ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ଅତୀତ, ଅଚଳ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଜ୍ୟୋତିର ଆକାର ଓ ଅନନ୍ତ—ଏହି ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଧର୍ମ ରାଜା ଏକ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ପୂର୍ବେ, ବଟବୃକ୍ଷର ସାମ୍ନାରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ ଓ ପ୍ରଣାମ ଜଣାଇଥିଲେ। ସେ ପରମେଶ୍ୱର ସତ୍ତା ଓ ଅସତ୍ତା ଦୁହିଁଠାରୁ ମୁକ୍ତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉପରେ, ସମସ୍ତ ସଂସାରର ନାଥ ଓ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦାତା। ଏପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଧର୍ମ ରାଜାଙ୍କୁ ହାତ ଯୋଡି ବନ୍ଦନା କରୁଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ, ଅନ୍ତକ (ଯମ), ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲିଁ—“ହେ ବୈୱସ୍ୱତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦେବମାନ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋତେ ଏଭଳି ପ୍ରଶଂସା କରିଲେ? ସଂକ୍ଷେପରେ ମୋତେ କୁହ।” ତାପରେ ଧର୍ମ ରାଜା କହିଲେ—“ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ନୀଳମଣିର ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ କରେ। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦେଖି ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଅଭିଲାଷା ରହିତ ହୁଏ, ସେମାନେ ଶ୍ୱେତନାମକ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ଶତ୍ରୁନାଶକ, ମୁଁ ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିପାରୁନାହିଁ; ଦୟା କର, ମହାପ୍ରଭୁ, ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଅପସାରଣ କର।” ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ବୈୱସ୍ୱତଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣି, ଯମ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସାବୁଦିଆଁ ଚାରିପଟେ ବାଲି ଦ୍ୱାରା ଢାକି ଦେବି।” ପରେ, ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଲତା ଓ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଢାକିଦେଲି, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଆକାଂକ୍ଷୀ ମଣିଷମାନେ ଦେଖିପାରିବେନି। ଏହିପରି ଢାକିଦେବା ପରେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ନିଜ ସହରକୁ ପଠାଇଦେଲି। ଏପରି ଭାବରେ ଯେତେବେଳେ ନୀଳମଣିର ମୂର୍ତ୍ତି ଲୁଚାଇଦିଆଗଲା, ସେହି ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁଠାରେ ପରମ ପୁରୁଷ ବିରାଜିତ, ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଘଟଣା ଘଟିଲା, ସେ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦେବତା ଜନାର୍ଦ୍ଦନା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ କୁହିଥିଲେ। ଏଠି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବିଦାୟ, କ୍ଷେତ୍ର ଦର୍ଶନ, କ୍ଷେତ୍ର ବର୍ଣ୍ଣନା, ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ, ସ୍ୱପ୍ନ ଦର୍ଶନ, ଲବଣ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ କାଠ ଦେଖିବା, ବାସୁଦେବ ଓ ଶିଳ୍ପିର ଦର୍ଶନ, ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦିରରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ଥାପନା, ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ କଳ୍ପ ପାଠ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କଥା, ଶଙ୍କରଙ୍କ ସ୍ଥାପନା, ପଞ୍ଚ ତୀର୍ଥର ମହିମା, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ବଟବୃକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ଓ ତାହାର ମହତ୍ତ୍ୱ, ବଳଦେବ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ମହିମା, ନରସିଂହ ଦର୍ଶନ, ଉଷାକାଳର ପୁଣ୍ୟ, ଅନନ୍ତବାସୁଦେବ ଦର୍ଶନ, ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାଥା, ଶ୍ୱେତମାଧବ ମହିମା, ସ୍ୱର୍ଗଦ୍ୱାର ଦର୍ଶନ, ସମୁଦ୍ର ଦର୍ଶନ, ସ୍ନାନ ଓ ତର୍ପଣ, ସମୁଦ୍ର