତ। କୃତ, ତ୍ରେତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯୁଗ ସହିତ ଯୋଗ କରି ଏହି ଚକ୍ର ମନ୍ୱନ୍ତର ଅନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁଙ୍କ ବିଶ୍ରୁତି ଏପରି ଅଛି। ବେଦ ଓ ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ଏହି ମନୁମାନେ ଲୋକପତି ଭାବେ ପୂଜିତ। ମନୁଙ୍କ ପରିଚ୍ଛେଦରେ ବିନାଶ ହୁଏ, ଏହି ବିନାଶ ପରେ ପୁନି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ; ଏହାର ଶେଷ କେବେ କହିହେବ ନାହିଁ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ବିନାଶ, ମନୁଙ୍କ ଅବଧିରେ ଘଟିଥିବା ବିନାଶ ବିଷୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶୁଣନ୍ତି। ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତା ଓ ସାତ ଋଷି, ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷ ହେଲେ, କଳ୍ପ ସମାପ୍ତ ହୁଏ; ତାପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଆଦିତ୍ୟ ଦେବମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭଗବାନ୍ ହରି-ନାରାୟଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଦେବ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପ ଶେଷରେ ପୁନଃ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ। ଏଠାରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିର କଥା କହିବି, ଯିଏ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟର ପ୍ରଶଂସିତ ମନୁ। ଏଠାରେ ବଂଶବଳୀ ସହିତ ପୁରାତନ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଯେଉଁଠାରେ ମହାପୁରୁଷ ହରି, ଭଗବାନ୍ ଭୃଷ୍ଣି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। କଶ୍ୟପ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ ବିବସ୍ୱାନ୍; ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ସଞ୍ଜ୍ଞା, ଯିଏ ଦେବତା ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ କନ୍ୟା। ସେ ତିନି ଲୋକରେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ ଓ ମହାତ୍ମା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ହେବାକୁ ନିୟୋଜିତ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଯୌବନ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରୂପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନଥିଲେ; ସେ ତପସ୍ୟା ଓ ତେଜରେ ଅତିଶୟିତ ଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ତେଜ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗକୁ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ରମ୍ୟ ଲାଗୁନଥିଲା। ସ୍ନେହବଶତଃ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କହିଥିଲେ—‘ଏହା ଅଣ୍ଡରୁ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇନାହିଁ’; ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜାଣିନଥିବା କଶ୍ୟପ ତାଙ୍କୁ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ଭାବେ ଡାକିଥିଲେ। ବିବସ୍ୱାନ୍ଙ୍କ ତେଜ ସଦା ଅତ୍ୟଧିକ ଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସଞ୍ଜ୍ଞାଠାରୁ ତିନି ପିଲା ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ଏକ କନ୍ୟା ଓ ଦୁଇ ପୁଅ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ପରିଚିତ। ବିବସ୍ୱାନ୍ଙ୍କ ପୁଅ ମନୁ ପୂର୍ବରୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ଭାବେ ଅନ୍ତଃପ୍ରେରଣା ଥିଲେ; ଯମ ଓ ଯମୁନା ଜୁମଳ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ବିବସ୍ୱାନ୍ଙ୍କ କଳା ଅବୟବ ଦେଖି, ସଞ୍ଜ୍ଞା ଏହା ସହିପାରିଲେନାହିଁ ଓ ତାଙ୍କ ନିଜ ଛାୟା ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ରୂପରେ ଏକଦମ ସଦୃଶ। ଏହି ମାୟାମୟୀ ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିଜରୁ ଛାୟା ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ; ଛାୟା ହାତ ଜୋଡି ନମ୍ରତା ସହିତ ସଞ୍ଜ୍ଞାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ। ସେ କହିଲେ, "ମୁଁ କ'ଣ କରିବି? ଆପଣ ଆଜ୍ଞା ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଅଛି।" ସଞ୍ଜ୍ଞା କହିଲେ, "ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବି, ତୁମେ ଭୟ ଛାଡ଼ି ମୋ ଘରେ ରୁହ। ଏହି ଦୁଇ ପୁଅ ଓ ଏହି କନ୍ୟା ମୋର; ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖ, କିନ୍ତୁ ଏ କଥା କେବେ ମଧ୍ୟ ନାଥିଙ୍କୁ ଖୋଲିବା ନାହିଁ।" ଛାୟା କହିଲେ, "ହେ ଦେବୀ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମକୁ କେହି ଚୁଲ ଧରି ଟାଣିବେ କିମ୍ବା ଶାପ ଦେବେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ଏ କଥା କେବେ ବି ଖୋଲିବି ନାହିଁ। ଆପଣ ଯିବେ, ମୋର ପ୍ରଣାମ।" ଏପରି ଭାବେ ସାବର୍ଣ୍ଣ ଛାୟାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ, ସଞ୍ଜ୍ଞା ତାଙ୍କ ସମ୍ମତି ନେଇ, ଲଜ୍ଜା ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଭରି, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଚାଲିଗଲେ।