ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀମାନେ ଯେଉଁଠି ମଧୁର ସୁରରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ସେଠି ସେବା କରୁଥିଲେ, ସେଠି ସଂସାରର ଅବିନାଶୀ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ନାଥ, ପ୍ରଭୁ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେହି ଅବିନାଶୀ ବାସୁଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜଗତ ମାଙ୍ଗଳ୍ୟ କାମନା କରୁଥିବା ଦେବୀ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଲେ— “ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଏହି ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକର ଅପୂର୍ବ ଓ ଦୁର୍ଲଭ କର୍ମକ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ ମୋର ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ତାହା ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଲୋକ ଯେତେବେଳେ ଲୋଭ, ମୋହ ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ, ଅଭିଲାଷା ଓ କ୍ରୋଧର ବିସ୍ତୃତ ସାଗରରେ ଏହି ସଂସାର ଜୀବନରେ ଆଟକିଯାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ, ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ସେମାନେ ଏହି ଭବସାଗରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିପାରିବେ? ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ଯୋଗ୍ୟ ଭାବିବେ, ତେବେ ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ, କାରଣ ଏହି ସଂସାରରେ ଆପଣ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ମୋର ସନ୍ଦେହ ସମାଧାନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।” ଦେବୀଙ୍କ ଏହି ଉପସ୍ଥାପନା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅମୃତସ୍ମ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ— “ସେଉଁଠି ଥିବା ପରମପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜିବା ସହଜ, ପ୍ରାପ୍ତି ସହଜ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳଦାୟକ। ସେ ପରମପୁରୁଷ ପୃଥିବୀରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିରାଜିତ, ଯାହା ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟ କେହି ତିନିଜଗତରେ ନାହାନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଗୁଣଗାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଦେବତା, ଦାନବ, ଦାନବ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛି, ହେ ସୁନ୍ଦର-ମୁଖୀ। ଏହିପରି ତେଣୁ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ସେଇ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରର ରାଜା ବିଷୟରେ କହିବି, ଆମୋଦେ ଶୁଣ।" "ଏକ ନୂଆ କଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତ ନାଶ ପାଇଥିଲା, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବ, ଵିଦ୍ୟାଧର, ଓ ନାଗମାନେ ମିଶି ଯାଇଥିଲେ। ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା, କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କର ଆତ୍ମା, ପରମାତ୍ମା, ଜଗତ ଗୁରୁ ଜାଗ୍ରତ ଥିଲେ।" "ସେଇ ମହାପ୍ରଭୁ, ତ୍ରିମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଶ୍ୱର ନିର୍ମାତା, ବାସୁଦେବ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯୋଗର ସାର, ହରି, ପରମେଶ୍ୱର। ତାଙ୍କର ଯୋଗନିଦ୍ରା ଶେଷ ହେବାବେଳେ, ତିନି ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଉଦ୍ଭିଦ୍ଧ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟରେ, ପଦ୍ମର ତନ୍ତୁ ପରି ଉଜ୍ୱଳ, ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।" "ପରେ ସେହି ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ, ଦେଖିବା କ୍ରମେ, ପଞ୍ଚଭୂତ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଯୋନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ଜୀବସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କର ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସମସ୍ତ ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।" "ମରୀଚି ଆଦି ଋଷିମାନେ, ଦେବ, ଅସୁର, ପିତୃ, ଯକ୍ଷ, ଵିଦ୍ୟାଧର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ, ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଭଳି ନଦୀମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ। ମାନବ, ବାନର, ସିଂହ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ, ଜନ୍ମର ଚାରି ପ୍ରକାର—ଗର୍ଭଜ, ଅଣ୍ଡଜ, ସ୍ୱେଦଜ, ଉଦ୍ଭିଜ—ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ।" "ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ—ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅନ୍ୟ ଜାତି ଓ ଦେଶୀୟମାନେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ। ଯେଉଁଠି ଜୀବନ ଅଛି—ତୃଣ, ଜଣ୍ଟୁ, ପିପିଲିକା—ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ତଳ ଓ ଅଚଳ ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।" "ପରେ ସେ ନିଜକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ପାଖରୁ ପୁରୁଷ ଓ ବାମ ପାଖରୁ ନାରୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ନିଜକୁ ଦୁଇଭାଗ କଲେ। ସେଠାରୁ ଏହି ଜଗତରେ ଉତ୍ପତ୍ତିର ନିୟମ ଚାଲିଆସିଛି—ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ମଧ୍ୟମ, ନିଚ୍ଚ—ସମସ୍ତ ଜୀବ ଏହିପରି ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ମୋ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ର।" "ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ପ୍ରାଚୀନ ଜଳଉତ୍ପନ୍ନ ଦେବତା ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ହେଇ, ବାସୁଦେବ ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କଲେ। ଏକ ମାତ୍ର ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା, ସେଠି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସାକ୍ଷାତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ—ସହସ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ସହସ୍ର ପଦ, ଅନେକ ମୁଣ୍ଡ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ଜଳରେ ଘନମେଘ ସମ ଶ୍ୟାମ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନରେ ଅଳଙ୍କୃତ।" "ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପିତାମହ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଆସନ, ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷତ ଦେଇ ସ୍ବାଗତ କଲେ। ବିରିଞ୍ଚି ଦୃଢ଼ ମନେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତୁତିରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏବଂ ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପଚାରିଲି—‘ମୋର ଏହି ଧ୍ୟାନର କାରଣ କ’ଣ?’" "ତାହାର ଉତ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—‘ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ, ମର୍ତ୍ୟଲୋକର ଲୋକମାନେ ଦୁର୍ଲଭ ଯେଉଁ ସ୍ୱର୍ଗମାର୍ଗ, ଯାଜ୍ଞ, ଦାନ, ବ୍ରତ, ଯୋଗ, ସତ୍ୟ, ତପ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ବିଭିନ୍ନ ତୀର୍ଥ—ଏହା ସବୁ ଛାଡ଼ି, କେଉଁ ଉପାୟରେ ଶ୍ରେୟସ୍ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ତାହା କହନ୍ତୁ।’" "ତେବେ ମୁଁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, କହିଲି—‘ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଷେତ୍ର ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାପର ସାଗରୁ ପାର ହେବାର ଉପାୟ, ଗୋ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାରୀ, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ।" "ଏହି ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଷେତ୍ର ସେବା କଲେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଉଭୟ ମିଳେ, ସମସ୍ତ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ, ସଫଳତା ଦିଏ। ସେଠାରୁ ଚିରଞ୍ଜୀବ ପୁଣ୍ୟତମ ସର୍ବତୀର୍ଥର ରାଜା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ସମସ୍ତ ଯୁଗରେ ପ୍ରଶଂସିତ।" "ସେଠି ଦେବ, ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଦାନବ, ଦାନବ, ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି। ନାଗ, ଵିଦ୍ୟାଧର ଓ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି, କାରଣ ସେଠି ପରମପୁରୁଷ ବିରାଜିତ, ସେ ପରମପୁରୁଷ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।" "ସାଗରର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରେ ଏକ ବଟବୃକ୍ଷ ରହିଛି, ସେଠି ଦଶ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଷେତ୍ର ଅଛି। କଳ୍ପାନ୍ତରେ ଯେଉଁଠି ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ରହିଥାଏ, ସେ ପ୍ରଳୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନାଶ ହୁଏ ନାହିଁ।