ଏକ ସମୟରେ, ଜଗତରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବତାଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ହେ ଦେବଦେବ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କର ପରମ ମାୟାକୁ ଜଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ, ମୋ ସ୍ମୃତି କେବେ ହରାଇ ନଯାଉ। ହେ ପଦ୍ମନେତ୍ର, ଆପଣ ଶରୀର ଭିତରେ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଚଳିତା, ଅବିନାଶୀ ଅଟୁଟ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଏଠାରେ ଶିଶୁ ରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଆପଣ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରି ଏଠାରେ ରହିଛନ୍ତି; ଏହା କାହିଁକି? ମୋତେ ଏହା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବୁଝାନ୍ତୁ। ହେ ନିର୍ମଳ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆପଣଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରେ କାହିଁକି ବସିଛି? ଏବଂ ଆପଣ କେତେଦିନ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ମୁଁ ଏହା ସବୁ ଜଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ହେ ଦେବଦେବ, ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ମୋତେ କହିଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କଠୁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ସତ୍ୟ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।” ଏପରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତା, ଶ୍ରୀନାରାୟଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ: “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସଠିକ ଭାବରେ ଜଣିନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମ ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ବୁଝାଉଛି। ହେ ଋଷି, ତୁମେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ ଏବଂ ମୋ ପରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅଛ। ଏହି ପାଇଁ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ତୁମ ପାଖରେ ଆସିଛି; ତୁମ ନିଷ୍ଠା ଏବଂ ନିର୍ମଳତା ବଡ଼। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ମୁଁ ଜଳକୁ ‘ନାରା’ ନାମ ଦେଇଥିଲି, ତେଣୁ ମୋତେ ‘ନାରାୟଣ’ କୁହାଯାଏ; ସେଗୁଡିକ ସଦା ମୋର ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ନାରାୟଣ, ଶାଶ୍ୱତ ଏବଂ ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବ ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ବିନାଶକର୍ତ୍ତା। ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ମୁଁ ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର), ମୁଁ ଯମ (ପିତୃର ଦେବତା), ମୁଁ ଶିବ, ମୁଁ ସୋମ (ଚନ୍ଦ୍ର), ମୁଁ କଶ୍ୟପ, ମୁଁ ପ୍ରଜାପତି, ମୁଁ ଧାତା, ମୁଁ ବିଧାତା, ମୁଁ ଯଜ୍ଞ। ଅଗ୍ନି ମୋର ମୁଁହ, ପୃଥିବୀ ମୋର ପାଦ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋର ଚକ୍ଷୁ, ଆକାଶ ମୋର ମୁଣ୍ଡ, ବ୍ୟୋମ ମୋର ଶରୀର, ଦିଶା ମୋର କଣ, ଜଳ ମୋର ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଦିଶା ଓ ବ୍ୟୋମ ମୋର ଶରୀର, ବାୟୁ ମୋର ମନରେ ବସିବା, ଶତାଧିକ ଯଜ୍ଞ ଏବଂ ଦାନରେ ମୋତେ ପୂଜା ହୋଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ପୃଥିବୀର ରାଜା ଏବଂ ଶାସକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଶା କରି ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ବୈଶ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ଜିତିବାକୁ ଚାହିଁ, ମୋତେ ପୂଜା କରନ୍ତି; ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦରା ମୋର ଭୂଷଣ, ଚାରି ମହାସାଗର ମୋର ରାଜ୍ୟ। ମୁଁ ଏକା ଶେଷ ରୂପେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରିଛି; ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଵରାହ ରୂପେ ଏହି ବିଶ୍ୱ ମୋର ଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ବିଳୀନ ହେଉଥିଲା, ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତାକୁ ଉଠାଇଲି; ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ରୂପରେ ମୁଁ ଜଳକୁ ପିଇଲି। ମୁଁ ଜଳକୁ ଆତ୍ମସାତ କରି, ପୁଣି ତାହାକୁ ମୁକ୍ତ କରେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋର ମୁଁହ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୋର ବାହୁ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ମୋର ଉରୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଛନ୍ତି। ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୋର ପାଦ, ଶକ୍ତି ଏବଂ କ୍ରମରେ। ଋଗ୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ଅଥର୍ବବେଦ ମୋଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ମୋତେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି; ଶାନ୍ତିରେ ନିମଗ୍ନ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଜ୍ଞାନ ଚାହିଁଥିବା ତପସ୍ୱୀମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେମାନେ କାମ, କ୍ରୋଧ, ଦ୍ୱେଷ ରୁ ମୁକ୍ତ, ଅନାସକ୍ତ, ନିର୍ମଳ, ଶୁଭ ଗୁଣରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଅହଙ୍କାର ନାହିଁ, ସଦା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ—ଏମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସଦା ମୋତେ ଧ୍ୟାନ କରି ପୂଜା କରନ୍ତି। ମୁଁ ଦହିବା ଅଗ୍ନି, ଦହିବା ଆଲୋକ, ଦହିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦହିବା ବାୟୁ; ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ତାରା ମୋର ରୂପ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସମସ୍ତ ମହାସାଗର ଏବଂ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତର ଧନ-ଖଜାନା ମୋର ଚର୍ମର ରନ୍ଧ୍ର। ମୋର କାମ, କ୍ରୋଧ, ଆନନ୍ଦ, ଭୟ, ମୋହ ମୋର ପୋଶାକ, ଶୟନ, ନିବାସ ରୂପ। ଏହି ସମସ୍ତ ମୋର ରୂପ; ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟ କରି ଏହି ରୂପକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏକାଉଁ ଲୋକମାନେ ମୋର ଶରୀରରେ ବସନ୍ତି, ସତ୍ୟ, ଦାନ, କଠିନ ତପ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଅହିଂସା ମୋର ନିୟମ। ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେମାନେ ଇଛାରୁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସୂତି କରି, ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜା କରନ୍ତି— ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଶାନ୍ତି ଏବଂ କ୍ରୋଧ ଜୟ କରି, ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୋତେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇପାରିବେ, ଦୁଃଖୀ, ନିମ୍ନ ଏବଂ ଅନାତ୍ମା ଲୋକମାନେ ଲୋଭରେ ଆବୃତ ହୋଇ ମୋତେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଭୂଲିଥିବା, ଅସତ୍ କ୍ରିୟା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତି କଠିନ। ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମର ଅବନତି ହୁଏ, ହେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏବଂ ଅଧର୍ମ ବଢ଼ିଯାଏ, ମୁଁ ଆପଣାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୂର୍ଜୟ ଦେମନମାନେ ଅତି କ୍ରୂର। ଯେତେବେଳେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ମୁଁ ପୁଣ୍ୟ କରୁଥିବା ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ମୁଁ ମାନବ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସମସ୍ତକୁ ଶାନ୍ତ କରେ; ଦେବ, ମାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ ଏବଂ ସ୍ଥିର ଜୀବମାନେ ମୋ ଶକ୍ତିରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ପୁଣି ଆତ୍ମସାତ ହୁଏ। କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟରେ ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ ପୁଣି ଶରୀର ସୃଷ୍ଟି କରେ। ମୁଁ ମାନବ ଶରୀରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସୀମା ଏବଂ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବା; କୃତ ଯୁଗରେ ଧର୍ମ ଧଳା, ମୋର ରୂପ ତ୍ରେତାରେ କଳା, ଦ୍ୱାପରରେ ଲାଲ, କଳିରେ ମଧ୍ୟ କଳା; ସେ ସମୟରେ ତିନି ଭାଗ ଅଧର୍ମ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତ ସମୟ ଆସିଯାଏ, ମୁଁ ଅତି କ୍ରୂର ରୂପରେ କାଳ ହୋଇ, ତିନି ଲୋକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚଳ-ଅଚଳକୁ ବିନାଶ କରେ। ମୁଁ ତିନି ଧର୍ମର ରୂପ, ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳକାରୀ; ଅଖଣ୍ଡ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଅନନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ।