ଏକ ନୂତନ କ୍ରମ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଇଥିଲା, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବ, ବିଦ୍ୟାଧର, ଏବଂ ସର୍ପମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଲୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାଇଥିଲା; କିଛି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଥିଲା ନାହିଁ। ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା, ଜଗତର ଉପାଦ୍ୟାୟ, ଜାଗ୍ରତ ରହିଥିଲେ। ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରଭୁ, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଏହି ବିଶ୍ୱର ମହାପ୍ରଭୁ, ଯିଁଁକୁ ବାସୁଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯୋଗର ଆତ୍ମା, ହରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭଗବାନ। ତାଙ୍କର ଯୋଗ ନିଦ୍ରା ଶେଷ ହେବା ପରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଯିଁଁଁ ଅବିନାଶୀ, ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଲେ, ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଏହିପରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏଭଳି ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମହାପ୍ରଭୁ, ଦୀରେ-ଦୀରେ ପଞ୍ଚଭୂତର ଗୁଣ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବ, ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବିଭିନ୍ନ ଗର୍ଭ ଓ ଉତ୍ସରୁ ଜନ୍ମିତ—ଚାରି ପ୍ରକାର, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ—ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା, ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କର ମନରେ ଚିନ୍ତନ କରି, ସେ ନିଜେ ନିଜ ପ୍ରକୃତିରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେ ମରୀଚି ଆଦି ଋଷିମାନେ, ଦେବତା, ଅସୁର, ପିତୃ, ଯକ୍ଷ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଆଦି ନଦୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ମନୁଷ୍ୟ, ବାନର, ସିଂହ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ, ଗର୍ଭ ଓ ଡିଉଁ, ଉତ୍ସାସ୍ପଦ ଓ ଫାଟି ଜନ୍ମିତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେ ଚାରିବର୍ଗ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର—ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଅବର୍ଗ ଓ ବିଦେଶୀମାନେ ଅଲଗା ଭାବରେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ଯେତେକି ଜୀବ ଜଣାଯାଉଛି—ତିନି, ଜାଡ଼, ପିପିଳି—ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ପରେ, ନିଜକୁ ଚିନ୍ତନ କରି, ସେ ନିଜ ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଏକ ପୁରୁଷ ଓ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଏକ ନାରୀ ସୃଷ୍ଟି କରି, ନିଜକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିଥିଲେ। ତାହାପରେ, ଏହି ଜଗତରେ, ନିମ୍ନ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମ୍ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ମୋର ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ଏଭଳି। ଏଭଳି ଚିନ୍ତନ କରି, ଜଳରୁ ଜନ୍ମିତ ସେ ପୁରାତନ ଦେବତା ଧ୍ୟାନରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ବାସୁଦେବ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଦେବତାଙ୍କର ମାତ୍ର ଧ୍ୟାନରେ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ନିଜେ, ଏକ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଓ ହଜାର ପାଦ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ହଜାର ମୁଣ୍ଡି ପୁରୁଷ, ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁ, ଜଳରେ ବର୍ଷା ମେଘପରି କଳା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ସହିତ ବିଶିଷ୍ଟ। ବ୍ରହ୍ମା, ଜଗତର ପିତାମହ, ତାଙ୍କୁ ହଠାତ୍ ଦେଖି, ଆସନ, ପାଦ ଓ ହାତ ପାଇଁ ଜଳ, ଅଖଣ୍ଡ ଧାନ୍ୟ ଦେଇ ଆଦର କରିଥିଲେ। ବିରିଞ୍ଚି, ଏକାଗ୍ର ମନରେ, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ; ଏପରେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲି: "ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋର ଧ୍ୟାନର କାରଣ କ'ଣ, ପ୍ରିୟ?" "ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଦେବତାମନ୍ୟର ପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ମାନବମାନେ ଯାହା ଦୁର୍ଲଭ, ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ପଥ—ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ବ୍ରତ—" "ଯୋଗ, ସତ୍ୟ, ତପ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥ—ସମସ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟାଗ କରି, ସୁଖ ପାଇଁ କିପରି ଉପାୟ ଅଛି, କହ।" "ହେ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ, ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ କହ, ଯାହା ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ, ହେ ପରମ ପୁରୁଷ।" ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମୁଁ କହିଲି: "ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ସ୍ଥାନ ବିବର୍ଣ୍ତ କରିବି।" "ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ, ପୁଣ୍ୟମୟ, ଜଗତର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ଉପାୟ, ଗାଁ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ଚାରିବର୍ଗ ପାଇଁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା।" "ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଷେତ୍ର ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଆପଣି ସଫଳତା ଦେଇଥିବା।" "ଏଠାରୁ ନିର୍ମଳ ତୀର୍ଥର ରାଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ଷେତ୍ର ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଚାରି ଯୁଗରେ ସମ୍ମାନିତ।" "ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ସମସ୍ତ ଦେବ, ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଦାନବ, ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।" "ନାଗ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ; କାରଣ ଏଠାରେ ପରମ ପୁରୁଷ ବସିଛନ୍ତି, ସେ ପରମ ପୁରୁଷ ନାମରେ ପରିଚିତ।" "ସାଗରର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ଅଛି; ଏଠାରେ ଏକ କ୍ଷେତ୍ର, ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।" "ଯେଉଁଠାରେ କ୍ରମ ଆରମ୍ଭରେ କିଏ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଛନ୍ତି, ସେ ବିଶ୍ୱପ୍ରଳୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଅନାହିଁ।" "ସେ ବଟବୃକ୍ଷକୁ ଦେଖିଲେ କିମ୍ବା ଏହାର ଛାୟାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇଲେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବଧର ପାପ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ପାପ ବିଷୟରେ କ'ଣ କହିବି?" "ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହାକୁ ପରିକ୍ରମା କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା ନମସ୍କାର କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଖସିଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନେ କେଶବଙ୍କର ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।" "ବଟବୃକ୍ଷର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, କେଶବଙ୍କର ମନ୍ଦିର ଅଛି; ଏଠାରେ ଧର୍ମ ଭରି ଅଛି।" "ଏଠାରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ତିଆରି କରାଯାଇଥିବା ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖି, ଲୋକମାନେ ସହଜରେ ମୋର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।" "ଏକଥା ଦେଖି, ଧର୍ମର ରାଜା, ପ୍ରିୟ, ମୋତେ ଆସି, ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, କହିଲେ: "ଶୁଭ ଭଗବାନ, ଦେବ, ଜଗତର ନାଥ, ବିଶ୍ୱର ଶାସକ, କ୍ଷୀରସାଗରରେ ବସିଥିବା ଦେବ, ଶେଷନାଗରେ ଶୟନ କରୁଥିବା।" "ବରଦାନ ଦେବାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ଉତ୍ତମ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଅସୃଷ୍ଟ, ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶାସକ, ଅଜନ୍ମ ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ଅଜୟ।" "ନୀଳ ପଦ୍ମ ପତ୍ର ପରି କଳା, ପଦ୍ମପରି ଚକ୍ଷୁ, ସର୍ବଜ୍ଞ, ନିର୍ଗୁଣ, ଶାନ୍ତ, ଜଗତର ଧାରକ, ଅବିନାଶୀ।" "ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବା, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ, ଜଣାଯାଉଥିବା, ମନିଫେଷ୍ଟ ଓ ଅମନିଫେଷ୍ଟ, ନିତ୍ୟ।