ପୁରାତନ କାଳରେ ମାଳବ ଦେଶରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗର ଥିଲା, ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ଅବନ୍ତି। ଏହି ନଗର ଅତିଶୟ ଶ୍ରୀମୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଥିଲା, ଏଠାରେ ଅନେକ ଉଲ୍ଲାସିତ ଲୋକ ରହୁଥିଲେ। ଏହି ନଗରର ରାଜା ଭୂମିର ଶିଖର ସମାନ ମହାନ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ। ଅବନ୍ତି ନଗର ଦୃଢ଼ ପ୍ରାଚୀର ଓ ଦ୍ବାର, ମଜବୁତ ତାଳା ଓ ବାହାଡ଼ି, ଏବଂ ଖନ୍ଦକ ଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା। ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିଲେ। ରସ୍ତା ଓ ବଜାର ମନୋହର ଥିଲା, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତା ଭଲଭାବେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ନଗରଟି ଅନେକ ଘର, ମହଳ ଓ ଦୁର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ ଥିଲା। ରାଜହଂସମାନେ ଏଠାରେ ହେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଗଳା ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା। ସହସ୍ରାଧିକ ମହଳ ଏଠି ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଯଜ୍ଞ ଓ ଉତ୍ସବ ହେଉଥିଲା, ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଧ୍ୱନି ଅନୁରଣିତ ହେଉଥିଲା। ନଗର ରାଜଧାନୀ ଏକାଧିକ ରଙ୍ଗର ପତାକା, ପତାକା, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନା ଦ୍ୱାରା ଭିଡ଼ି ଥିଲା। ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଯୋଦ୍ଧା, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଲୋକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ। ଏହି ଅବନ୍ତି ନଗର ଶ୍ରୀମତୀ, ଶିକ୍ଷାରେ ପ୍ରଗତ, ଏଠାରେ ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ଧ, ଅଶିକ୍ଷିତ କିମ୍ବା ଗରିବ କେହି ଥିଲେନି। କେହି ରୋଗୀ, କେହି ଅପଙ୍ଗ, କିମ୍ବା ଜୁଆରୀ ଥିଲେନି; ସମସ୍ତେ ସଦା ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସୁଭାବଶୀଳ ଥିଲେ। ପୁରୁଷମାନେ ଏଠି ଦିନ ଓ ରାତି ଖେଳୁଥିଲେ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ସୁନ୍ଦର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଚମକୁଥିବା କଣବାଲା ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେହରେ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ମନୋହର ରୂପ ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ସୁନ୍ଦର କେଶ, ଗୋଲାପି ଗାଲ, ଆନନ୍ଦମୟ ମୁହଁ, ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ଚାମର ଥିଲା। ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରିଥିବା ଯୋଦ୍ଧା ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦାନଶୀଳ ଓ ସମସ୍ତ ଧନ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଏଠି ମହିଳାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବତୀ, ହଂସ ଓ ହାତୀର ଚାଲି, ପଦ୍ମସମ ଚକ୍ଷୁ, ସ୍ଲିମ୍ କମର, ଆକର୍ଷଣୀୟ ନିତମ୍ବ ଓ ଉଚ୍ଚ, ଭରି ଥିବା ସ୍ତନ ଧାରଣ କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ସୁନ୍ଦର କେଶ, ମନୋହର ମୁହଁ, ଚମକୁଥିବା ଗାଲ, ହଳକା ଚୁଳି, ଗ୍ରାସ୍ୟ ଗଳା ଓ ଅଳଙ୍କୃତ କଣବାଲା ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ବିମ୍ବା ଫଳ ସମ ଠୋଠ, ପାନ ଖାଇ ଚମକୁଥିବା ମୁହଁ, ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୂଷଣ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଥିଲେ। କେହି କଳା, କେହି ଧଳା, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ବ, ଚମକୁଥିବା କମରବନ୍ଧ ଓ ନୂପୁର ଧ୍ୱନି, ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଵସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସୁଗନ୍ଧ ଉପଚାର କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦକ୍ଷ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଶୋଭାମୟ ଥିଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କର ମୁହଁରେ ହସ ରହୁଥିଲା, ଦେଖିବାକୁ ଅତି ଭଲ ଲାଗୁଥିଲା। ସମାବେଶ ଓ ଦରବାରରେ ଏହି ମହିଳାମାନେ ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ କଥାପ୍ରସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମନୋହର କରୁଥିଲେ। ଏଠି ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦୃଷ୍ଟି ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତାରେ ଦକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ନାରୀଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବେଶ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଏହି ଅବନ୍ତି ନଗରର ରାଜା ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ଲୋକପ୍ରିୟ ଓ ଦୟାଳୁ ନରପତି ଥିଲେ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଦର୍ଶ ଓ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚମକ ଏମିତି ଥିଲା ଯେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା କଷ୍ଟକର ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଏ। ସେ ଏକ ଶିଳ୍ପୀ, ଦୟାଶୀଳ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ନିୟନ୍ତ୍ରଣକାରୀ, ଯୋଗ ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ, ମୋକ୍ଷ ଆକାଂକ୍ଷୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବୈଷ୍ଣବ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଗୁଣମୟ ରାଜା ଭୂମିର ଶାସନ କରୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କରିବାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା। ତିନି ଚିନ୍ତା କଲେ—"ମୁଁ କେମିତି ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବି? କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ର, ତୀର୍ଥ, ନଦୀକୂଳ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମରେ ପୂଜିବି?" ଏପରି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ପୁରାତନ ସ୍ଥାନ ମନରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପୁନି ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ପରମ କ୍ଷେତ୍ର, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଧାମକୁ ଗଲେ। ଏହି ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଓ ବିପୁଳ ଦାନ ଦେଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ମହାନ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେଉଳ ତିଆରି କରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ସଂକର୍ଷଣ, କୃଷ୍ଣ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ବିସ୍ଥାପିତ କଲେ। ରାଜା ସେଠାରେ ପଞ୍ଚ ତୀର୍ଥ ସଠିକ୍ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କଲେ, ଏଠି ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଓ ଦେବପୂଜା କଲେ। ସେ ପ୍ରତିଦିନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ଓ ଦେବଦେବଙ୍କ ଦୟାରୁ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯିଏ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରିବେ। ଏହିପରି ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ କିପରି ହେଲା? ଏହି ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କାହିଁକି ପରମ କ୍ଷେତ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମକୁ ଗଲେ? ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ସେ କିପରି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ? ସେ କିପରି ଏପରି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ତ୍ରିଭୁବନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦେଉଳ ତିଆରି କଲେ? ସେ କିପରି କୃଷ୍ଣ, ରାମ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ବିସ୍ଥାପିତ କଲେ ଓ କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷା କଲେ? ସେ କିପରି ଦେବମାନେ ପୂଜିଥିବା କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ତମ ମନ୍ଦିରରେ ବିସ୍ଥାପିତ କଲେ? ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ତୁମେ କହୁଥିବା ଅମୃତ ମାନ୍ୟ କଥାରୁ ତୃପ୍ତି ପାଉନାହୁଁ। ଆମର ଜିଜ୍ଞାସା ବଡ଼, ତେଣୁ ଆମେ ଆଉ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ତୁମେ ଏହି ପୁରାତନ ଓ ପାପ ନାଶକ, ଶୁଭଦାୟିନୀ, ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟିନୀ ଘଟଣା ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଏହା ଅତି ଉତ୍ତମ। ମୁଁ ତୁମକୁ କୃତୟୁଗରେ ଘଟିଥିବା ଏହି ଘଟଣା ସଠିକ୍ ଭାବେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ କହିବି।