ଶୁଣ, ମୁଁ ଏଠାରେ ତୁମକୁ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ଅପରାଧ ନାଶକ କଥା କହିବି, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଦ୍ଭୁତ, ଅର୍ଥଗଭୀର ଓ ବିସ୍ତୃତ ଉତ୍ସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ସଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ପୁନଃପୁନଃ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରି, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି କାରଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ଓ ନିତ୍ୟ, ଯାହା ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଉଭୟର ମିଶ୍ରଣ। ସେଠାରୁ ପ୍ରଭୁ ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଭାବରେ ଗଢ଼ିଥିଲେ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ନିର୍ମାତା ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା ସଦା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି। ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଅହଂକାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ତାହାଠାରୁ ପଞ୍ଚ ଭୂତ ଜନ୍ମ ନେଉଛନ୍ତି। ପଞ୍ଚ ଭୂତରୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ଏହି ଭାବରେ ଏହି ନିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିଛି। ଏବେ ଆମ୍ଭେ ପ୍ରଥା ଓ ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଏକ ବିସ୍ତୃତ କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ତୁମମାନଙ୍କର ମହିମା ବଢ଼ାଏ। ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ କଲେ ସବୁ ଧୀର ମନ୍ଦିର ଲୋକଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଓ ଖ୍ୟାତି ବଢ଼ିଯାଏ। ତାପରେ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ଜଳ ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ ସେଠି ନିଜ ଅଂଶ ରଖିଲେ। ଏହି ଜଳକୁ 'ନାରା' କୁହାଯାଏ, ଏହିପରି ଜଳକୁ 'ନରଙ୍କ ସନ୍ତାନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେଠି ଏହି ଜଳ ଥିଲା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ସେ 'ନାରାୟଣ' ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ଜଳ ଉପରେ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା। ସେଠି ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡ ଭିତରେ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ତାଙ୍କୁ 'ସ୍ୱୟଂଭୂ' ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଅଣ୍ଡ ଭିତରେ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଅଣ୍ଡକୁ ଦୁଇଭାଗ କରି ଏକ ଭାଗରୁ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଗରୁ ପୃଥିବୀ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ଦୁଇ ମଝିରେ ଆକାଶ ତିଆରି କଲେ। ପୃଥିବୀକୁ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ରଖି ଦଶ ଦିଗ ନିର୍ମାଣ କଲେ, ସେଠି ସମୟ, ମନ, ବାଣୀ, କାମ, କ୍ରୋଧ ଓ ସୁଖ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ସେହି ଆକାରରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଓ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ମାନେ: ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ଅଙ୍ଗିରା, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, ଏବଂ କ୍ରତୁଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପରେ ସେ ବିଶାଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଏବଂ ଏହି ସପ୍ତ ମନସ୍ପୁତଙ୍କୁ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ସପ୍ତ ମନସ୍ପୁତଙ୍କୁ ପୁରାଣରେ 'ବ୍ରହ୍ମା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ସପ୍ତ ମନସ୍ପୁତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଯେଉଁମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶ ତାହା ଜାଣ, ପ୍ରାଚୀନ ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯିଏ ପ୍ରାଚୀନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼। ସପ୍ତ ମନସ୍ପୁତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଓ ରୁଦ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ସ୍କନ୍ଦ ଓ ସନତ୍କୁମାର ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିକୁ ସଂଯମ କରି ରହିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ସପ୍ତ ବଡ଼ ବଂଶ ଦେବମଣ୍ଡଳରେ ଶୋଭା ପାଉଛି। ସେମାନେ କର୍ମକାଣ୍ଡ ଓ ପ୍ରଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ, ମହାର୍ଷିମାନେ ସେଉଁଠି ଶୋଭିତ। ପ୍ରଭୁ ଏହି ସମୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ, ମେଘ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଧନୁର୍ବାଣୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଧନୁଷ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ପକ୍ଷୀମାନେ, ପରେ ବର୍ଷାଦେବ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ ତିଆରି କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଯଜ୍ଞ ପୂରଣ ପାଇଁ ଋକ୍, ଯଜୁର୍ ଓ ସାମ ମନ୍ତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ସାଧ୍ୟ ଦେବମାନେ, ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଜୀବମାନେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ପ୍ରଜାପତି ଜଳର ସନ୍ତାନ ତିଆରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବଢ଼ିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସେ ନିଜ ଦେହକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କଲେ—ଏକ ଭାଗ ପୁରୁଷ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଗ ନାରୀ ହେଲା। ସେ ନାରୀରେ ସେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଜୀବମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ମହିମା ଦ୍ୱାରା ଦିଗ୍ବଳୟ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ଭିତରୁ ବିରାଜଙ୍କୁ ତିଆରି କଲେ, ଏବଂ ବିରାଜ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ଏହି ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନୁ ବୋଲି ଜାଣ, ତାଙ୍କର ଯୁଗକୁ ମନ୍ବନ୍ତର ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ବନ୍ତର ମନସ୍ପୁତ ମନୁଙ୍କ ଅବଧି। ଏହି ବିରାଜ ମହାପୁରୁଷ ଅନେକ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଯେଉଁ ଜଣେ ଏହି ଆଦି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ଖ୍ୟାତି ଓ ସଦ୍ବଂଶଧାରୀ ହୋଇ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏପରି ଭାବରେ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରି, ପ୍ରଜାପତି ଆପଭା ଗର୍ଭ ଛାଡ଼ି ଜନ୍ମ ନେଇନଥିବା ଶତରୂପାଙ୍କୁ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ଆପଭାଙ୍କର ମହିମା ଦ୍ୱାରା, ଯିଏ ଦିଗ୍ବଳୟକୁ ଆବୃତ କରିଥିଲେ, ଶତରୂପା ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିଲେ। ଶତରୂପା ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରି, ତାପସ୍ଵି ମହାପୁରୁଷ ମନୁଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ବାରଣ କଲେ। ସେହି ସ୍ୱୟଂଭୂ ମନୁଙ୍କୁ ଏଠି ଏକ ମନ୍ବନ୍ତର ବୋଲି ଜାଣାଯାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ସତତରି ଏକ ଯୁଗ ଥାଏ। ବିରାଜ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ଶତରୂପା ପୁଅ ବୀରାଙ୍କୁ ଦେଲେ; ବୀରାଙ୍କୁ କାମ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ, ତାଙ୍କୁ ପୁଅ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ ଜନ୍ମିଲେ। କାମ୍ୟା, କର୍ଦ୍ଦମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଝିଅ, ସମ୍ରାଟ୍, କୁକ୍ଷି, ବିରାଟ୍ ଓ ପ୍ରଭୁ—ଏହି ଚାରି ପୁଅ ଦେଲେ। ଅତ୍ରି ପ୍ରଜାପତି ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କୁ ପୁଅ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କୁ ସୁନୃତା, ଧର୍ମର ଝିଅ, ଯିଏ ଅଶ୍ୱମେଧ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଥିଲେ, ଚାରି ପୁଅ ଦେଲେ। ସୁନୃତା ଧୂର୍ବଙ୍କ ମାତା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଉତ୍ତାନପାଦ, ପ୍ରଜାପତି, ସୁନୃତାଙ୍କୁ ଧୂର୍ବ, କୀର୍ତ୍ତିମାନ୍, ଆୟୁଷ୍ମାନ୍ ଓ ବସୁ ଦେଲେ। ଧୂର୍ବ ତିନି ହଜାର ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ, ମହାନ୍ ଖ୍ୟାତି ଲାଗି। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ସ୍ଥାନ ସମାନ ଏକ ଅଚଳ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଆଗରେ। ତାଙ୍କର ଅହଂକାର, ଶ୍ରୀମାନ୍ୟତା ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଖି, ସୁରାସୁର ଗୁରୁ ଉଶନା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଶ୍ଲୋକ କହିଥିଲେ—"ହା, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି! ହା, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ! ଅଦ୍ଭୁତ! ଆଜି ଧୂର୍ବଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସପ୍ତ ଋଷି ଦଣ୍ଡାୟମାନ।" ଧୂର୍ବଙ୍କୁ ଶ୍ଲିଷ୍ଟି ଓ ଭବ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ; ଶ୍ଲିଷ୍ଟିଙ୍କୁ ସୁଚ୍ଛାୟା ପଞ୍ଚ ନିର୍ମଳ ପୁଅ ଦେଲେ।