ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଚେତନ ଓ ଜଡ଼ ବସ୍ତୁ—ଘାସ, ଜ୍ୱାର, ପିପିଲିକା—ସବୁର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏହାପରେ, ସେ ନିଜକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ଦାହିଣ ପାଖରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଓ ବାମ ପାଖରୁ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀ ତିଆରି କଲେ, ଏଭଳି ନିଜକୁ ଦୁଇଠାରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ। ଏହି ସମୟରୁ, ଏହି ବିଶ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ନିମ୍ନ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରକୃତିର—ସମ୍ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ମୋର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ପ୍ରାଚୀନ ଦେଵତା, ଜଳରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ ଓ ଭାସୁଦେବ ଆକୃତି ଧାରଣ କଲେ। ଏହି ଧ୍ୟାନ ମାତ୍ରରେ, ଜନାର୍ଦନ ନିଜେ ସେଠି ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ସେ ହଜାର ଆଖି, ହଜାର ପାଦ, ହଜାର ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖି ପଦ୍ମପରି, ଦେହ ବର୍ଷାମେଘ ଭଳି କଳା, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିତ। ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କର ପିତାମହ, ଏହି ଦେଵତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆସନ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ୍ୟ ଦେଇ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ। ବିରିଞ୍ଚି ନିଜ ମନକୁ ସଂଯମ କରି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ତାପରେ ମୁଁ, ଅର୍ଥାତ୍ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କରି କହିଲି: “ଏହି ସମୟରେ ମୋ ଧ୍ୟାନର କାରଣ କ’ଣ, ଦୟାକରି କହ।” ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: “ଦେଵଦେଵ, ଏହି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଦୁର୍ଲଭ ମୋକ୍ଷ ପାଇପାରନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତିର ଉପାୟ—ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ବ୍ରତ, ଯୋଗ, ସତ୍ୟ, ତପସ୍ୟା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ—ଏ ସବୁକୁ ଛାଡ଼ି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ କ’ଣ, ଯାହା ମାନବକୁ ଶାଶ୍ୱତ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ, ସେଥିରେ ଆପଣଙ୍କର କୃପା ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅନ୍ତୁ।” ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କହିଲି: “ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ, ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଧନ୍ୟ, ସଂସାର ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ସାଧନ, ଗୋମାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ଚାରି ଵର୍ଣ୍ଣକୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଦୁଲ୍ଲଭ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳଦାୟକ ଓ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ। ଏଠାରୁ ଶାଶ୍ୱତ ତୀର୍ଥର ରାଜା, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ର ଉଦ୍ଭବ ହେଇଛି, ଯାହା ଚାରିଏ ଯୁଗରେ ପୂଜିତ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ଦେଵତା, ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଦାନବ, ଦେତ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ନାଗ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ପୂଜିଥାନ୍ତି, କାରଣ ଏଠି ସଂସାରର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ ବିରାଜିତ। ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ସାଗରର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ, ଦଶ ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ତାର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ତୀର୍ଥ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ଯିଏ ଏଠି ନିବାସ କରେ, ସେ ବିଶ୍ୱ ପ୍ରଳୟରେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। କେବଳ ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖିଲେ, କିମ୍ବା ଏହାର ଛାୟାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ପାପ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପର କଥା ଅପରିମିତ। ଏହି ବଟବୃକ୍ଷକୁ ପରିକ୍ରମା କିମ୍ବା ପ୍ରଣାମ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ ଓ ସେମାନେ କେଶବଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ବଟବୃକ୍ଷର ଅଲ୍ପ ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କେଶବଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ସେଠି ଦେଵତାଙ୍କ ନିଜ ହସ୍ତେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରତିମା ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ସହଜରେ ମୋ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏକଥିରେ, ଧର୍ମରାଜ ସେଠି ଯାଉଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖି, ମୋ ପାଖକୁ ଆସି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଓ କହିଲେ: “ଓ ପ୍ରଭୁ, ଜଗତ୍ର ନାଥ, ସମସ୍ତ ଦେଵତାଙ୍କର ଦେଵତା, କ୍ଷୀରସାଗର ନିବାସୀ, ଶେଷ ନାଗ ଶୟନ, ଅନୁଗ୍ରହଦାତା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଶୀର୍ବାଦକାରୀ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅଜନ୍ମା, ସମସ୍ତଙ୍କ ନିୟନ୍ତା, ଅଜୟ, ନୀଳ କମଳଦଳ ସଦୃଶ କଳା, ପଦ୍ମନୟନ, ନିର୍ଗୁଣ, ଶାନ୍ତ, ଜଗତ୍ର ଧାରକ, ଅବିନାଶୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତ୍ର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା ଶକ୍ତି, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ମନିଫେଷ୍ଟ ଓ ଅମନିଫେଷ୍ଟ, ଶାଶ୍ୱତ, ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିୟନ୍ତା, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ ଫୁଲମାଳା ଶୋଭିତ, ପୀତାମ୍ବର, ଚାରିଭୁଜାଧାରୀ, ଶଂଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ, ମାଳା, କଙ୍କଣ, ମୁକୁଟ ଓ ବାହୁବଳୟ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ, ଅଚଳ, ଅପରିଣାମୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଜ୍ୟୋତିରୂପ, ଶାଶ୍ୱତ, ସଦାସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନାସ୍ତିତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ପ୍ରକୃତି ଉପରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିୟନ୍ତା, ଶୁଭଦାୟକ—ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।” ଏପରି ଧର୍ମରାଜ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ନିର୍ଗୁଣ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଷ୍ଟୁତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ମୁଁ, ଅନ୍ତକ, ତାଙ୍କୁ ଏପରି ନମ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ଦେଖି, ପ୍ରଶ୍ନ କଲି: “ହେ ବୈବସ୍ୱତ, ସମସ୍ତ ଦେଵମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ମୋତେ ଏପରି ଷ୍ଟୁତି କଲେ? ସଂକ୍ଷେପରେ କହ।” ତାପରେ କହିଲେ: “ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପରମପୁରୁଷ ଧାମରେ ଏକ ନୀଳମଣିର ମୂର୍ତ୍ତି ଅଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଛା ପୂରଣ କରେ। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦେଖି, ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ମମ ହୃଦୟରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ଶ୍ୱେତନାମକ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି। ଏହିଠିପାଇଁ, ମୁଁ ମୋର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କରିପାରୁନାହିଁ; ଦୟାକରି, ମହାପ୍ରଭୁ, ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଅପସାରଣ କରନ୍ତୁ।” ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବୈବସ୍ୱତ ଯମ କହିଲେ: “ମୁଁ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ସାବୁ ଦିଗରୁ ବାଳି ଦ୍ୱାରା ଢାକି ଦେବି।” ଏପରି କହି, ମୁଁ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଲତା ଦ୍ୱାରା ଢାକିଦେଲି, ଯାହାଫଳରେ ସ୍ୱର୍ଗକାମୀ ଲୋକମାନେ ଏହିଠି ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହିପରି ଚମତ୍କାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ତୀର୍ଥର ମହିମା, ଏବଂ ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଏପରି ଅବିରତ ଭାବେ ଚାଲିଥିଲା।