ସ୍ନାନର ମହତ୍ତ୍ୱ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ, ପଞ୍ଚ ତୀର୍ଥର ଫଳ, ମହା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ହଳଧର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ଉତ୍ସବ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଫଳ, ବାରମ୍ବାର ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ଓ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ବର୍ଣ୍ଣନା—ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ପୂର୍ବରୁ ପରମ ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ କୁହିଥିଲେ। ତାପରେ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଲା—“ହେ ଦେବ, ରାଜାଙ୍କ ବାକି ଗଳ୍ପ ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ସେ ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲାପରେ କ’ଣ କଲେ?” ଏହାର ଉତ୍ତରରେ, ମୁଁ କହିଲି—“ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କ୍ଷେତ୍ର ଦର୍ଶନ ଓ ସେଇ ରାଜାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ କୁହିବି। ରାଜା ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ, ଏଠାରେ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ଓ ନଦୀମାନେ ଦେଖିଲେ। ଏଠି ଏକ ପବିତ୍ର ଓ ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ନଦୀ ଅଛି—ସ୍ବିତ୍ତ୍ରୋପଳା, ଯାହା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି। ଏହି ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ସମାନ, ମହା ପ୍ରବାହଶାଳି ଓ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ବହିଯାଏ, ଏହାକୁ ମହାନଦୀ କୁହାଯାଏ, ଏହାର ଜଳ ପବିତ୍ର। ନଦୀ ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଗ୍ରାମ ଓ ନଗର ଦେଖାଯାଏ। ଏଠି ଉପଜାଉ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଜମି ଅଛି, ଲୋକମାନେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ। ଏଠି ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ନିଜ-ନିଜ କର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ଶାନ୍ତ ଓ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନଧାରୀ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମୁଁହ ତାମ୍ବୁଳ ରେ ଭରିଥାଏ, ମାଳା ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ମୁଁହ ବେଦ ଏବଂ ଷଡଅଙ୍ଗ ଓ ପଦକ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। କିଛି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ନିଷ୍ଠା, କିଛି ଉପାସନା କ୍ରିୟାରେ, କିଛି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ, କିଛି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ଦାନ କରିଥାନ୍ତି। ଚାରିଟି ବଜାରର ଚଉକ, ବନ ଓ ଉଦ୍ୟାନ, ସଭା ଗୃହ, ରାଜମହଳ, ଦେବମନ୍ଦିର ଏବଂ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୁରାଣ, ବେଦ ଓ ତାହାର ଶାଖା, ଶୁଭ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥ, କବିତା ଓ ବିଜ୍ଞାନ ଆଲୋଚନା ଶୁଣାଯାଏ। ଏହି ଭୂମିର ମହିଳାମାନେ ସ୍ୱନୈନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ଗର୍ବିତ, ସମସ୍ତ ଶୁଭ୍ର ଚିହ୍ନଧାରୀ, ବିସ୍ତୃତ ଓ ନୂପୁର ନିମ୍ନ ଶରୀର। ତାଙ୍କର ମୁଁହ ପଦ୍ମପରି, କଳାବର୍ଣ୍ଣ, ଚନ୍ଦ୍ର ବଦନ, ଉଚ୍ଚ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ତନ, ଶ୍ରୀଅନ୍ୱିତ ଓ ଦୃଷ୍ଟିକଟୁ ଶୋଭାମୟ। ସୁନାର ଚଡ଼ି ଓ ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରରେ ଶୋଭିତ, କଦଳୀ ଫୁଲ ଭିତର ଭାଗ ସଦୃଶ, ପଦ୍ମ ରେଣୁର ଚମକରେ ଚମକୁଛନ୍ତି। ଲାଲ ଓ ରସାଳ ବିମ୍ବା ଫଳ ସଦୃଶ ତାଙ୍କର ଠୋଠ, ଲମ୍ବା ଓ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଖି, ସୁନ୍ଦର ମୁଁହ, ଲମ୍ବା କେଶ, ଚାଳ ଓ ଭାବରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ। ଏପରି ଭାବେ ରାଜା ସେଇ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ଶୋଭା, ତାହାର ଲୋକ, ନଦୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିକୁ ଦେଖିଲେ।