ଏହି ଉତ୍କଳ ମହାତ୍ମ୍ୟର ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଏକ ସମୟରେ ଅନନ୍ତବାସୁଦେବଙ୍କର ଦର୍ଶନ, ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ, ଶ୍ୱେତମାଧବଙ୍କର ମହିମା, ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ଦର୍ଶନର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଥିଲା। ସମୁଦ୍ର ଦର୍ଶନ, ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ତର୍ପଣ ଦାନ, ସମୁଦ୍ରସ୍ନାନର ମହିମା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର କଥା ଦ୍ୱିଜଜନଙ୍କୁ କହାଯାଇଥିଲା। ପଞ୍ଚ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଫଳ, ମହାଜ୍ୟେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ, ହଳଧର କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଯାତ୍ରାମହୋତ୍ସବର ଫଳ ଉପରେ ଆଲୋକପାତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସବୁ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକ ଏବଂ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ମହିମା ବାରମ୍ବାର ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ପୂର୍ବରୁ ଏକ ମହିଳାଙ୍କୁ ପରମେଶ୍ୱର ନିଜେ କହିଥିଲେ। ଏହି ଅନୁସୂତି ସୁନି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ଦେବ, ଏହି ରାଜାଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ କଥା ଆମେ ସୁନିବାକୁ ଚାହୁଁ। ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ, କ’ଣ କରିଲେ?” ତେବେ ଉତ୍ତର ମିଳିଲା, “ହେ ଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ତୁମକୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଦର୍ଶନ ଓ ରାଜାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କହିବି। ରାଜା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ଓ ନଦୀ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟମୟ ନଦୀ ଅଛି, ଯାହା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାଦପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେଉଁଟି ସ୍ବିତ୍ତ୍ରୋପଳା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଶୁଭ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରୁଥିବା। ଏହି ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ସମାନ, ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହୁଥିବା ଏହି ମହାନଦୀ ଶୁଭ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହାର ଦୁଇ କୂଳରେ ଗ୍ରାମ ଓ ନଗର ଶୋଭା ପାଉଛି, ତାର ଜଳ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପଜାଉ ଏବଂ ଆନନ୍ଦମୟ ଭୂମି ଦେଖାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ଶ୍ରୀମନ୍ତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଅଲଙ୍କୃତ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସେଠାରେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନ୍ତରେ ତାମ୍ବୁଳ ଧରି, ମାଳା ପିନ୍ଧି, ବେଦ ଏବଂ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଓ ପଦକ୍ରମରେ ପାରଙ୍ଗତ। କିଛି ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ଅନ୍ୟମାନେ ଉପାସନାରେ ଲିନ୍ନ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ଦକ୍ଷ, ଯଜ୍ଞ କରେ ଏବଂ ଦାନରେ ବଡ଼ ଉଦାର। ଚତୁର୍ରାସ୍ତ୍ର, ଅରଣ୍ୟ, ବନ, ସଭାମଣ୍ଡପ, ରାଜମହଳ, ଦେବମନ୍ଦିରରେ ଏଠାରେ ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ବେଦ ସଂହିତା, ଶୁଭ ଗ୍ରନ୍ଥ ଏବଂ କବିତା-ବିଜ୍ଞାନ ଆଲୋଚନା ଶୁଣାଯାଏ। ଏହି ଭୂମିର ନାରୀମାନେ ନିଜ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଗର୍ବିତ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଭୂଷିତ, ପ୍ରସ୍ତୃତ ନିତମ୍ଭ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ସମ, ଗାଁଠ କଳା, ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ; ସମସ୍ତଙ୍କର ଉନ୍ନତ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତନ, ଶ୍ରୀମୟ ଓ ଦର୍ଶନୀୟ। ସେମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବାଲା ଓ ଦିବ୍ୟବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, କଦଳୀକୁସୁମ ଭିତର ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ପଦ୍ମକେଶର ଭଳି ଚମକୁଛନ୍ତି। ଫଳିଆ ବିମ୍ବା ଫଳ ସମ ଠୋଠ, କାନ ଯାଏଁ ଲମ୍ବା ନୟନ, ଶୁଭ ମୁହଁ ଓ ଚମକୁଥିବା କେଶରେ ଅଲଙ୍କୃତ। କିଛି ନାରୀଙ୍କର ନୟନ ପଦ୍ମଦଳ ସମ, କିଛିଙ୍କର ନୀଳ କମଳ ସମ, ଅନ୍ୟମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭା ଦାନ୍ତ ଓ ସୁସ୍ଲିମ୍ବ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ବଙ୍କିଆ କେଶ, ସିନ୍ଦୂର ଭରା ମାଥା, ହାର ଓ ମାଳାରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ମୁକୁତା ଓ ମଣିମାଳିକା ପିନ୍ଧି, ଦେବଙ୍ଗନା ସମ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଏହି ସୁନ୍ଦର ନାରୀମାନେ ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ, ବୀଣା, ବାଂଶୀ, ମୃଦଙ୍ଗ, ପଣବ, ଗୋମୁଖ ଇତ୍ୟାଦି ମୃଦୁ ଧ୍ୱନିରେ ଖେଳୁଥିବା ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଶଂଖ ଓ ଢୋଲ ଆଦି ଧ୍ୱନି, ନାନା ପ୍ରକାର ମୃଦୁ ସଙ୍ଗୀତରେ ଏହି ନାରୀମାନେ ଆନନ୍ଦ ଓ ବିହାର କରୁଛନ୍ତି। ଏମିତି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀମାନେ ଦିନ ରାତି ଏକାଠି ହୋଇ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ରେ ମଗ୍ନ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ତପସ୍ବୀ, ଅରଣ୍ୟବାସୀ, ସିଦ୍ଧ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ମନ୍ତ୍ର, ତପସ୍ୟା, ଯଜ୍ଞରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି। ଏଭଳି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁନ୍ଦର କ୍ଷେତ୍ର ଦେଖି ରାଜା ଚିନ୍ତା କଲେ—“ଏଠି ମୁଁ ନିତ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିବି। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଏଠି ଚିରଞ୍ଜୀବ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ ନାମକ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି, ଯାହାକୁ ଭଗବାନ୍ ସ୍ୱୟଂ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି; ଏଠି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶୁଭ ବୈଷ୍ଣବ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଏହି ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ କରିବି।” “ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ହୋମ, ଧ୍ୟାନ, ପୂଜା, ଏବଂ ନିୟମିତ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି। ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ବିନା, ମୁଁ ଏଠି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନା ଆରମ୍ଭ କରୁଛି।” ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ରାଜା ଏଠି ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସମସ୍ତ ଗଣିତଜ୍ଞ, ଶାସ୍ତ୍ରପାରଙ୍ଗତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଙ୍କୁ ଡାକି, ରାଜା ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭୂମିକୁ ଶୁଦ୍ଧ କଲେ। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଶୁଭ ଦିନ ଏବଂ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ତାରା ଏବଂ ଗ୍ରହ ଉପଯୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ବିଜୟ ଏବଂ ଆଶୀର୍ବାଦ ଧ୍ୱନି, ବିଭିନ୍ନ ମୃଦୁ ସଙ୍ଗୀତ, ବେଦ ଧ୍ୱନି ଓ ମଧୁର ଗୀତରେ, ଫୁଲ, ଧାନ, ଚାଉଳ, ଗନ୍ଧ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ ଓ ଦୀପ ଦ୍ୱାରା, ରାଜା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଏକାଗ୍ରତାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଅର୍ପଣ କଲେ।