ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଶସ୍ୟ ଚାଷ, ଗୋପାଳନ, କୃଷି କିମ୍ବା ବ୍ୟବସାୟ ରସ୍ତା ଥିଲା ନାହିଁ। ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା, ଲୋଭ କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟା—ଏମିତି କିଛି ରହିଥିଲା ନାହିଁ। ବୈବସ୍ବତ ମନୁର ଅନ୍ତରାଳ ଆସିଲାବେଳେ, ବୈନ୍ୟ ପ୍ରଭୃତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ପୃଥିବୀର ଯେଉଁଠାରେ ସମତା ଥିଲା, ସେଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇଥିଲେ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ପାଇଯାଉଥିଲା। ତାପରେ, ମହାପୁରୁଷ ମନୁ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବଙ୍କୁ ବଛା ବାପରି ନିଯୁକ୍ତ କରି, ପୃଥୁ ନାମକ ବଳଶାଳୀ ରାଜା ନିଜ ହାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କଲେ। ଏହା ଫଳରେ ପୃଥୁ, ବୈନ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ କଲେ; ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ଋଷି, ଦେବତା, ପିତୃଗଣ, ସର୍ପ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ସାଧୁ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପର୍ବତ ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀକୁ ଦୋହନ କରିଥିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ବଛା, ଦୋହନକାରୀ, ଦୁଧ ଓ ପାତ୍ର ଥିଲା। ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୋମ ବଛା, ବୃହସ୍ପତି ଦୋହନକାରୀ, ଦୁଧ ହେଉଛି ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମ, ପାତ୍ର ହେଉଛି ବେଦ। ଦେବତାମାନେ ସୁନା ପାତ୍ରରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଛା କରି, ଦିବ୍ୟ ତେଜ ଦୁଧ ଦୋହନ କଲେ, ଦୋହନକାରୀ ସୂର୍ୟ। ପିତୃମାନେ ରୂପା ପାତ୍ରରେ, ବଛା ହେଉଛନ୍ତି ଯମ, ଦୋହନକାରୀ ଅନ୍ତକା, ଦୁଧ ହେଉଛି ଅମୃତ। ସର୍ପମାନେ ତକ୍ଷକଙ୍କୁ ବଛା, ଅଳାବୁ ପାତ୍ର, ଦୋହନକାରୀ ଏୟିରାବତ, ଦୁଧ ହେଉଛି ବିଷ। ଅସୁରମାନେ ମାଯାମୟ ଦୁଧ, ବଛା ବିରୋଚନ, ଲୋହା ପାତ୍ର, ଦୋହନକାରୀ ମଧୁର। ଯକ୍ଷମାନେ କাঁচା ମାଟିର ପାତ୍ର, ବଛା ବୈଶ୍ରବଣ, ଦୋହନକାରୀ ଚାନ୍ଦିର ରଙ୍ଗର, ଦୁଧ ଲୁଚି ରଖାଯାଇଥିଲା। ରାକ୍ଷସମାନେ ସୁମାଲି ବଛା, ଦୁଧ ରକ୍ତ, ପାତ୍ର ଖପର, ଦୋହନକାରୀ ଚାନ୍ଦିର ରଙ୍ଗର। ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଚିତ୍ରରଥ ବଛା, ପଦ୍ମ ପାତ୍ର, ସୁରୁଚି ଦୋହନକାରୀ, ଦୁଧ ଶୁଦ୍ଧ ଗନ୍ଧ। ପର୍ବତମାନେ ପାଥର ପାତ୍ର, ହିମାବନ ବଛା, ମେରୁ ଦୋହନକାରୀ, ଦୁଧ ମୂଲ୍ୟବାନ ଔଷଧ ଓ ରତ୍ନ। ବୃକ୍ଷମାନେ ପ୍ଲକ୍ଷ ବଛା, ଫୁଲିଥିବା ଶାଳ ଦୋହନକାରୀ, ପାତ୍ର ପଳାଶ ପତ୍ର, ଦୁଧ ହେଉଛି କଟା, ପୋଡ଼ା, ପୁନଃ ଗଜାଇଥିବା ତରୁଣ ଅଙ୍କୁର। ଏହି ପୃଥିବୀ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତର ଆଧାର, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତ୍ରୀ ଓ ପବିତ୍ରକାରିଣୀ। ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଏହି ପୃଥିବୀ ଗୋମାତାର ରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଶସ୍ୟ ଉପଜାଇଥିଲେ; ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଏହି ଧରା ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରଶଂସିତ। ମଧୁ ଓ କୈଟଭଙ୍କ ଚର୍ବିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ନିଭୂତ ଥିବାରୁ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ମେଦିନୀ ବୋଲି କହନ୍ତି। ପ୍ରଥୁ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରାଯିବା ସହିତ, ଏହି ଧରା ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ ଏବଂ "ପୃଥିବୀ" ବୋଲି ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଲେ। ପୃଥୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ବିଭକ୍ତ ଓ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଶସ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଓ ନଗର-ସହର ରେ ଧନାଢ୍ୟ ହେଲେ। ବୈନ୍ୟଙ୍କ ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱ ଏପରି ଯେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନୀୟ ଓ ସମ୍ମାନିତ ମନେ କରିଥିଲେ। ଏହି ଅମର ବ୍ରହ୍ମବଂଶୀ ପୃଥୁଙ୍କୁ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଅଧିକାରୀ ସଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବି ମାନ୍ୟ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ରାଜାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଏଇଶ୍ୱର୍ୟ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମ ରାଜା ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜନୀୟ ମନେ କରନ୍ତି। ଯୁଦ୍ଧ ଜୟ କାମନା କରୁଥିବା ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥୁଙ୍କୁ ବୀରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଭାବେ ପୂଜନୀୟ ମନେ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପୃଥୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଖ୍ୟାତି ସହିତ ବାହାରି ଆସେ। ଧନୀ ବୈଶ୍ୟମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୃଥୁଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ପୂଜନୀୟ ଭାବେ ମନେ କରନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଉପଜୀବିକା ଦାନରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହିପରି ପବିତ୍ର ଶୂଦ୍ରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଉଚ୍ଚତମ ତିନି ଵର୍ଗକୁ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଲାଗି ପୃଥୁଙ୍କୁ ପୂଜନୀୟ ମନେ କରନ୍ତି। ଏହିପରି ବଛା, ଦୋହନକାରୀ, ଦୁଧ ଓ ପାତ୍ରର ଭିନ୍ନତା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଆଉ କଣ କହିବି? ଏବେ, ବିଦ୍ୱାନ୍ ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ମୋତେ ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତର ଓ ପୂର୍ବ ଶୃଷ୍ଟି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବାକୁ କହିଲ। ହେ ସୂତ, ଆମେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ କିଏ କିଏ ମନୁ ଥିଲେ, କେତେ ଦିନ ହେଲେ, କେଉଁଠି ମନ୍ବନ୍ତର ହେଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ମନ୍ବନ୍ତରର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି କହିବା ଯାଏ ହେବ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଏଠି ତୁମେ ସାରାଂଶ ଶୁଣ। ପ୍ରଥମେ ଥିଲେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ, ତାପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ, ଉତ୍ତମ, ତାମସ, ରୈବତ ଓ ଚାକ୍ଷୁଷ। ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ଏବେ ଚଳିଥିବା ମନୁ; ତାପରେ ସାବର୍ଣ୍ଣି, ରୈଭ୍ୟ, ରୌଚ୍ୟସ ଓ ମେରୁସାବର୍ଣ୍ଣି ଏହି ଚାରି ମନୁ ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଥିବା ମନୁମାନେ। ଏମିତି ମୁଁ ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ସେପରି ତୁମକୁ ଏହି ମନୁମାନେ କହିଲି; ଏବେ ତାଙ୍କ ଋଷି, ପୁତ୍ର ଓ ଦେବମଣ୍ଡଳ କଥା କହିବି। ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୂଜ୍ୟ ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଓ ବଶିଷ୍ଠ—ଏହି ସାତ ଜଣ ହେଉଛନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏହିପରି ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ସାତ ଋଷି ଅଛନ୍ତି: ଆଗ୍ନୀଧ୍ର, ଆଗ୍ନିବାହୁ, ମେଧ୍ୟ, ମେଧାତିଥି ଓ ବସୁ।