ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ, “ଦେବତାମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ଆପଣ ଦୟା କରନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ପାଳକ, ଜଳରେ ବିହାର କରୁଥିବା, ମଧୁ ଦାନବଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ତିରିଶି ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭୁ, କଂସ ଓ କେଶୀଙ୍କ ନାଶକ, ଅରିଷ୍ଟଙ୍କ ସଂହାରୀ, କୃଷ୍ଣ, ଦାନବ ଦଳନ, ଦାନବ ନାଶକ, ମଥୁରାବାସୀ, ଯଦୁବଂଶୀମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ, ଅକ୍ଷୟ, ଦାତା, ଭୂମି, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ—ସମସ୍ତ ଆପଣ ହିଁ। ଆପଣ ଆକାଶ, ମନ, ଅହଂକାର, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରକୃତି, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ଗୁଣ; ଜଗତ୍ର ପ୍ରଭୁ ହେଲେ ଆପଣ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ପରମ ପୁରୁଷଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚ। ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ଶବ୍ଦ ଆଦି ବିଷୟ ଆପଣ ହିଁ। ଦିଗ୍ପାଳ, ଧର୍ମ, ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, ହବି, ଅଗ୍ନି—ସବୁ ଆପଣ। ଆପଣ ଯମ, ପିତୃପତି, ରାକ୍ଷସାଧିପ, ଵରୁଣ, ବାୟୁ, କୁବେର ଓ ଇଶାନ, ଅନନ୍ତ, ଗଣେଶ, ଶଣ୍ମୁଖ, ଵସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ, ଶିରୋମଣି ଜୀବ ଓ ଦେବଗଣ। ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଦৈତ୍ୟ, ମାରୁତ, ସିଦ୍ଧ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ; ପିତୃ, ବଳଖିଲ୍ୟ, ପ୍ରଜାପତି, ଋଷି, ମୁନି, ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ନିଶାଚର—ସମସ୍ତ ଆପଣ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଯାହାକୁ ଜୀବ ଡାକାଯାଏ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣର ଅଂଶ। ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକ ଘାସର ତଣା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ଆପଣକୁ ଏକାତ୍ମ ଭାବରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଅତୀତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ—ସବୁ ଆପଣ; ସଚଳ ଅଚଳ ସକଳ ବିଶ୍ୱ ଆପଣ। ଆପଣଙ୍କର ପରମ ରୂପ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ, ଅବିଚଳ, ଅପରିଣାମୀ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି ଜାଣିବେ? ଆପଣ ନିର୍ମଳ, ନିତ୍ୟ, ପ୍ରକୃତିରୁ ପରେ। ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଶାଶ୍ୱତ, ଅନନ୍ତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଆକାଶଠାରୁ ଉପର, ଶାନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍, ଅକ୍ଷୟ। ଏପରି ନିର୍ଗୁଣ ଓ ନିର୍ମଳ ଆପଣଙ୍କୁ କିଏ କିପରି ସ୍ତୁତି କରିପାରିବ? ଯେଉଁ ସ୍ତୁତି ମୁଁ କରିଛି, ମୋ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଦ୍ୱାରା, ଆପଣ ଅକ୍ଷୟ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ଖ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ଏପରି ଭାବେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ହୋଇ, ମେଘ ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଗଭୀର କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, "ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା କହ, ମୁଁ ତୁମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।" ତାଙ୍କର ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, "ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କର ପରମ ମାୟାକୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୋର ସ୍ମୃତି କଦାଚିତ୍ ନଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ। ହେ କମଳନୟନ, ଶରୀର ମଧ୍ୟରେ ଦୃତ ଚଳନ କରୁଥିବା, ଅକ୍ଷୟ, ଆପଣଙ୍କୁ ଜାଣିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା। ଆପଣ ଏଠାରେ ଶିଶୁରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଗ୍ରସଣ କରି ରହିଛନ୍ତି, ଏହାର କାରଣ କ’ଣ? ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ କିପରି ଆପଣଙ୍କ ଶରୀରରେ ବସିଛି, ଏବଂ କେତେ ଦିନ ଅପରି ରହିବେ? ମୁଁ ଏହା ସବୁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ବିଷୟରେ ସଠିକ୍ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।" ଏପରି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ପ୍ରଶ୍ନରେ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା ଭଗବାନ୍ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହସ୍ତିରେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ, "ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିନାହାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ତୁମ ପ୍ରତି ସ୍ନେହବଶତଃ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋ ସୃଷ୍ଟିର ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି। ତୁମେ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କର, ମୋରେ ଶରଣ ନେଇଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି; ତୁମ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମୁଁ ଜଳକୁ 'ନାରା' ନାମ ଦେଇଥିଲି, ତେଣୁ ମୋତେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେ ଜଳ ସଦା ମୋର ଆଶ୍ରୟ। ମୁଁ ନାରାୟଣ, ନିତ୍ୟ, ଅକ୍ଷୟ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ସଂହାରକ। ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର), ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର), ଏବଂ ଯମ। ମୁଁ ଶିବ, ସୋମ, କଶ୍ୟପ, ପ୍ରଜାପତି, ଧାତା, ବିଧାତା, ଏବଂ ଯଜ୍ଞ। ଅଗ୍ନି ମୋର ମୁଁହ, ପୃଥିବୀ ମୋର ପାଦ, ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମୋର ଚକ୍ଷୁ, ଆକାଶ ମୋର ମୁଣ୍ଡ, ଆନ୍ତରିକ୍ଷ ମୋର ଶରୀର, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ମୋର କାନ, ଜଳ ମୋର ଘମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଦିଗ ଓ ଆକାଶ ମୋର ଦେହ, ବାୟୁ ମୋର ମନରେ ବିରାଜ କରେ; ଶତାଧିକ ଯଜ୍ଞ ଓ ବହୁ ଦାନରେ ମୋତେ ପୂଜା କରାଯାଇଛି। ବେଦଜ୍ଞାନୀ ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା ସ୍ଥାପିତ ଯଜ୍ଞରେ ମୋତେ ପୂଜନ୍ତି; ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକାମନାରେ ମୋତେ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ ବୈଶ୍ୟମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ମେରୁ ଓ ମନ୍ଦରାଚଳ ମୋର ଶୋଭା, ଚାରି ସମୁଦ୍ର ମୋର ସୀମା, ଏହି ମୋର ରାଜ୍ୟକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି। ମୁଁ ଏକା ଶେଷ ଭାବେ ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରେ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏହି ବିଶ୍ୱକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲି। ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ମୁଁ ମୋର ଶକ୍ତିରେ ତାକୁ ଉଠାଇଲି; ଏବଂ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ରୂପେ ଜଳକୁ ଶୋଷଣ କରିଥିଲି। ମୁଁ ଜଳକୁ ଗ୍ରହଣ କରେ, ପୁନଃ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲି; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମୋର ମୁଁହ, କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମୋର ବାହୁ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ମୋର ଉରୁ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ମୋର ପାଦ। ଋଗ୍ବେଦ, ସାମବେଦ, ଯଜୁର୍ବେଦ, ଅଥର୍ବବେଦ...” ଏଭଳି ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ରୂପ, ସୃଷ୍ଟି ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅପାର ଶକ୍ତିର ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦେଇ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଲେ।