ରାଜାଙ୍କ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ଦିର ଉତ୍ସବରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ, ଦୀର୍ଘାୟୁ ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ପୁଷ୍ଟିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଥିଲେ। ଏପରି ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟର ଏତେ ବଡ଼ ବିଦ୍ୟା ଯଜ୍ଞ କେବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା। ରାଜା ନିୟମାନୁସାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ସଫଳ କରିଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ କାହାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁ ଥିଲେ ଦ୍ୱିଜମାନେ — କିପରି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଏହି ପ୍ରତିମାଗୁଡ଼ିକୁ ତିଆରି କରିଥିଲେ? କିପରି ମାଧବ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ? ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲେ। ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ବେଦାନୁସାରୀ କାହାଣୀ ଶୁଣିବାକୁ ତୁମେ ତୟାରି ହେଉ। ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ଓ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜା ଦିନ ରାତି ଏହି ପ୍ରତିମା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଥିଲା — "କେଉଁଠି ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବ, ସମସ୍ତ ସଂସାରର ଶୁଧ୍ଧିକର୍ତ୍ତା, ସୃଷ୍ଟି, ରକ୍ଷା, ନାଶକ ଏବଂ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି?" ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି ରାଜା ଦିନ ରାତି ନିଦ୍ରା ନେଇପାରିଲେନି; କୌଣସି ରସ, ନାହିଁ ଗାନ, ନାହିଁ ଗନ୍ଧ, ନାହିଁ ରଙ୍ଗ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲା; ଅତି ମତ୍ତ ହାତୀ, ଅନେକ ଘୋଡ଼ା, ନିଳ ମଣି, ରୁବୀ, ସୁନା, ଚାନ୍ଦି, ହିରା, କ୍ରିଷ୍ଟାଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରତ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲାନି। କୌଣସି ଭେଦ, ଅନେକ ଭୋଗ ବସ୍ତୁ, ବନ୍ୟ ଜନ୍ତୁ, ଆକାଶର ଜୀବରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ ଶାନ୍ତି ନେଇପାରିଲାନି। ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ପାଥର, ମାଟି, କାଠ — ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଟି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁର ରୂପ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ? ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଟିକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେଉଁଟି ଉପସ୍ଥାପିତ ହେଲେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ — ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ରାଜା ଏକାଗ୍ର ହେଇ ରହିଲେ। ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ରାଜା, ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ତାଙ୍କୁ ଗାନ୍ତି ଥିଲେ: "ଓ ବାସୁଦେବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି! ମୋତେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ସଂସାରର ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କର। ଓ ପରମ ପୁରୁଷ, ଶୁଧ୍ଧ ଚାପର ଭଳି ତୁମର ରୂପ; ଓ ସଂକର୍ଷଣ, ଭୂମିର ଧାରକ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ସୁନାଭଳି ତୁମର ଚାୟା; ଓ ମକରଧ୍ୱଜ, ରତିଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ବାଧା ଦୂର କର। କାଜଳ ଭଳି ତୁମର ରଙ୍ଗ; ଭକ୍ତମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି; ଓ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଦାନ ଦେବାର ଦାତା, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ବସନ୍ତି, ତୁମେ ସେଉଁଠି; ଦେବମାନେ ତୁମକୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି; ଓ ନାରାୟଣ, ମୋତେ ଶରଣ ଦେଇ ରକ୍ଷା କର। ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ; ହଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ଚତୁର୍ମୁଖୀ, ସଂସାରର ଆଧାର, ସମସ୍ତଙ୍କର ପୂର୍ବଜ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ଧୂସର ମେଘ ଭଳି ତୁମର ରୂପ; ଦେବମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି; ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ସଂସାରର ନାଥ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ପ୍ରଳୟ ଅଗ୍ନି ଭଳି ତୁମର ରୂପ; ଦାନବ ନାଶକ; ଓ ନରସିଂହ, ତୁମର ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନି ଭଳି ଜ୍ୱଳିତ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ତୁମେ ଦାତ୍ୟରେ ଭୂମିକୁ ଉଠାଇଥିଲା; ଓ ବଡ଼ ଶୂକର, ଦୁଃଖ ସମୁଦ୍ରରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର। ଏହି ତୁମର ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ, ବଳଦେବ ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛନ୍ତି, ମୁଁ ପ୍ରଶଂସା କରିଛି। ତୁମର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଗରୁଡ଼ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଦିଗପାଳମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ସହ ଏବଂ କେଶବ-ଅଚ୍ୟୁତ ଆଦି ତୁମର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପ ଅଛନ୍ତି। ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ତୁମର ରୂପ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଅଛି। ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପୂଜା ଓ ପ୍ରଶଂସା କରିଛି; ମୋତେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ବର ଦିଅ। ହରି, ସଂକର୍ଷଣ ଆଦି ତୁମର ରୂପ ବିବର୍ଣ୍ତିତ ହୋଇଛି; ପୂଜା ପାଇଁ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାଥ, ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱୟ; ଅନେକ ରୂପ କେବଳ ଉପମା ମାତ୍ର। ମାନବ କିପରି ଦ୍ୱିତ୍ୱ କଥା କହିପାରିବ? ତୁମେ ଅଦ୍ୱୟ, ସଚେତନ, ନିଖୋଟ, ଅପରିଚ୍ଛିନ୍ନ। ତୁମର ପରମ ରୂପ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅନସ୍ତିତ୍ୱରୁ ପରେ, ଅସ୍ପର୍ଶ୍ୟ, ନିର୍ଗୁଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅଚଳ, ଅନନ୍ତ। ଏହି ରୂପକୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ; ମୁଁ କିପରି ଜାଣିପାରିବି? ତୁମର ଅନ୍ୟ ରୂପ — ପୀତବସନ, ଚାରି ହାତ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ମୁକୁଟ, କଙ୍ଗନ — ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଛାତିରେ, ବନମାଳା ଗଳାରେ, ଏହି ରୂପକୁ ବିଦ୍ୱାନ ଓ ଶରଣାଗତମାନେ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଓ ଦେବଦେବ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭକ୍ତମାନେ ଭୟ ଦେଇଥିବା, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ସମୁଦ୍ରରେ ବିଳିନ। ଓ ବିଶ୍ୱନାଥ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶରଣ ଦେଖୁନାହିଁ; ଦୟା କର, ମଧୁ ନାଶକ। ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ରୋଗ, ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖ, ଆନନ୍ଦ ଓ ବିପଦ, ମୋହ, କର୍ମର ଦୃଢ଼ ଜାଳ ମୋତେ ବେଧିଛି। ମୁଁ ଭୟଙ୍କର, ଦୁଃଖଦାୟକ, ବିଷାକ୍ତ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ରାଗ ଦ୍ୱେଷର ମାଛରେ ଭରିତ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରରେ ପଡ଼ିଛି। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଗୁଡ଼ିକର ଭ୍ରମରେ ଗଭୀର, ଆଶା ଓ ଦୁଃଖର ତରଙ୍ଗରେ କ୍ଷୁଭିତ, ଆଧାର ନାହିଁ, ସାର ନାହିଁ, ସ୍ଥିରତା ନାହିଁ। ମାୟାରେ ମୁହି, ଲମ୍ବା ସମୟ ଧରି ଏହି ସଂସାରରେ ଘୂରି ଘୂରି ଅନେକ ଜନ୍ମ ନେଉଛି। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା, ପ୍ରଶଂସା ଓ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜା ତାଙ୍କ ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର ହେଇ ରହିଲେ।