ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବୃହଦ୍ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଘଟଣା ଅନୁଯାୟୀ, ଏକ ଦୃଷ୍ଟିନ୍ଦ୍ରୟ ଏବଂ ଭୟାନକ ଦିନ ବିବରଣା ଦିଆଯାଉଛି। ଏହି ଦିନରେ, ସର୍ପମଣ୍ଡଳ ଓ ପୃଥିବୀର ତଳ ଭାଗରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ କିଛି ଥିଲା, ସେସବୁକୁ ଏକ ଦ୍ରୁତ ତ୍ରାସଦାୟକ ଅଗ୍ନି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦଳି ଦେଇଥିଲା। ପରେ ତେଜସ୍ୱୀ ବାୟୁ ଓ ଏହି ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ଶତ-ଶତ ଯୋଜନା ଦୂରର ପୃଥିବୀକୁ ଜଳାଇ ଦେଲା। ସେଉଁଠି, ଏହି ତ୍ରାସଦାୟକ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଜଳାଇ ଦେଲା। ଏହି ଭୟାନକ ଏବଂ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ, ଯାହାର ଅତିଶୟ ତେଜ, ଉଜ୍ୱଳତା ଓ ଭୟାନକ ଗୁଞ୍ଜନ ଥିଲା। ଏହି ଅଗ୍ନି ଦଶ ଲକ୍ଷ ସୂର୍ଯ୍ୟର ବର୍ଣ୍ଣପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ୱଳ ହୋଇ, ତିନି ଲୋକ—ଦେବ, ଦାନବ, ମାନବ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଜଳାଇ ଦେଲା। ଏପରି ଭୟାନକ ଏବଂ ଦୁଃଖଦ ମହାପ୍ରଳୟ ସମୟରେ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମିକ ଋଷି ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲୀନ ହେଇଥିଲେ। ସେଉଁଠି ଏକା ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ମୋହର ଜାଳରେ ବନ୍ଧିତ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକ ଭୋକ ଓ ପିଆସରେ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି ଭୟାନକ ଅଗ୍ନି ଦେଖି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କର ଗଳା, ଓଠ, ଓ ଜିଭା ଶୁଖି ଯାଇଥିଲା; ପିଆସରେ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଏବଂ ଅସ୍ଥିରତା ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲା। ତିନି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକା ଏବଂ ଦିଗ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଭାବେ ଉଡ଼ିବା ଲାଗିଲେ, କୌଣସି ରକ୍ଷାକାରୀ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରୟ ନ ପାଇ, ତାଙ୍କର ମନ ଏଉଁଠି-ସେଉଁଠି ଦୌଡ଼ିବା ଲାଗିଲା। ସେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ଆରାମ କିମ୍ବା ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ମିଳିଲା ନାହିଁ। "ମୁଁ କଣ କରିବି? କିଏ ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ଦେବେ?"—ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ତିନି ତଳିଲେ। "ମୁଁ କିପରି ସେ ନିତ୍ୟ ଭୂତପତିଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?"—ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ତାଙ୍କର ମନକୁ ନିତ୍ୟ ଦେବତାପ୍ରତି କେନ୍ଦ୍ରିତ କରିଲେ। ତିନି ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ଥିତି, ମହାପ୍ରଳୟର କାରଣ, ନିତ୍ୟ ବଟବୃକ୍ଷ ନାମକ ଭୂତପତିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଲେ। ଅତି ଆବଶ୍ୟକତା ବୋଧରେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଏବଂ ତାହାର ମୂଳରେ ବସିଗଲେ। ଏଠି, କାଳାଗ୍ନିର ଭୟ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡର ବର୍ଷା, ପ୍ରଳୟର ଆଗମନ, ବିଦ୍ୟୁତ ଓ ତୁର୍ୟ ଆପଦ କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ। ତାପରେ, ଆକାଶରେ ହାତୀର ଝୁଣ୍ଡ ପରି ମେଘମାନେ, ବିଦ୍ୟୁତ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ। କିଛି ମେଘ ନୀଳ କମଳ ଭଳି, କିଛି ଧଳା ଶାଳୁକ ଭଳି, କିଛି ପ୍ରଜାତି ପିଲା ପରି ଓ କିଛି ହଳଦିଆ ବର୍ଷା ମେଘ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। କିଛି ହରିତ ଘାସ ଭଳି, କିଛି କାଉ ଡିଂଗା ପରି, କିଛି କମଳ ପତ୍ର ପରି ଉଜ୍ୱଳ, ଏବଂ କିଛି ଶିଂଗା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ। କିଛି ମେଘ ନଗର ଭଳି ଆକୃତି ନେଲେ, କିଛି ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଭଳି, କିଛି କାଜଳ ପରି ଅନ୍ଧାରା ଏବଂ କିଛି ପନ୍ନା ପରି ଉଜ୍ୱଳତାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ବିଦ୍ୟୁତ ମାଳାରେ ବନ୍ଧା, ବଡ଼ ଆକୃତିର, ଭୟାନକ ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିବା ମେଘମାନେ ଆକାଶରେ ଉଠିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ବର୍ଷା ମେଘ ଆକାଶକୁ ଢାକି ଦେଲେ, ଏବଂ ପୃଥିବୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲ, ହୃଦ ତଳକୁ ମୁଡ଼ି ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଦିଗ ଜଳର ପ୍ରବାହରେ ବନ୍ୟା ହେଲା; ଏହି ଭୟାନକ ମେଘମାନେ ସମସ୍ତକୁ ଜଳରେ ବିଲିନ କରିଦେଲେ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବନ୍ୟା କରି, ଏକ ବଡ଼ ଜଳପ୍ରବାହ ଦେଇ ପୃଥିବୀକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ଏହି ଜଳ ଭୟାନକ, ଅସୁଭ, ଭୟାନକ ଅଗ୍ନିକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲା; ଏବଂ ଦ୍ବାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ବର୍ଷା ମେଘମାନେ ପ୍ରଳୟରେ ଅଧିକାର କଲେ। ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମସ୍ତକୁ ଜଳର ଧାରାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଯାଇଲା; ଏଉଁଠି ସାଗର ତାଙ୍କର ନିଜ ସୀମା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଗଲା। ପାହାଡ଼ମାନେ ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ବିଲିନ ହେଲା; ଏକା ଏକା ଭାବରେ ଭୟାନକ ମେଘମାନେ ଆକାଶକୁ ଭରିଦେଲେ। ପବନର ଶକ୍ତିରେ ବହି ଯାଇ, ମେଘମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏହି ଭୟାନକ ବାୟୁକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଦମନ କଲେ। ପ୍ରାଚୀନ କମଳରେ ବସିଥିବା ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଜଳକୁ ପିଇ, ଏହି ଭୟାନକ ଏକା ଅପାର ସାଗର ଉପରେ ଶୟନ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ଚଳିତ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଦେବ, ଅସୁର, ମାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ—ସମସ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ଋଷି, ବିଶ୍ରାମ କରି, ପରମପୁରୁଷ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଖୋଲି, ପୃଥିବୀକୁ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖିଲେ; ବଟବୃକ୍ଷ, ଭୂମି, ଦିଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଦେବ, ଅସୁର, ସର୍ପ କିଛି ଥିଲା ନାହିଁ; କେବଳ ଏହି ଭୟାନକ, ଏକା ଅପାର ସାଗର, ଅନ୍ଧାରାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, କୌଣସି ଆଧାର ନଥିଲା। ଏପରି, ଋଷି ଡୁବିବା ଲାଗିଲେ ଓ ପାର ହେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ; ଏହି ଦୁଃଖିତ ଋଷି ବନ୍ୟାରେ ଏଉଁଠି-ସେଉଁଠି ଭ୍ରମଣ କରିବା ଲାଗିଲେ। ତିନି ଡୁବିଯାଇ, କୌଣସି ରକ୍ଷାକାରୀ ନ ପାଇଲେ; ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଦିଗ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଦେଖି, ପରମପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ଧ୍ୟାନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଋଷିଙ୍କୁ କୃପାରେ କଥା କହିଲେ: "ବାଳକ, ତୁମେ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଯୁବ, ମୋ ପ୍ରତି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ ଅନୁସ୍ଥିତ; ଆସ, ଆସ ଶୀଘ୍ର, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ମୋ ପାଖକୁ।" "ଭୟ କରିନି, ତୁମେ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଆସିଛ; ଏ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠା ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ତୁମେ ଏକ ଶିଶୁ, କ୍ଲାନ୍ତିରେ ପୀଡିତ।" ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଋଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ; ତିନି ଏଉଁଠି ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ପାଖରେ କଥା କହି, ପରେ ପରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। "କିଏ ଏହି, ଯିଏ ମୋତେ ନାମରେ ଡାକୁଛି, ମୋ ତପସ୍ୟାକୁ ଉପହାସ କରୁଛି, ମୋ ଦେହକୁ ଚାଲେଞ୍ଜ କରୁଛି, ଯାହା ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ?" "ଏପରି ବ୍ୟବହାର ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତଥାପି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଦୀର୍ଘାୟୁ ବୋଲି କହନ୍ତି।" "କିଏ ଏହି, ଭୟାନକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ଆଜି ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଚାହୁଁଛି, ମୋତେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ବୋଲି ଡାକୁଛି, ଏବଂ ମୋର ଶେଷ ଚାହୁଁଛି?