ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସପ୍ତ ମହାର୍ଷି—ଏକପ୍ରା, ଏକତ, ଅତିନାମା, ସହିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତିନି ଜଣେ—ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଏହି ମନୁର ଦେବତା ଅଟୁଟ ଭାବରେ ପରିଚିତ। ଏ ସପ୍ତ ଋଷି ଶିଶୁ କାଳରୁ ଉପସ୍ଥିତ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ଲୋକରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ବସିଥିଲେ। ପଞ୍ଚ ଦେବତା ଗୋଷ୍ଠୀ ନାମରେ ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛନ୍ତି। ଅଙ୍ଗିରା ମୁନିଙ୍କର ଦଶ ପୁଅ, ମହାତ୍ମା ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ—ନାଡ୍ବଳେୟ ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରସ ପୁତ୍ରମାନେ—ବିଶ୍ବ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ରୁରୁ ଆଦି ମୁନିମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଷଷ୍ଠ ମନ୍ବନ୍ତର ବ୍ୟାପ୍ତି ଏବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହେଲା; ଏବେ ସପ୍ତମ ମନ୍ବନ୍ତର ଉପରେ ଶୁଣ। ସପ୍ତମ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ, ଶ୍ରୀମାନ କଶ୍ୟପ, ମହାର୍ଷି ଗୌତମ, ଭରଦ୍ୱାଜ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏବଂ ଋଚୀକଙ୍କର ପୁଅ ଜମଦଗ୍ନି—ଏ ସପ୍ତ ଋଷି ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଛନ୍ତି। ସାଧ୍ୟ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ଵସୁ, ମାରୁତ, ଆଦିତ୍ୟ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନ ଏବଂ ଦୁଇ ଵୈ୵ସ୍ୱତ ଦେବତା ଏହି ମନ୍ବନ୍ତରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି। ଵୈ୵ସ୍ୱତ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ, ତାଙ୍କର ଦଶ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁଅମାନେ—ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ପ୍ରମୁଖ—ସହିତ ଏହି ଦେବତାମାନେ ବସିଛନ୍ତି। ଏହି ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ପୌତ୍ରମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ବନ୍ତରରେ, ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଏବଂ ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି। ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷ ହେଲେ, ଚାରି ଗୋଷ୍ଠୀ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରି ବ୍ରହ୍ମାର ନିର୍ମଳ ଲୋକକୁ ଉତ୍କଳନ କରନ୍ତି। ତାପରେ ଅନ୍ୟ ତପସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ସେଠାରେ ସ୍ଥାନ ଭରିଥାନ୍ତି; ଏହି ଭାବେ ପୁର୍ବ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଅନୁକ୍ରମରେ ଆସନ୍ତି। ଏବେ ଯେଉଁ ସପ୍ତ ମହାର୍ଷି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସାବର୍ଣ୍ଣ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳରେ ଆସିବେ। ରାମ, ବ୍ୟାସ, ଅତ୍ରି, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଦ୍ରୌଣି, ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାନ—ଏହି ସପ୍ତ ମହାତ୍ମା ଆଗାମୀ ମହାର୍ଷି ହେବେ। ଗୌତମ, ଅଜର, ଶରଦ୍ଵାନ ଗୌତମ, କୌଶିକ, ଗାଳବ, ଔର୍ବ, କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାର୍ଷି ହେବେ। ଏହି ସପ୍ତ ମହାତ୍ମା ଆଗାମୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି—ଵୈରୀ, ଆଧ୍ୱରୀ, ଶମନ, ଧୃତିମାନ, ଵସୁ, ଅରିଷ୍ଟ, ଅଧୃଷ୍ଟ, ଵାଜୀ, ସୁମତି—ଏହିମାନେ ସାବର୍ଣ୍ଣ ମନୁର ପୁଅ ଏବଂ ଆଗାମୀ ମହାର୍ଷି ହେବେ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଏମାନଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ସୁଖ, ବଡ଼ ଖ୍ୟାତି ଏବଂ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରେ। ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ସପ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏଠାରେ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ବ୍ରଣିତ ହୋଇଛି; ଏବେ ଆଗାମୀ ମନ୍ବନ୍ତରଗୁଡିକ ବିଷୟରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଭାବରେ ଶୁଣ। ପଞ୍ଚ ସାବର୍ଣ୍ଣ ମନୁ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଏକ ବୈ୵ସ୍ୱତ ଏବଂ ଚାରି ପ୍ରଜାପତି ମନୁ। ପରମେଷ୍ଠିଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ମେରୁସାବର୍ଣ୍ୟ ପଦ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଡକ୍ଷଙ୍କର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ମେରୁ ଶିଖରରେ ତପସ୍ୟା ଏବଂ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଜାପତି ରୁଚିଙ୍କ ପୁଅ ରୌଚି ମନୁ ଭାବରେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି। ଭୂତି