ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି କହିଲେ—“ହେ ଭଗବନ! ଆପଣ ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଦୈତ୍ୟ, ମାରୁତ, ସିଦ୍ଧ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ଚାରଣ ମାନଙ୍କୁ ଆପଣ। ଆପଣ ପିତୃଗଣ, ଭଲଖିଲ୍ୟ, ପ୍ରଜାପତି, ଋଷି, ମହାମୁନି, ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାର ଏବଂ ରାତିରେ ବସିଥିବା ଚରଣଗଣ। ଆପଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଜୀବ, ଯେଉଁଠି ଜୀବ ଥିବା ଦାବି କରାଯାଏ, ସେମାନେ ଆପଣ; ଅଧିକ କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ଆପଣ ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସର ତିନିଟି ପତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ କୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି। ଆପଣ ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ; ଆପଣ ଜଗତରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଚଳ ଅଚଳ ବସ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଅଚଳ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଏବଂ ନିଶ୍ଚଳ। ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗୁପ୍ତତା କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକ କିପରି ଜାଣିପାରିବେ? ଆପଣ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱଭାବ, ନିତ୍ୟ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ। ଆପଣ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିତ୍ୟ, ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ମହାପ୍ରଭୁ, ଆକାଶରୁ ଉଚ୍ଚ, ଶାନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ଅଧିଷ୍ଠାତା, ଅବିନାଶୀ। ଆପଣ ନିର୍ଗୁଣ, ନିର୍ମଳ, ଅପରିମିତ; ଆପଣଙ୍କୁ କିଏ ପ୍ରଶଂସା କରିପାରିବ? ମୁଁ ଯେଉଁ ଭାବରେ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛି, ମୋ ମନ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସୀମିତ; ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋର୍ଡ, ଅବିନାଶୀ, ଦୟା କରି ମୋର ସମସ୍ତ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।” ଏପରି ଭାବରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଥିଲେ। ତାପରେ, ଭଗବାନ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଗମ୍ଭୀର ମেঘର ଧ୍ୱନି ଭଳି କଥା କହିଲେ—“ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି, ତୁମେ କି ଚାହୁଁଛ? ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ମୋଠାରୁ ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେ ସମସ୍ତ ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି।” ଭଗବାନଙ୍କର ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ସୁନି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ, ମନ ଭଗବାନରେ ଲିନ ହୋଇ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ—“ହେ ଭଗବନ! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାୟାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ, ମୋର ସ୍ମୃତି କେବେ ହରାଇ ନଯାଉ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ହେ ପଦ୍ମନେତ୍ର, ଯିଏ ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଚଳିଥାନ୍ତି, ଅବିନାଶୀ। ଏଠି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶିଶୁ ଭାବେ ଆସି, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଅପସାରଣ କରି କିପରି ରହିଛନ୍ତି? ଏହା ବିସ୍ତାର କରି ଦେଖାନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ କିପରି ବସିଛି, ଏବଂ କେତେ ଦିନ ଏଠି ରହିବେ? ମୁଁ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ସମସ୍ତ କଥା ଆପଣଙ୍କଠୁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଏହା ବିସ୍ତାର କରି କହନ୍ତୁ।” ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷିଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ସୁନି, ଭଗବାନ ଶାନ୍ତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି କହିଲେ—“ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହରୁ ମୁଁ ବିସ୍ତାର କରି କହିବି କିପରି ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ତୁମେ ପିତୃଗଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କର, ଏବଂ ମୋଠାରେ ଶରଣ ନେଇଛ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ରୂପେ ତୁମେ ପାଖରେ ଆସିଛି; ତୁମେ ମହାବ୍ରତୀ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ମୁଁ ଜଳକୁ ‘ନାରା’ ନାମ ଦେଇଥିଲି; ତେଣୁ ମୁଁ ‘ନାରାୟଣ’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଜଳ ସଦା ମୋର ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ନାରାୟଣ, ନିତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ଏବଂ ସଂହାରକ। ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା, ମୁଁ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର), ଯମ (ପିତୃଗଣର ଲୋର୍ଡ), ମୁଁ ଶିବ, ମୁଁ ସୋମ, କଶ୍ୟପ, ପ୍ରଜାପତି, ଧାତା, ବିଧାତା ଏବଂ ମୁଁ ତ୍ୟାଗ ରୂପ ସ୍ୱରୂପ। ଅଗ୍ନି ମୋର ମୁଖ, ପୃଥିବୀ ମୋର ପାଦ, ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋର ଚକ୍ଷୁ, ଆକାଶ ମୋର ମୁଣ୍ଡ, ବ୍ୟୋମ ମୋର ଦେହ, ଦିଶା ମୋର କଣ, ଜଳ ମୋର ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଦିଶା ଏବଂ ବ୍ୟୋମ ମୋର ଦେହ, ବାୟୁ ମୋର ମନରେ ବସିଥାଏ; ମୁଁ ଶତ ଶତ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ, ଯେଉଁଠି ବହୁ ଦାନ ଦିଆଯାଇଛି। ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ଦିବ୍ୟ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜନ କରନ୍ତି; ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ଏବଂ ଶାସକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଚାହିଁ ମୋତେ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଏହିପରି, ବୈଶ୍ୟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତିବାକୁ ଚାହିଁ ମୋତେ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ମୋର ଭୂଷଣ ମେରୁ ଏବଂ ମନ୍ଦରା, ଚାରି ମହାସାଗର ମୋର ରାଜ୍ୟ। ମୁଁ ଏକା ଶେଷ ଭାବେ ଭୂମିକୁ ଧାରଣ କରେ; ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମୁଁ ବରାହ ରୂପ ନେଇଥିଲି, ଏହି ଜଗତ ମୋର। ଯେତେବେଳେ ଭୂମି ଜଳରେ ବୁଡିଯାଉଥିଲା, ମୁଁ ଶକ୍ତିରେ ତାକୁ ଉଠାଇଦେଲି; ତାପରେ ମୁଁ ଅଗ୍ନି ରୂପେ ଜଳକୁ ପିଇଲି। ମୁଁ ଜଳକୁ ଅନ୍ତର୍ଗତ କରେ ଏବଂ ପୁନଃ ମୁକ୍ତ କରେ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋର ମୁଖ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୋର ଭୁଜା, ବୈଶ୍ୟମାନେ ମୋର ଉରୁ। ଶୂଦ୍ରମାନେ ଅନୁକ୍ରମେ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ମୋର ପାଦ ଭାବେ। ବେଦ—ଋଗ୍, ସାମ, ଯଜୁର, ଅଥର୍ବ—ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ପୁନଃ ମୋଠାରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ଲିନ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଜ୍ଞାନ ଚାହିଁ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ, ନିର୍ମଳ, ଶୁଦ୍ଧ, ଶାନ୍ତ, ଅହଂକାର ରହିତ, ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ମୋତେ ଚିନ୍ତନ କରି ଉପାସନା କରନ୍ତି। ମୁଁ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ଅଗ୍ନି, ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ପ୍ରଭା। ମୁଁ ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଦଗ୍ଧ କରୁଥିବା ବାୟୁ; ଆକାଶରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସମସ୍ତ ତାରା ମୋତେ। ଚାରି ଦିଶାର ସମସ୍ତ ସାଗର ଏବଂ ଧନର ଭଣ୍ଡାର ମୋର ଚର୍ମର ତ୍ରିଣ। ମୋର ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ, ଆନନ୍ଦ, ଭୟ, ମୋହ ମୋର ପୋଷାକ, ବିଛାନା ଏବଂ ନିବାସ ରୂପ। ଏହି ସମସ୍ତ ମୋର ରୂପ; ଲୋକମାନେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସତ୍ୟ, ଦାନ, ଉତ୍କଟ ତପସ୍ୟା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରତି ଅହିଂସା ମୋଠାରୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ। ଯେଉଁମାନେ ମୋର ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ବେଦ ପଠି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାନ୍ତ ମନ, ଜିତ କ୍ରୋଧରେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ପରଣ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।