ଏହିପରି ଦିବ୍ୟ ଭୂମିରେ, ମହାମୁନିମାନେ, ମାତୃଗଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ନମସ୍କାର କରିବା ସହିତ, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ମଣିଷ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ସେଇ ସୁଖଦାୟିନୀ ନଗରୀ, ସିଂହସମ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ, ସଦା ଉତ୍ସବମୟ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଥାଏ । ଏହି ନଗରୀ ଅମରାବତୀ ପରି ଅଟୁଟ ଉଲ୍ଲାସରେ ଭରିଛି, ଏଠାରେ ଅଠରୋଟି ବଡ଼ ନଗରଦ୍ୱାର ଓ ଚଉଡ଼ା ଚତୁର୍ମୁଖୀ ସଡ଼କ ରହିଛି । ନଗର ଭିତରେ ଧନୁଷ ତାଣିବାର ଧ୍ୱନି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାପୁରୁଷମାନେ ଏଠି ଏକତ୍ରିତ, ବିଦ୍ୱାନ୍ମାନେ ଅସେଂଖ୍ୟ ସଭାରେ ଆସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଚାରିପାଖରେ ବେଦ ମନ୍ତ୍ର ଗୁଞ୍ଜିଉଛି । ଦିନ ରାତି ଏଠି ମହାକାବ୍ୟ, ପୁରାତନ କଥା, ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ କବିତାମୟ ଗାଥା ଶୁଣାଯାଏ । ଏଭଳି ମହାପୁଣ୍ୟମୟ ଭୂମିର ବର୍ଣ୍ଣନା ମୁଁ ଦେଲି, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବକାଳରେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେଠାରେ ସେଇ ରାଜା ଏକ ଅପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟରେ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନ ସମ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସତ୍ୟବାଦୀ, ମହାପ୍ରଜ୍ଞା, ବୀର, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ନିଧି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଏବଂ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଉଚ୍ଚ, ସ୍ୱୟଂନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ତେଜସ୍ବୀ, ଶତ୍ରୁନଗର ଜୟକର୍ତ୍ତା, ସୂର୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାଶାଳୀ ଓ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଭଳି ରୂପବାନ୍ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା ସେ ସଦା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିଲେ, ପ୍ରତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସମାନ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଶଶୀପ୍ରଭା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ । ସମସ୍ତ ବଳିଦାନ, ଏକାଶ୍ୱମେଧ ଆଦି ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ଦାନ, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟାରେ ସେ ସମ ରାଜା ଆଉ କୌଣସି ଥିଲେ ନାହିଁ । ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେ ଅପାର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବସ୍ତ୍ର, ଚର୍ମ, ମଣି, ଧନ, ଧାନ—ଏହାର କୌଣସି ସୀମା ନଥିଲା । ସମସ୍ତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ରାଜା ନିର୍ବିଘ୍ନ ଭାବରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିଲେ । ଏପରି ସମ୍ପଦରେ ଏକଦିନ ସେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ କିପରି ହରିଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତାଙ୍କୁ ପୂଜିବି?” ଏହି ଚିନ୍ତାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର, ତନ୍ତ୍ର, ଆଗମ, ମହାକାବ୍ୟ, ପୁରାଣ, ବେଦ ଓ ତାହାର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ । ସମସ୍ତ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର, ଋଷିମୁନିମାନେ କହିଥିବା ନୀତି, ବେଦ ଓ ଏହାର ଉପାଂଗ, ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସ୍ତ୍ରୋତ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଚାରିତ ହେଲା । ଗୁରୁ ଓ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସେବା କରି, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ । ଅବିନାଶୀ, ପରମ ସତ୍ୟ ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ମୋହ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଛାଡ଼ି, ମୋକ୍ଷ ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ । ତାପରେ ସେ ଭାବିଲେ, “ମୁଁ କିପରି ସେଇ ଚିରଅବିନାଶୀ ଦେବଦେବଙ୍କୁ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ଚତୁର୍ଭୁଜ, ଶଂଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବି?” ସେ ମାନସରେ ଅନ୍ତର୍ଦ୍ୱନ୍ଦେ ଥିଲେ—ଯିଏ ମାଳାରେ ଅରଣ୍ୟପୁଷ୍ପ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ନେତ୍ର କମଳଦଳ ସମ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଛାତିରେ ଅଲଙ୍କୃତ, କିରୀଟ ଓ ବାହୁବଳୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ । ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ରାଜା ଉଜ୍ଜୟିନୀ ନଗରରୁ ବିଶାଳ ସେନା, ସେବକ, ପୁରୋହିତମାନେ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ । ସମସ୍ତ ରଥୀ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦିବ୍ୟ ଧ୍ୱଜା ଓ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ ରଥରେ ସେଉଁଠି ଅନୁସରଣ କଲେ । ଏହିପରି ଘୋଡ଼ାରୋହୀ, ବଜ୍ର ଓ ଗଦାଧାରୀ, ବାୟୁ ସମ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ାରେ ରାଜାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚଲିଲେ । ହିମାଳୟ ଜନ୍ମା ମଦୋନ୍ମତ୍ତ, ପାହାଡ଼ ପରି ପ୍ରବଳ, ଦନ୍ତ ଭୂମିକୁ ଛୁଇଁଥିବା, ଅପାରାଜିତ, ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷ ବୟସର ହାତୀମାନେ ସୁନାର ତାଲପଟି, ଧ୍ୱଜା ଓ ଘନ୍ଟା ଶବ୍ଦରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଚଲିଲେ । ଅନେକ ପଦାଟି ସେନା, ଧନୁଷ, ବାଣ, ତଳୱାର ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ଦିବ୍ୟ ବସ୍ତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ରାଜାଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ । ଏହି ସମସ୍ତ ଯୁବକ, ଚମକୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଚଳାଉଥିବା ପ୍ରବୀର, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସର୍ବଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ । ରାଜମହଳର ଅନ୍ତଃପୁରର ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ, ଅଳଙ୍କାର ରେ ଶୋଭିତ, ବିମ୍ବାଫଳ ସମ ଠୋଠ, ଶୁଭ୍ର ଦାନ୍ତ, ସମସ୍ତ ଭୂଷଣ ଧାରଣ କରି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା, ବସ୍ତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୁହଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି, ସାନ୍ତ୍ରା ଶରୀର, ଚମତ୍କାରି ବସ୍ତ୍ର, ଲହଳହେଇଥିବା କେଶ, ପାନ ଖାଇ ଠୋଠ ରଙ୍ଗାଇ, ଅନେକ ଦାସୀ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରଥ, ଗଡ଼ି, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଯାନରେ, ଗାୟକ ଓ ସୁତମାନେ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ । ସେମାନେ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପାଳକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ, ଲମ୍ବା କମଳନୟନ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚଲିଥିଲେ । ସମସ୍ତ ବଣିକ୍ ସଂଘ, ନଗର ଓ ଗ୍ରାମର ବିଭିନ୍ନ ଜନ, ତାଙ୍କ ଧନ, ମଣି, ସୁନା, ପତ୍ନୀ-ସହ ଯାତ୍ରା କଲେ । ଅସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରେତା, ପାନ ବିକ୍ରେତା, ଘାସ ବିକ୍ରେତା, କାଠ ବିକ୍ରେତା, ମଞ୍ଚ ଜୀବୀ, ମାଂସ ବିକ୍ରେତା, ତେଲ ବିକ୍ରେତା, ବସ୍ତ୍ର ବିକ୍ରେତା, ଫଳ ବିକ୍ରେତା, ପାତ୍ର ବିକ୍ରେତା, ଭାଡ଼ାରେ ଝୁଲାଇବା, ଧୋବୀ, ଗୋପାଳ, ନାଇ, ଦର୍ଜି, ଛାଗଳା, ମୃଗପାଳ, ହଂସପାଳ, ଧାନ ବିକ୍ରେତା, ଚିଡ଼ା ବିକ୍ରେତା, ଗୁଡ଼ ବିକ୍ରେତା, ଲୁଣ ବିକ୍ରେତା, ଗାୟକ, ନୃତ୍ୟଙ୍ଗନା, ମଙ୍ଗଳଗୀତ ଗାୟକ, ନଟ, କଥକ, ପୁରାଣକଥା ଅନୁଭବକୁଶଳ—ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହି ବିଶାଳ ଯାତ୍ରାରେ ରାଜାଙ୍କ ସହ ଚଲିଥିଲେ ।