ଦେବୀଙ୍କରୁ ରୁଚିଙ୍କ ପୁଅ ଭୌତି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ସପ୍ତ ମନୁ ଏହି ଚକ୍ରରେ ଆଗାମୀ ଭାବେ ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି। ଏହିମାନେ ସମସ୍ତ ଭୂମି, ସପ୍ତ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ନଗରଗୁଡିକୁ ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁରକ୍ଷା କରିବେ। ପ୍ରଜାପତି ତପସ୍ୟାରେ ଏହି ମନୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିନାଶ ଆଣନ୍ତି; ସେହି ସପ୍ତତି ଚକ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଂଶଗୁଡିକ ବ୍ରଣିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଚକ୍ର କୃତ, ତ୍ରେତା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯୁଗ ସହିତ ଯୋଗ ହୋଇ ମନ୍ବନ୍ତର ଅନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁ ଏହି ଯଶସ୍ବୀ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ବ୍ରଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଵେଦ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ଲୋକପତିମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ଶୁଭ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ମନୁମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ ବିନାଶ ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ବିନାଶ ଶେଷରେ ନୂତନ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ଏହାର ଶେଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶତାବ୍ଦୀ ଧାରଣାରେ ଅସମ୍ଭବ। ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଏହି ମନୁମାନଙ୍କ ଅନ୍ତରାଳରେ ଜନ୍ମ ଏବଂ ବିନାଶ ଶୁଣାଯାଏ। ଏଠାରେ, ତପସ୍ୟା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଶିକ୍ଷାରେ ନିପୁଣ ଦେବତା ଏବଂ ସପ୍ତ ଋଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ଶେଷ ହେଲେ, କଳ୍ପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାକୁ କୁହାଯାଏ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ଉତ୍ତପାତ ହୋଇ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଦଗ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମାକୁ ନେଇ, ଆଦିତ୍ୟମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତା ଦେବତାମାନେ ସମସ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରି-ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଜୀବର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଏବଂ ପୁନଃପୁନଃ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିତ୍ୟ ଦେବ; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ତାଙ୍କର। ଏଠାରେ, ଓ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ବୈ୵ସ୍ୱତ ମନୁର ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ କଥାହେବି, ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟର ଯଶସ୍ବୀ। ଏଠାରେ, ଏହି ବଂଶର ସଂପୃକ୍ତ ପୁରାତନ କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ମହାତ୍ମା ହରି, ନାୟକ, ବୃଷ୍ଣି ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। କଶ୍ୟପ ଏବଂ ଡକ୍ଷଙ୍କ ପୁତ୍ରୀରୁ ଵିବସ୍ୱାନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ସଞ୍ଜ୍ନା, ଦିବ୍ୟ ତ୍ୱଷ୍ଟା ଦେବତାର ଧୀର ଜଣେ କନ୍ୟା। ସେ ସୁରେଶ୍ୱରୀ ଭାବରେ ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାତ୍ମା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ। ସେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଯୁବତ୍ୱରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ପତିଙ୍କର ରୂପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନଥିଲେ; ସଞ୍ଜ୍ନା ନାମରେ, ସେ ଅତି ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ ଦିପ୍ତିମାନ୍। ସୂର୍ଯ୍ୟର ତୀବ୍ର ଦିପ୍ତି ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଶିଖାକୁ ଜ୍ୱଳି ଦେଇଥିଲା, ତାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁକୂଳ ନଥିଲା। ସେ ଅନୁରାଗରେ କହିଲେ, “ଏହି ଡିଂଗରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ମୃତ ନୁହେଁ”; କଶ୍ୟପ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣିନଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ନାମ ଦେଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଏହି ମହାତ୍ମା ମନୁମାନେ, ଋଷିମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଏବଂ ଆଗାମୀ ଅନୁକ୍ରମର ଦିବ୍ୟ କଥା ଓଡ଼ିଆ ଭାବରେ ଏହିପରି ବ୍ୟାପ୍ତି ନେଇଛି।