ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ଏହାପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିଥିଲେ । ଦାନ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜା ଥିଲେ ନାହିଁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ ସେ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ସୁନା, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଉତ୍ତମ ବୁଲ୍ଲ, ଚର୍ମ, ବସ୍ତ୍ର, ମଣି, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟର କୌଣସି ସୀମା ଥିଲା ନାହିଁ । ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ଚାହାଁଥିଲେ ତାହା ପାଇଥିବା, ସେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । ଏପରି ଏକ ଦିନ ତାଙ୍କ ମନରେ ଏହି ଚିନ୍ତା ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା—“ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ନାଥ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତା ହରିଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବି?” ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ତନ୍ତ୍ର, ଆଗମ, ଇତିହାସ, ପୁରାଣ, ବେଦର ଅଙ୍ଗାଦିକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କଲେ । ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଶାସ୍ତ୍ର, ଋଷିମାନେ କହିଥିବା ନୀତି, ବେଦ ଓ ଜ୍ଞାନର ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଖୋଜିବାରେ ଲାଗିଲେ । ଗୁରୁ ଓ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାରେ ସେବା କରି, ଉଚ୍ଚତମ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସେ ଜୀବନର ସଫଳତା ଅନୁଭବ କଲେ । ତାପରେ ସେ ଅବିନାଶୀ, ପରମ ସତ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଅନୁଭବ କଲେ; ମୋହ ଓ ଅଜ୍ଞାନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମୋକ୍ଷ ଅଭିଲାଷୀ ହେଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ । ପୁଣି ତାଙ୍କ ମନରେ ଚିନ୍ତା ହେଲା—“ଚିରଂଜୀବୀ ଦେବମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ଚାରିଭୁଜାଧାରୀ, ଶଂଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ କିପରି ପୂଜିବି?” ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ଅଳଙ୍କୃତ ବନମାଳା, ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, କିରୀଟ ଓ କଙ୍କଣର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ ତାଙ୍କୁ କିପରି ଉପାସନା କରିବି? ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ନଗର ଛାଡ଼ି, ବିଶାଳ ସେନା, ପରିଚାରକ ଓ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ । ସମସ୍ତ ରଥୀ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦୂର୍ଦ୍ଦମ୍ୟ ରଥରେ, ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ । ଏହିପରି ଘୋଡ଼ାରେ ବସିଥିବା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ଓ ଶସ୍ତ୍ର ଧାରିଥିବା, ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ । ହିମାଳୟରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ମଦୋନ୍ମତ, ପାହାଡ଼ ସମ, ଅଳ୍ପ ଭଙ୍ଗି ଦନ୍ତ, ଚାଳିଶ ବର୍ଷ ବୟସର, ଦାନ୍ତାଳୁ ହାତୀମାନେ ସୁନା ଅଭୂଷଣ, ପତାକା, ଘଣ୍ଟାର ଶବ୍ଦରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଦକ୍ଷ ହାତୀ ଚାଳକମାନେ ସହିତ ଚାଲିଲେ । ଅସଂଖ୍ୟ ପଦାତି ସେନା, ଧନୁଷ, ତୀର, ତଳୱାର ଧାରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ମାନ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ଯୁବକ, ଚକଚକିଆ କଣ୍, ଶସ୍ତ୍ର ଚଳାଉଥିବାରେ ଦକ୍ଷ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଉତ୍ସାହୀ ଥିଲେ । ଅନ୍ତଃପୁରର ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ବିମ୍ବା ଫଳ ସମ ଠୋଠ, ଶୁଭ୍ର ଦନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧରେ ମାନ୍ୟ, ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ର ସମ ମୁହଁ, ସୁନ୍ଦର କମର, ଚମତ୍କାର ପୋଶାକ, ଗୋଲାପି ଚୁଲି, ପାନ ଖାଇ ମୁଁହ ରଙ୍ଗିଥିବା, ସୁରକ୍ଷିତ ରହି, ଉଚ୍ଚ-ନିମ୍ନ ରଥରେ, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଯାନରେ, ଗାୟକ ଓ ସ୍ତୁତିପାଠକଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ରକ୍ଷକମାନେ ଘେରିଥିଲେ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସମ ଲମ୍ବା ଆଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଲେ । ସମସ୍ତ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ ନଗର ଗୁଣ୍ଡମାନେ, ତାଙ୍କ ଧନ, ମଣି, ସୁନା, ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପରିବାର ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ । ଶସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରେତା, ପାନ ବିକ୍ରେତା, ଘାସ ବିକ୍ରେତା, କାଠ ବିକ୍ରେତା, ମଞ୍ଚ ଜୀବୀ, ମାଂସ ବିକ୍ରେତା, ତେଲ ବିକ୍ରେତା, ବସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରେତା, ଫଳ ବିକ୍ରେତା, ପତ୍ର ବିକ୍ରେତା, ଭାଡ଼ା ଉଠାଇବା, ଧୋବି, ଗୋପାଳ, ନାଇ, ଦର୍ଜି, ମେଷ ଓ ଛାଗ ଚାରାଇବା, ମୃଗପାଳକ, ହଂସପାଳକ, ଧାନ ବିକ୍ରେତା, ଚିଡ଼ା ବିକ୍ରେତା, ଗୁଡ଼ ବିକ୍ରେତା, ଲୁଣ ବିକ୍ରେତା, ଗାୟକ, ନୃତ୍ୟକାର, ମଙ୍ଗଳ ଗୀତ ପାଠକ, ଅଭିନେତା, କଥାକାର, ପୁରାଣ ଅର୍ଥ ବିଦ୍, କବି, ଶ୍ଲୋକ ରଚିତା, ବିଭିନ୍ନ ଛନ୍ଦ ଜ୍ଞାନୀ, ବିଷ ନିବାରକ, ଗରୁଡ ଶାସ୍ତ୍ର ବିଦ୍, ମଣି ପରୀକ୍ଷକ, ଧାତୁ କାମି, ତାମ୍ର କାମି, ପିତଳ କାମି, ସୁନା କାମି, ପଟ୍ଟ ବୁନାଇବା, ଚିତ୍ରକର, କୁମ୍ଭାର, ଅଗ୍ନି କାରିଗର, ଲଠି କାରିଗର, ତଳୱାର କାରିଗର, ମଦ ତିଆରି କରୁଥିବା, ପହଳାବାନ୍ଦ, ଦୂତ, ଲେଖକ, ବିଭିନ୍ନ କାମ କରୁଥିବା, ବୁନାଇବା, ପ୍ରତିମାକାର, ଶିଳ୍ପୀ, ତେଲ ଚାପିବା, ଚିଡ଼ା ଭଜାଇ ବିକ୍ରେତା, ପକ୍ଷୀ ଶିକାରୀ, ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ଜୀବୀ, ହାତୀ ଡାକ୍ତର, ମଣିଷ ଡାକ୍ତର, ଗଛ ଡାକ୍ତର, ଗାଈ ଡାକ୍ତର, ଚିରା-ଦାଗ ଦେବାରେ ଦକ୍ଷ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ନାଗରିକ—ସମସ୍ତେ ରାଜାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ । ଯେପରି ଜଣେ ପିତା ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ପୁଅମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ । ଏହିପରି ମହାନ୍ତ ରାଜା, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନା ସହିତ ଭାରି ଧୀରେ ଚାଲିଲେ । ଏଭଳି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଏହି ବିଶାଳ ଜନସମୂହ ଓ ସେନା ତାଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଲାପରେ, ସେ ଦକ୍ଷିଣ ସମୁଦ୍ର ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଅନେକ ଲକ୍ଷ ତରଙ୍ଗରେ ଭରିଥିବା, ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଅତି ସୁନ୍ଦର ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ ।