ଏହି ଜଗତରେ କିଏ ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନରେ ବସିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଉପଭୋଗ ଉପଲବ୍ଧ? କେଉଁ ଭୂମି ଏଉଁଠାରୁ ଉତ୍ତମ, କିମ୍ବା କ’ଣ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ? ଯେଉଁଠାରେ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ବାସ କରନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଉତ୍କଳରେ ଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୁଷମାନେ ସତ୍ୟରେ ଧନ୍ୟ। ସେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀର ରାଜା ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି; ଏମିତି ମଣିଷମାନେ ପୃଥିବୀରେ ରହି ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଆଉ କେବେ ୟମ ନିବାସକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଉତ୍କଳର ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁମାନେ ବସବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ସଫଳ ଓ ଫଳବତୀ। ଯେଉଁମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶାନ୍ତ ଓ ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ, ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ, ଚମତ୍କାର ଚୁଡ଼ା, ଆକର୍ଷକ କଣ ଶୃଙ୍ଗାର ଅଳଙ୍କାର ସହିତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଧୁର ହସ, ଚମତ୍କାର ଦାନ୍ତ, ଶୋଭାବନ୍ତ ଆଳଙ୍କାର, ନୂପୁର୍ଣ୍ଣ ନାକ, ସୁନ୍ଦର ଗଣ୍ଡ, ଉଚ୍ଚ ଲାଳାଟ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଯେଉଁମାନେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି ଧନ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ପୁରାତନ କୃତୟୁଗରେ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଶୌର୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶୁଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦେଖିବାକୁ ଶୁଭ୍ର, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସାହସୀ, ଦାନଶୀଳ, ଉପଭୋଗପରାୟଣ ଏବଂ ମୃଦୁଭାଷୀ ଥିଲେ। ସମସ୍ତ ବିଧିରେ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା, ବେଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷ ଥିଲେ। ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ସେଉଁଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ରାତି ପରି ପ୍ରିୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶ୍ୟ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ। ସେ ଏକ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣବାନ ବୈଷ୍ଣବ, କ୍ରୋଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଯୋଗ ଓ ସାଂଖ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅଭ୍ୟାସୀ, ମୋକ୍ଷ ଆକାଂକ୍ଷୀ ଏବଂ ଧର୍ମପରାୟଣ ଥିଲେ। ଏଭଳି ଗୁଣର ଧାମ ହୋଇ, ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁଥିବା ବେଳେ ସେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ତାହାପରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ, “ମୁଁ କିପରି ଦେବଦେବ, ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜିବି? କେଉଁ କ୍ଷେତ୍ର, ତୀର୍ଥ, ନଦୀକୂଳ କିମ୍ବା ଆଶ୍ରମରେ?” ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ସେ ମନରେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳୀ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ପୁରାତନ ସ୍ଥାନ ଦର୍ଶନ କଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପୁନି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ଅପାର ଶକ୍ତି ଓ ସମ୍ପଦ ସହିତ ନିୟମାନୁସାରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ ଓ ବିପୁଳ ଦାନ ଦେଲେ। ସେ ଏଠାରେ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରି, ଶଙ୍କର୍ଷଣ, କୃଷ୍ଣ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଠିକ୍ ଭାବେ ପାଞ୍ଚଟି ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ବିନ୍ୟାସ କରି, ସ୍ନାନ, ଦାନ, ତପ, ହୋମ ଓ ଦେବପୂଜା କଲେ। ନିୟମାନୁସାରେ ପ୍ରତିଦିନ ଭକ୍ତିସହ ଶ୍ରୀପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦେବଦେବଙ୍କ କୃପାରେ ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କଲେ। ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜା, ସଂସାରର ସ୍ୱାମୀ, ପୂର୍ବେ କାହିଁକି ଏହି ପରମ ମୋକ୍ଷଦାୟକ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଗଲେ? ସେଉଁଠି ଯାଇ, ସେ କିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ? ସେ କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ସମସ୍ତ ଫଳଦାୟକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ? ସେ କିପରି କୃଷ୍ଣ, ରାମ ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ ଓ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ? ସେ କିପରି ଦେବମାନେ ପ୍ରତି ପୂଜିତ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ଦିରରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ? ଓ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆମେ ତୁମ ଅମୃତସମ ବାଣୀରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୋଷ ପାଉନାହିଁ; ଆମର ଉତ୍ସୁକତା ବଢ଼ିଯାଉଛି, ଆମେ ଅଧିକ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ବହୁତ ଉତ୍ତମ, ବହୁତ ଉତ୍ତମ, ଓ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ତୁମେ ଏହି ପୁରାତନ କଥା ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ, ଶୁଭ ଓ ଭୋଗ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି। ଏବେ ମୁଁ କୃତୟୁଗରେ ଘଟିଥିବା ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କଥା ପ୍ରମାଣ ସହ ତୁମକୁ କହିବି; ଓ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଅନୁଶାସନ ଓ ଅନୁଶୀଳନ ସହିତ ଶୁଣ। ମାଳବ ଦେଶରେ ଏକ ଅବନ୍ତୀ ନାମକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସହର ଥିଲା, ଯାହାର ରାଜା ପୃଥିବୀର ଶିଖର ପରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ସୁଖୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ, ଦୂର୍ଗ ଓ ଦ୍ୱାର ଦୃଢ଼, ଦୂର୍ଗଦ୍ୱାର ଓ ତାଳା ମଜବୁତ, ଖାଇଁଖାଇଁ ଖାଳି ପରି ଶୋଭାଯୁକ୍ତ ଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବ୍ୟବସାୟୀ ଏଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ଉତ୍ତମ ସାମଗ୍ରୀ ବିକ୍ରୟ କରୁଥିଲେ, ରସ୍ତା ଓ ଦୋକାନ ମନୋହର ଏବଂ ଚଉକ ଭଲଭାବେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା। ଘର ଓ ଦୁର୍ଗ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ରାଜହଂସ — ଧଳା, ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଭିନ୍ନ ଗଳାର ଶୋଭା ସହିତ — ଏଠାରେ ଥିଲେ। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ମହଲ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଯଜ୍ଞ ଉତ୍ସବ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦିତ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଉଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର ଝଣ୍ଡା ଓ ପତାକା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାଟୀ ସମୂହରେ ଭରିଥିଲା। ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଯୋଦ୍ଧା, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଲୋକ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏଠାରେ ଥିଲେ। ସେହି ସହର ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ଥିଲା; କୌଣସି ଅପବିତ୍ର, ଅଜ୍ଞାନୀ କିମ୍ବା ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଥିଲେ ନାହିଁ। କୌଣସି ରୋଗୀ, ଅପାଙ୍ଗ, ଅତି ଜୁଆରି ନଥିଲେ; ସମସ୍ତେ ସୁଖୀ ଓ ଭଦ୍ର ଥିଲେ। ସେଠାରେ ଲୋକମାନେ ଦିନ ରାତି ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳୁଥିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ; ଭଲଭାବେ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ ଚମକୁଥିବା କଣ ଦାନା ପିନ୍ଧି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।