ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଏକ ଅସୀମ ଦେହର ଅନ୍ତ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ କେଉଁଠି ମିଳିଲେନି। ତେଣୁ ସେ ବରଦାନ ଦେଇଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ଉପରେ ଶରଣାଗତ ହେଲେ। ତାପରେ, ବାୟୁର ଶକ୍ତିରେ ଏହି ମହାତ୍ମା ପୁରୁଷଙ୍କ ଖୋଲା ମୁଁହରୁ ହଠାତ୍ ଉଗ୍ରିବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ। ବେଳି ଭିତରୁ ବାହାରିଲାପରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ପୃଥିବୀକୁ ପୁନଃ ଏକ ଏକା ମହାସାଗର ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ପ୍ରଜା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲେନି। ସେ ପୁନି ଦେଖିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା ଦେବତା ଏକ ଶିଶୁ ରୂପରେ ବଟବୃକ୍ଷ ଶାଖା ଉପରେ ଏକ ବିଛା ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି। ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଛାତିରେ, ପୀତାମ୍ବର ପରିଧାନ, ଚାରି ହାତ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା, ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି ଚଉଡ଼ା ଆଖି—ଏହି ଦେବତାଙ୍କୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଦେଖିଲେ। ଏହି ଦେବତା, ଋଷିଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା, ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଉଗ୍ରିବାକୁ ଦେଖି, ହସି ହସି କହିଲେ—“ବାଳକ, ତୁମେ ମୋ ପେଟରେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥିଲା କି? ତାଁଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ କେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲା?” “ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ, ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ; କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ମୋ ଶରଣରେ ଆସିଛ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କଥା କହୁଛି—ମୋତେ ଏଠାରେ ଦେଖ।” ଦେବତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷିଙ୍କ ଶରୀରର କେଶ ଆନନ୍ଦରେ ଥିବା ଦେଖି, ଦିବ୍ୟ ମଣିମାନି ରେ ଶୋଭିତ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ଦେବତାଙ୍କ କୃପାରେ ଏକ ନୂତନ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଓ ପବିତ୍ର ହେଲା। ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଚରଣରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଲାଲ ଅଙ୍ଗୁଳି ତଳ, ଦେବମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜା କରନ୍ତି, ତାଁଠାରେ ନମସ୍କାର କରି, ଆନନ୍ଦରେ ଚୋକା ହୋଇ ବାଣୀ କହିଲେ। ହାତ ଯୋଡି, ପୁନିପୁନି ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ, ଏହି ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସ୍ତୁତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ—“ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ମାୟାଶିଶୁ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା, ମୋତେ ରକ୍ଷଣ କର, ମୋ ଲୋଟସ୍ ଆଖି ମହାମନ୍ଦିର, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶରଣାଗତ ହୋଇଛି। “ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସଂବର୍ତ୍ତକ ନାମକ ଅଗ୍ନିରେ ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛି, ଅଙ୍ଗାର ବର୍ଷାରେ ଭୟଭୀତ; ପରମପୁରୁଷ, ମୋତେ ରକ୍ଷ କର। ବିଶ୍ୱର ପ୍ରାଣବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଛି, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅସ୍ଥିର; ପରମପୁରୁଷ, ମୋତେ ରକ୍ଷଣ କର। ବିନାଶକାରୀ ଦୂତମାନେ, ପ୍ରଳୟ ତୁଫାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଜଳିଗଲି; ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ—ପରମପୁରୁଷ, ମୋତେ ରକ୍ଷ କର। ପିଆସା ଓ ଭୋକରେ କ୍ଷୀଣ, ଦୁଃଖିତ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ଏଠାରେ କୌଣସି ରକ୍ଷକ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲେନି; ମୋତେ ରକ୍ଷ କର। ଏହି ଭୟଙ୍କର, ଏକା ମହାସାଗରରେ, ସମସ୍ତ ଚରାଚର ନଶ୍ଟ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଅନ୍ତ ଦେଖିପାରିଲିନି; ମୋତେ ରକ୍ଷ କର। ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ, ତୁମ ପେଟ ଭିତରେ ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଦେଖିଛି; ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର; ମୋତେ ରକ୍ଷ କର। “ଏହି ନିରାଶ୍ରୟ ଜଗତରେ, କୃପା କର, ପରମପୁରୁଷ; ଦେବମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, କୃପା କର। ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ, ଦେବମାନଙ୍କ ନିବାସ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ବିଶ୍ୱର କାରଣ, କୃପା କର। ସମସ୍ତର ସ୍ରଷ୍ଟା, ଦେବ, ମୋ ପୋଷକ, ଜଳରେ ବସିଥିବା, ମଧୁ ନାଶକ, କୃପା କର। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପ୍ରିୟ, ତିରିଶି ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ, କଂସ ଓ କେଶୀ ନାଶକ, ଅରିଷ୍ଟ ନାଶକ, କୃପା କର। କୃଷ୍ଣ, ଦେମନ ନାଶକ, ଦାନବ ନାଶକ, ମଥୁରା ବାସୀ, ଯାଦବ ଆନନ୍ଦ, କୃପା କର। ଇନ୍ଦ୍ରର ଭାଇ, ବରଦାନ ଦେବା, ଅବିନାଶୀ, ତୁମେ ମୃତ୍ତିକା, ତୁମେ ଜଳ, ଦେବ, ତୁମେ ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ବାୟୁ। “ତୁମେ ଆକାଶ, ତୁମେ ମନ, ତୁମେ ଅହଂକାର; ତୁମେ ବୁଦ୍ଧି ଓ ପ୍ରକୃତି, ସତ୍ତ୍ୱ ଆଦି ଗୁଣ, ବିଶ୍ୱର ନାଥ। ତୁମେ ବ୍ୟକ୍ତି, ବିଶ୍ୱକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ପରମପୁରୁଷ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼; ତୁମେ ଦେହର ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଓ ଶବ୍ଦ ଆଦି ବିଷୟ। ତୁମେ ଦିଗ୍ପାଳ, ଧର୍ମ, ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନ; ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ଶିବ, ଦେବ; ତୁମେ ହବି, ତୁମେ ଅଗ୍ନି। “ତୁମେ ଯମ, ପିତୃନାଥ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ; ତୁମେ ବରୁଣ, ଜଳର ନାଥ; ବାୟୁ, ଧନର ନାଥ। ତୁମେ ଈଶାନ, ଅନନ୍ତ, ଗଣେଶ ଓ ଷଣ୍ମୁଖ; ତୁମେ ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ଆଦିତ୍ୟ ଓ ଆକାଶ ଜନ୍ତୁ। ତୁମେ ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ଦୈତ୍ୟ, ମାରୁତ; ତୁମେ ସିଦ୍ଧ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଚାରଣ। ତୁମେ ପିତୃ, ଭଲାଖିଲ୍ୟ, ପ୍ରଜାପତି, ଅବିନାଶୀ; ତୁମେ ଋଷି, ଦୃଷ୍ଟିମାନେ, ଅଶ୍ୱିନୀ, ରାତିବାସୀ। “ସମସ୍ତ ଜୀବ ତୁମେ—ଯେଉଁଠି ଜୀବ ପ୍ରକାର କୁହାଯାଏ; ଅଧିକ କହିବାର କି ଆବଶ୍ୟକତା? ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଘାସ ଟାଣି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ତୁମେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ତୁମେ ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ; ଚରାଚର ସହିତ ଏହି ଜଗତ ତୁମେ। ତୁମର ପରମ ରୂପ, ଦେବ, ଅଚଳ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଅବିକଳ। “ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ଅପ୍ରଜ୍ଞାମାନେ କିପରି ଜାଣିପାରିବେ? ଦେବ, ତୁମେ ସ୍ୱଚ୍ଛ, ନିତ୍ୟ, ଦ୍ରବ୍ୟ ଠାରୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ। ତୁମେ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ନିତ୍ୟ, ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା, ମହାନ୍ଥ, ଆକାଶଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଶାନ୍ତ, ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମାଲିକ, ଅବିନାଶୀ। “କିଏ ତୁମେ, ନିର୍ଗୁଣ ଓ ନିର୍ମଳ, ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିପାରିବ? ମୁଁ ଯେଉଁ ସ୍ତୁତି କରିଛି, ମୋ ମନ ଅସ୍ଵଚ୍ଛ ଓ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦେବମାନଙ୍କ ନାଥ, ଅବିନାଶୀ, ଦୟାକରି ସମସ୍ତକୁ ଖ୍ଷମା କର।” ଏଭଳି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ରୁଷି ଦ୍ୱାରା ଏ ସମୟରେ ଶ୍ରୀବଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରାଯାଇଲା। ଦେବମାନେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଖୁସି ହୋଇ ମেঘର ଗର୍ଜନ ପରି ଗଭୀର ସ୍ୱରରେ କହିଲେ—“ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ମନର ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ଯାହା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୋଠାରୁ ତୁମେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବା।" ମହାତ୍ମା ଶିଶୁଙ୍କ ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୁଣି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଋଷି ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ଉତ୍ସାହରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।