ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଗଥା କହୁଛି—ମୋର ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେବତା, ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରିନାହାନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର ମୁଖରୁ ତୁରନ୍ତ ବାହାର କରିଦେଲି। ଯେଉଁଠାକୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀ ବ୍ରହ୍ମା ଜାଗ୍ରତ ହେଉନାହାନ୍ତି, ସେଉଁଠାକୁ ତୁମେ ନିର୍ଭୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ବାସ କରିପାରିବା। ପରେ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ, ମୁଁ ଏକାକି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଦେହ ସୃଷ୍ଟି କରିବି। ଏଠାରେ ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଓ ଜଳ—ଏହି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ ଏଠି ସୃଷ୍ଟି ହେବ; ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ଯାହା କିଛି ଅଛି, ସେସବୁ ଏଠାରେ ହେବ। ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମାଧବ ତାଙ୍କ ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ପରେ ପୁନି କହିଲେ—“ହେ ଋଷି, ତୁମେ କୃପାକରି ମୋତେ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସ୍ତୁତି କରିଲେ, ଏହି କଥା ଠିକ୍ ଠିକ୍ କହ। ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଚାହିଦା ବର ଦେଇବି।” “ତୁମେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ମତେ ଭକ୍ତ, ଓ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟଳ। ଏହିଥିରୁ ତୁମେ ପୁନି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରିବା।” ଏହି ଶୁଭ ବାଣୀ ଶୁଣି ଓ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ କହିଲେ—“ହେ ଦେବାଦିଦେବ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖିଛି। ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି ମୋର ମୋହ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ହରି।” “ଏଠି ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ଏହି ଏକ ଇଚ୍ଛା କରେ—ବିଶ୍ୱର ମଙ୍ଗଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବିବାଦର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ, ଶୈବ ଓ ଭାଗବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ତର୍କର ନିବୃତ୍ତି ପାଇଁ, ଏହି ପବିତ୍ର ଅତିଶୁଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ମହା ଶିବ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କରିବି; ଏଠାରେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବି।” “ତାପରେ, ଏହି ଜଗତରେ ଲୋକମାନେ ହରି ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏକାଟି ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ଜାଣିବେ।” ଏପରି କଥା କହି, ବିଶ୍ୱନାଥ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର କାରଣ ଓ ନାୟକ, ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଉପାସନା ପାଇଁ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ବିବାଦ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ। ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏଠି ଶିବ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କର; ଏହାର ଶକ୍ତିରେ ତୁମେ ଶିବ ଲୋକରେ ଚିରକାଳ ବାସ କରିପାରିବା।” “ଯେତେବେଳେ ଶିବ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବେ, ମୋର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ଆମ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ—ଏକାଟି ତତ୍ତ୍ୱ ଦୁଇ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଯିଏ ରୁଦ୍ର, ସେ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ; ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ସେ ମହେଶ୍ୱର। ଦୁଇଁଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ, ଯେପରି ବାୟୁ ଓ ଆକାଶରେ ଭେଦ ନାହିଁ।” “ମୂଢ଼ ଲୋକମାନେ ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ ଯେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ଓ ବୃଷଧ୍ୱଜ, ତ୍ରିପୁରାସୁର ବିଧ୍ୱଂସକ ତ୍ରିନୟନ ଏକାଟି ତତ୍ତ୍ୱ। ତେଣୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ନାମରେ ଏଠି ଶିବ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନ କର; ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ତିଆରି କର। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ନାମକ ଯେଉଁ ପୋଖରୀ ଅଛି, ସେଠା ଲୋକମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବେ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରିବ।” ଏପରି କହି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଭଗବାନ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ପଞ୍ଚ ପବିତ୍ର ଜଳର ବିଧି ଓ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଦେବଦର୍ଶନର ଫଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୋଖରୀକୁ ଯାଇ, ଉତ୍ତର ମୁହଁ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ତିନିଥର ସ୍ନାନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ—“ହେ ଭଗନେତ୍ର ନାଶକ, ତ୍ରିପୁରାସୁର ବିଧ୍ୱଂସକ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେଁ; ମୁଁ ପାପରେ ଏବଂ ମୂଢ଼ତାରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।” “ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ ଶାନ୍ତ ଦେବତା; ମୁଁ ଦେବତାଙ୍କ ନାଥକୁ ସ୍ନାନ କରୁଛି—ମୋର ପାପ ନାଶ କରନ୍ତୁ।” ନାଭି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ଥିବାବେଳେ, ନିୟମାନୁସାରେ ଦେବତା, ଋଷି, ପିତୃ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ତିଲ ମିଶିତ ଜଳ ଦେଇ ମନୋଯୋଗରେ ତୃପ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ନାନ ଓ ଆଚମନ ପରେ, ଶିବ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ, ମନ୍ଦିର ପରିଦାନ କରି, ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ। ମୂଳମନ୍ତ୍ରରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରଣାମ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି କରିବା ଉଚିତ—“ତିନିନୟନ, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ବିଶିଷ୍ଟ, ମହାଦେବ, ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେଁ; ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶଙ୍କରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ଜଣେ ମଣିଷ ଦଶ ଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ। ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଶିବଲୋକକୁ ଯାଏ, ସେଠାରେ ସେ ବିଶିଷ୍ଟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରି, ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ। ପୁନି ଏ ଜଗତକୁ ଆସି, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ; ଶଙ୍କରଙ୍କ ଯୋଗ ଲାଭ କରି, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ତା’ପରେ କାମନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବଟବୃକ୍ଷ ପାଖକୁ ଯାଇ, ତିନିଥର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତିସହିତ ତାହାକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—“ଓଁ, ବ୍ୟକ୍ତ ସ୍ୱରୂପକୁ ପ୍ରଣାମ, ମହାପ୍ରଳୟକାରୀକୁ ପ୍ରଣାମ, ମହାରସରେ ବିରାଜିତକୁ ପ୍ରଣାମ, ବଟବୃକ୍ଷକୁ ପ୍ରଣାମ।” “ତୁମେ ସଦାଅମୃତ, ହେ ବଟବୃକ୍ଷ, ହରିଙ୍କ ନିବାସ; ମୋର ପାପ ଦୂର କର, ହେ କାମଦ ବୃକ୍ଷ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଣାମ କରେଁ।” ଯିଏ ଭକ୍ତିସହିତ ଏହି କାମନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବଟବୃକ୍ଷକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ପ୍ରଣାମ କରେ, ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଯେପରି ସାପ ପୁରୁଣା ଚର୍ମ ଛାଡ଼ିଦିଏ। ଏହି କାମନାପୂର୍ଣ୍ଣ ବଟବୃକ୍ଷର ଛାୟାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ—ଅନ୍ୟ ପାପ ତ କଥା ହେଉ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହରୁ ଉଦ୍ଭବ ଓ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବଟବୃକ୍ଷ ରୂପୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ୱରୂପକୁ ଦେଖି ଏବଂ ପ୍ରଣାମ କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ କିମ୍ବା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ଅଧିକ ଫଳ ପାଇ, ନିଜ ଉତ୍ତର ପିଢ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ଯାଏ। ଏହାପରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଗରୁଡ଼କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।