ଦ୍ୱିଜଜନମାନେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସ୍ୱସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଗୁପ୍ତତତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣ, ବୋଲି ବ୍ୟାସଦେବ କହିଲେ—ସର୍ପ, ପାହାଡ଼ ଶିଳା ଓ ଶିଲାଜତୁ ପାଇଁ ଶିର ଉପରେ ତାପ ଥାଏ; ନୀଳିକା ଜଳରେ, ନିର୍ମୋକ ସର୍ପମାନେ, ଖୋରକ ସୌରଭେୟମାନେ, ଓ ଉଖର ପୃଥିବୀରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। କୁକୁରମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅବରୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ନାକ ଦ୍ୱାରା ଦୋଷ ପ୍ରବେଶ କରେ; ମୟୂରମାନେ ଶିର ଚିରିଯାଏ। କୋଇଲୀମାନେ ଲାଲ ଆଖିର ଦୋଷ ଦେଖାଯାଏ, ମହାପୁରୁଷମାନେ ବିରକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନତା ଦେଖନ୍ତି—ଏପରି ଶ୍ରୁତି ଆମେ ପାଉଛୁ। ସମସ୍ତ ପରୋଟମାନେ ମଧ୍ୟ ହିକ୍କା ହୁଏ; ବାଘମାନେ ଜ୍ୱର ଓ କ୍ଲାନ୍ତି ଦେଖାଯାଏ। ମାନବମାନେ ଏହି ଜ୍ୱର ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜୀବନ ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ମହେଶ୍ଵରଙ୍କ ଜ୍ୱର ରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର, କାରଣ ସେଉଁଠି ସ୍ବାମୀ। ଯିଏ ନିରନ୍ତର ଏହି ଜ୍ୱର ଉତ୍ପତ୍ତିକଥା ଧ୍ୟାନ ଓ ଏକାଗ୍ରତା ସହିତ ପଢ଼େ, ସେ ରୋଗମୁକ୍ତ, ସୁଖୀ ଓ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ପାଏ। ଯିଏ ଏହି ଡକ୍ଷ କୃତ ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ତାଙ୍କୁ କେବେ ଅଶୁଭ ଘଟେନି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲାଭ କରନ୍ତି। ଯେପରି ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭବ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସେପରି ଏହି ଡକ୍ଷ ରଚିତ ସ୍ତୋତ୍ର ସ୍ତୋତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯିଏ କୀର୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗ, ରାଜ୍ୟ, ଧନ, ବିଜୟ ଚାହେ, ସେ ବକ୍ତି ସହ ପଢ଼ୁ; ଜ୍ଞାନ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକେ ଉଦ୍ୟମ କରି ପଢ଼ୁ। ରୋଗ, ଦୁଃଖ, ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଭୟ କିମ୍ବା ରାଜକାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିନ ଲୋକେ ଏହାର ଫଳରେ ମହାଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଦେହରେ ମହେଶ୍ଵର ଓ ଗଣମାନଙ୍କର କୃପାରେ ଲୋକେ ଏହି ଲୋକରେ ସୁଖ ଲାଭ କରି, ଗଣପତି ଭାବେ ଅଧିକାରୀ ହୁଏ। ଯେଉଁ ଘରେ ଭବଙ୍କୁ ପୂଜାଯାଏ, ସେଠାରେ ଯକ୍ଷ, ପିଶାଚ, ନାଗ, ବିନାୟକ କେବେ ବିଘ୍ନ ଦେଉନାହାନ୍ତି। ଯଦି କୌଣସି ଜନାନୀ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି, ଭବରେ ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ଦୁଇ ପକ୍ଷରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ସବୁ କଥା ଯିଏ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ପୁନଃପୁନଃ ପଢ଼େ, ସେଉଁଠି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ବିଘ୍ନ ହୁଏ। ମନରେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରିଥିବେ କିମ୍ବା ମୁଁହରେ ଯାହା କହିବେ, ସେସବୁ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପୁନଃପୁନଃ ପାଠ କଲେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ଦେବତା ସଗୁହ, ଦେବୀ ଓ ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନିୟମ ଓ ସଂଯମ ସହ ହୋମ କରି, ତାଙ୍କ ନାମକୁ କ୍ରମିକ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଲୋକେ ଚାହିଁଥିବା ଧନ, ଭୋଗ, ସୁଖ ଲାଭ କରେ। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ି ଯେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାଏ, ସେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ, ହଜାର ନାରୀ ଓ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଯଦିଓ ସେ ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥାଏ। ଡକ୍ଷ ରଚିତ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶିବ ଗଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତ୍ୱ ଲାଭ କରେ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ସେ ବୃଷଭ ଚଳିତ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟିର ଅନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିଚଳିତ ରହନ୍ତି। ପରାଶର ପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ଏହି ଗୁପ୍ତତମ ତତ୍ତ୍ୱ କହିଲେ; ଏହି ଗୁପ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର କେହି ଜାଣନ୍ତିନାହାନ୍ତି, କେହି କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ବୈଶ୍ୟ, ନାରୀ, ଶୂଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଯିଏ ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପଢ଼େ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ରୁଦ୍ର କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବିତ, ପାପ ନାଶକ ଉପାଖ୍ୟାନ ଶୁଣି, ପ୍ରଥମ ଋଷିମାନେ ବ୍ୟାସଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ପାର୍ବତୀଙ୍କ କ୍ରୋଧ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧ, ବୀରଭଦ୍ର ଜନ୍ମ, ଭଦ୍ରକାଳୀ ଉତ୍ପତ୍ତି ଶୁଣିଲେ। ଡକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ, ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତି, ଡକ୍ଷଙ୍କ କୃପା ଏବଂ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଭାଗ ଓ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ଶୁଣି ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅନୁଭବ କରିଲେ। ତାପରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଉପାଖ୍ୟାନ ପ୍ରସ୍ତାବ କଲେ, ବ୍ୟାସ ଏବେ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପ୍ରଥମ ଋଷିମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଡ଼ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ଶରୀର ପିଳି ପିଳି ହେଲା। ସେମାନେ କହିଲେ, "ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ମହିମା ଓ ଡକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ ବିନାଶ କଥା କହିଛ; ଏବେ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ମହିମା କୁହ।" ସେମାନଙ୍କ ଆଗ୍ରହ ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: "ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ପୃଥିବୀରେ ପାପ ନାଶକ। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷେତ୍ର ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି, ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ଲିଙ୍ଗ ଅଲଙ୍କୃତ, ବାରାଣସୀ ସମାନ ପବିତ୍ର, ଏକାମ୍ର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏଠି ଅଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ପୂର୍ବକାଳରେ ଏଠିରେ ଏକାମ୍ର ବୃକ୍ଷ ଥିଲା, ତାହାର ନାମରୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଏକାମ୍ର କୁହାଯାଏ। ଏଠି ଆନନ୍ଦମୟ, ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଏକାସାଥି, ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟରେ ପ୍ରଚୁର। ଏହି ସହର ଘର, ଦ୍ୱାର, ତ୍ରି-ତୋରଣ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ, ବ୍ୟାପାରୀ, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ଉଚ୍ଚ ମିନାର, ଶିଖର, ରଥ, ଅଳଙ୍କୃତ ମହଲ ଏଠି ଶୋଭା ପାଉଛି, ଏହି ସମସ୍ତ ଏକାମ୍ର କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦିବ୍ୟ ମହିମା ଦେଇଛି।