ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରାଯାଏ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ସେଠି ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ । ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମକୁ ଏହି ଭୂମିର ଶ୍ରେଷ୍ଠତମ ରାଜା, ସାର୍ବଭୌମ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କେଉଁଠିଁକି ଗଲେ, କେଉଁଠିଁକି ମୁକ୍ତି ଦାନ କରୁଥିବା ଏହି ପରମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଚୟନ କଲେ? ସେଉଁଠି ଗଲାପରେ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା କିପରି ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପରମ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ? ସେ କିପରି ସମସ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥିବା, ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏଉଁ ଦୁର୍ଲଭ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ମହାନ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କଲେ? ସେ ରାଜା, ଚତୁର୍ଦ୍ଧିକ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ବିରଜାମାନ ଶିଖର ସମାନ, କିପରି ଏଠି କୃଷ୍ଣ, ରାମ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ଏବଂ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ? ସେ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା କିପରି ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁଠି ପୂଜିତ, ସେଉଁଠି କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମନ୍ଦିରରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ? ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାଁଉଛୁ । ତୁମେ ଯେଉଁ ଅମୃତମୟ କଥା କହୁଛ, ତାହାରୁ ଆମେ କେବେ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରୁ ନାହିଁ; ଆମର ଜିଜ୍ଞାସା ବହୁତ ଅଧିକ, ତେଣୁ ଆମେ ଅଧିକ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ । ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ଏହି ପୁରାତନ କଥା ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ମଙ୍ଗଳ ଦାୟକ ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ । ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କୃତୟୁଗରେ ଘଟିଥିବା ଏହି ଚରିତ୍ର କଥାଏଁ କହିବି; ହେ ଋଷିଗଣ, ଏହି କଥାକୁ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଣ । ମାଳବ ଦେଶରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗର ଥିଲା, ଯାହାର ନାମ ଅବନ୍ତି । ସେଠି ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ପୃଥିବୀର ଶିଖର ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ । ସେହି ଅବନ୍ତି ନଗର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ, ଉଲ୍ଲାସିତ ଓ ଶୁଭ ଲୋକମାନେ ଥିଲେ; ମଜବୁତ କୋଠା, ଦ୍ୱାର, ଗଢ଼ ଓ ତାଳାଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ; ଖାଇଁ ଦେଖିବାକୁ ଖାଇଁ ଦେଖିବାକୁ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ବ୍ୟବସାୟୀ ଏଠି ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ତମ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିଲେ; ନଗରରେ ଗଲି ଓ ବଜାର ଦେଖିବାକୁ ନିହାତି ମନୋହର ଲାଗୁଥିଲା, ଏବଂ ଚଉକ ଭଲଭାବେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା । ଅବନ୍ତି ନଗର ଘର ଓ ମହଳମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ରାସ୍ତା ଓ ଅଭିଜାତ ହାଉସ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ୱେତ ହଂସ ଓ ରଙ୍ଗିନ ଗଳା ବିଶିଷ୍ଟ ହଂସ ଶୋଭା ଦେଇଥିଲେ । ଶହ ହଜାର ମହଳ ଏଠି ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା, ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍ସବରେ ନିରନ୍ତର ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଥିଲା, ଗୀତ-ସଙ୍ଗୀତ ଧ୍ୱନି ଅବନ୍ତିକୁ ମଧୁର କରୁଥିଲା । ରଙ୍ଗିନ ପତାକା ଓ ଧ୍ୱଜାଦି ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିବା ଏହି ନଗର ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାଟି ସେନା ଦ୍ୱାରା ଭୀଡ଼ ଥିଲା । ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଯୋଦ୍ଧା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଏଠି ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠି ଥିଲେ । ଏହି ନଗର ଶାସ୍ତ୍ରପାରଙ୍ଗତ, ଶୁଭ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ; କୌଣସି ଅଶୁଚି, ଅଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ଏଠି ଥିଲେ ନାହିଁ । ଏଠି କୌଣସି ରୋଗୀ, ଅପଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଜୁଆଡ଼ି ଥିଲେ ନାହିଁ; ସବୁବେଳେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଉତ୍ସାହୀ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଥିଲେ । ସେଉଁଠି ଲୋକମାନେ ଦିନ ଓ ରାତି ଖେଳୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ; ଭଲ ଭୂଷିତ ପୁରୁଷମାନେ ଚମକୁଥିବା କଣ ଓଳି ଧାରଣ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ରୂପରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୁଣମୟ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଅଲଙ୍କୃତ, ମନୋହର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସଜିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ସୁନ୍ଦର କେଶ, ଗୋଲାପି ଗାଲ, ମନୋହର ମୁହଁ, ମୁଛ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଥିଲା; ସେମାନେ ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିପାରୁଥିଲେ । ସେଠି ଲୋକମାନେ ସମସ୍ତ ରତ୍ନ ଦାନ କରୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଧନର ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ; ଏଠି ଅନେକ ମନୋହର ନାରୀମାନେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ସେମାନେ ହଂସ ଓ ହାତୀଙ୍କ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିଲେ, ପଦ୍ମପତ୍ର ଦୃଷ୍ଟି, କମଳ ନୟନ, ଶିଥିଳ କଟି, ଶୋଭାମୟ ନିତମ୍ଭ ଓ ଉଚ୍ଚ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସ୍ତନ ଥିଲା । ସେମାନଙ୍କର କେଶ ମନୋହର, ମୁହଁ ଚମକୁଥିବା, ଗାଲ ମୃଦୁ, କେଶ ଶାନ୍ତ, ଗଳ ଭଙ୍ଗୀମାୟ, କାନରେ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର ଠୋଠ ବିମ୍ବା ଫଳ ସମ, ମୁହଁ ଖାଇଁ ଦେଖିବାକୁ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ, ସୁନା ଭୂଷଣ ଓ ସମସ୍ତ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ । କେହି କଳା, କେହି ଗୌର, ମନୋହର ନିତମ୍ଭ ଓ ଗୁଞ୍ଜିତ କମରବନ୍ଧ, ଗୁଞ୍ଜିତ ପାୟଲ, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର, ଦେବସୁଗନ୍ଧ ଲେପନ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ଦକ୍ଷ, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଶୋଭାମୟ, ମନୋହର ଦେହ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ ମୁହଁ, ସମସ୍ତେ ରୂପ ଓ ଚାରୁତ୍ୱରେ ଦ୍ୱୀପ୍ତିମାନ, ସଦା ହସ୍ୟମୁଖ । ସେମାନେ ମନରଞ୍ଜନ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ, ସଭା ଓ ଅଙ୍ଗଣରେ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, କଥା, ଅଭିନୟ ଓ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଆକୃଷ୍ଟ କରୁଥିଲେ । ଏଠି ପ୍ରଧାନ ବେଶ୍ୟାମାନେ ଥିଲେ, ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ନୟନ ଓ କଥାରେ ଦକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ନାରୀ ଗୁଣରେ ଶିରୋମଣି । ଅନ୍ୟାନ୍ୟେ ଥିଲେ ଧର୍ମ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ, ଉତ୍ତମ କୁଳର ମହିଳା, ପତିଦେବତାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରୁଥିବା, ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ଅଲଙ୍କୃତ । ଏହି ଅବନ୍ତି ନଗର ପବିତ୍ର ବନ, ଉଦ୍ୟାନ, ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଯେଉଁଠି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଫୁଟିଥାଏ । ଏଠି ଶାଳ, ତାଳ, ତମାଳ, ବକୁଳ, ନାଗକେଶର, ପିପ୍ପଳ, କର୍ଣ୍ଣିକାର, ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, ଚମ୍ପକ ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ପୁନ୍ନାଗ, ନାରିକେଳ, ପନସ, ଦେବଦାରୁ, କମଳା, ଲକୁଚ, ଲୋଧ୍ର, ସପ୍ତପର୍ଣ୍ଣ, ଅଞ୍ଜନ ଗଛ ଅଛି । ଆମ୍ବ, ବେଲ, କଦମ୍ବ, ଶିଂଶପା, ଧବ, ଖଦିର, ପାଟଳ, ଅଶୋକ, ଟଗର, ସଫେଦ କରବୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କରବୀର ଗଛ ଅଛି । ହଳଦିଆ ଅର୍ଜୁନ, ଭଲ୍ଲାତକ, ସିଦ୍ଧ, ଅମ୍ରତକ, ବଟ, ଅଶ୍ୱଥ, କାସ୍ମର୍ୟ, ପଳାଶ, ଦେବଦାରୁ ଗଛ ଅଛି । ମନ୍ଦାର, ପାରିଜାତ, ଟେଁଟୁଳ, ବିଭୀତକ, ପ୍ରାଚୀନ ଆମଳକୀ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଜାମୁନ, ଶିରୀଷ ଗଛ ଅଛି ।