ସେ ଏକାଙ୍ଗିକ ଭ୍ରହ୍ମା, ବିଶ୍ୱର ନାୟକ; ଜଳରେ ତାଙ୍କୁ "ବ୍ରହ୍ମନ୍" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେ ଏହି ସମସ୍ତର ଉତ୍ସ, ଅମୃତର ରଶିମାଳା, ଆଲୋକର ଭଣ୍ଡାର। ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବିଷୟରେ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଋଗ୍, ସାମ, ଓ ପବିତ୍ର ଓଁ ଶବ୍ଦରୂପେ ବିବେଚନା କରନ୍ତି। "ହାୟି, ହାୟି, ହରେ, ହାୟି, ହୁଵାହା" ଭାବରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଗାଇଯାଏ। ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସାମ ଗାୟକମାନେ, ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଗାନ କରନ୍ତି; ସେ ଯଜୁର୍, ଋଗ୍, ସାମ ଏବଂ ଅଥର୍ବର ମିଶ୍ର ରୂପ। ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଜ୍ଞାନୀ, କଳ୍ପ ଓ ଉପନିଷଦ୍ ନିପୁଣ ଗୋଷ୍ଠୀମାନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମ ଏବଂ ଜୀବନ ପର୍ଯ୍ୟାୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ପଠନ୍ତି। ସେ ଏକାଙ୍ଗିକ ଆଶ୍ରମ ଗୋଷ୍ଠୀ, ବିଜୁଳି ଓ ତୁଡ଼ିତ; ସେ ବର୍ଷ, ଋତୁ, ମାସ ଏବଂ ଅର୍ଧମାସ। ସେ ଦିନ-ରାତିର ଭାଗ, କଳା, କାଷ୍ଠା, ନିମେଷ; ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଯୁଗ; ସେ ବଳଦର କୁହୁଡ଼ି ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ଚୁଡ଼ା। ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସିଂହ, ସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତକ୍ଷକ ଓ ଅନନ୍ତର ନାୟକ; ସମୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର; ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଓଁ ଶବ୍ଦ। ଅସ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଜ୍ର, ନିଅମମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ୟ; ସେ ଏକାଙ୍ଗିକ ଅଭିଲାଷ, ଦ୍ୱେଷ, ରାଗ, ମୋହ, ଶାନ୍ତି ଓ କ୍ଷମା। ସେ ନିଶ୍ଚୟ, ଦୃଢତା, ଲୋଭ, ଅଭିଲାଷ, କ୍ରୋଧ, ଜୟ ଓ ପରାଜୟ; ଗଦା, ବାଣ, ଧନୁ, ମୁସଳ ଓ ଶୁଳ। ସେ କଟାଇବା, ଭଙ୍ଗ କରିବା, ଆଘାତ କରିବା, ନେତୃତ୍ୱ ଓ ପରାମର୍ଶଦାତା; ସେ ଦଶ ଗୁଣ ଯୁକ୍ତ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ। ସେ ଚନ୍ଦ୍ର, ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ତାଳା, ଝିଲି; ଲତା, ବେଳ, ଘାସ, ଔଷଧି, ଗୋ, ବନ୍ୟପଶୁ, ପକ୍ଷୀ। ସେ ଦ୍ରବ୍ୟ, କ୍ରିୟା, ଗୁଣର ଉତ୍ସ; ସମୟ, ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦାତା; ଆରମ୍ଭ, ଶେଷ ଓ ମଧ୍ୟ, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଓଁ। ସେ ହରିତ, ଲାଲ, କଳା, ନୀଳ, ପୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର; କଦ୍ରୁ, କପିଳ, ବଭ୍ରୁ, କପୋତ, ମଚ୍ଛକ ରୂପ। ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେତାସ୍, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣନାମା, ସୁବର୍ଣ୍ଣପ୍ରିୟ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ଵରୁଣ, କୁବେର, ଅଗ୍ନି; ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲ, ଚିତ୍ରଭାନୁ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ, ଭାନୁ। ସେ ହୋମ, ହୋମକର୍ତ୍ତା, ହୋମାର୍ଥ, ହୋମ ଏବଂ ପ୍ରଭୁ; ସେ ତ୍ରିସୌପର୍ଣ୍ଣ, ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏବଂ ଯଜୁର୍ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶତରୁଦ୍ରିୟ। ସେ ପବିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଭମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ; ସେ ପ୍ରାଣ, ରଜସ୍, ତମସ୍ ସତ୍ତ୍ୱ ଯୁକ୍ତ। ସେ ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ, ବ୍ୟାନ; ଚକ୍ଷୁର ଖୋଲିବା-ବନ୍ଦ କରିବା, ଭୋକ, ତିଆ, ଉବାସ। ସେ ଲାଲ ଶରୀର, ଦନ୍ତ, ବଡ଼ ମୁଖ ଓ ବଡ଼ ପେଟ, ଶୁଦ୍ଧ କେଶ, ହରିତ ଦାଢ଼ି, କେଶ ଦଣ୍ଡ ଯୁକ୍ତ, ଚଳ-ଅଚଳ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଗୀତ, ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ; ସଙ୍ଗୀତ ଓ ବାଦ୍ୟର ଆସ୍ୱାଦକ; ମାଛ, ଜାଲ, ଜଳ, ଅଜୟ, ଜଳ-ସର୍ପ, ଝୋପଡ଼ି ନିବାସୀ। ସେ ଅସମୟ, ସମୟ, ବିପରୀତ ସମୟ; ସମୟର ନାଶକ; ମୃତ୍ୟୁ, ଅବିନାଶୀ, ଶେଷ, ଭୂମି ଓ ମାୟାର ଉପଟାଇବା। ସେ ସମ୍ବର୍ତ୍ତ, ଵର୍ତ୍ତକ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଓ ବଳାହକ ମେଘ, ଘଣ୍ଟକି, ଘଣ୍ଟକି, ଘଣ୍ଟି, ଚୁଡାଳା, ଲୁଣ ସମୁଦ୍ର। ସେ ବ୍ରହ୍ମା, ସମୟ-ଅଗ୍ନିର ମୁଖ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା, ତିନି ଦଣ୍ଡ ଧାରୀ; ଚାରି ଯୁଗ, ଚାରି ବେଦ, ଚାରି ଯଜ୍ଞ, ଚାରି ପଥ। ସେ ଚାରି ଆଶ୍ରମର ନେତା, ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସ୍ରଷ୍ଟା; ନଶ୍ୱର ଓ ଅନଶ୍ୱର; ପ୍ରିୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଗଣିତ, ଗୋଷ୍ଠୀର ନେତା। ସେ ଲାଲ ମାଳା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ପାହାଡ଼ର ନାୟକ, ପାହାଡ଼ ଜନ୍ମିତାର ପ୍ରିୟ, କୁଶଳ ଶିଳ୍ପୀ, ଶିଳ୍ପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପର ଉତ୍ସ। ସେ ଭାଗର ଚକ୍ଷୁ ନାଶକ, ଭୟାନକ, ପୂଷଣର ଦନ୍ତ ନାଶକ; ସ୍ୱାହା, ସ୍ୱଧା, ଵଷଟ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ; ନମସ୍କାର, ଶ୍ରଦ୍ଧା ତୁମକୁ। ସେ ନିଅମରେ ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି, ଲୁଚିତ, ଲୁଚିତ ନିଅମୀମାନେ ସେବା କରନ୍ତି; ଉଦ୍ଧାରକ, ଉଦ୍ଧାର କରିବା, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଉଦ୍ଧାରକ। ସେ ସ୍ରଷ୍ଟା, ବ୍ୟବସ୍ଥାପକ, ଏକତ୍ର କରିବା, ନିକ୍ଷେପକ, ଉପସ୍ଥାପକ, ଧାରଣ କରିବା; ତପସ୍, ବ୍ରହ୍ମନ୍, ସତ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ, ଉନ୍ମୁକ୍ତତା। ସେ ଜୀବର ଆତ୍ମା, ଜୀବର ସ୍ରଷ୍ଟା, ଜୀବ ଏବଂ ଭୂତ, ଭବିଷ୍ୟତ, ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ସ; ଭୂମି, ଆକାଶ, ସ୍ୱର୍ଗ, ଭୂତ, ଅଗ୍ନି, ମହାପ୍ରଭୁ। ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ, ସୁରାବର୍ତ୍ତ, କାମାବର୍ତ୍ତ, ନମସ୍କାର; ଅଭିଲାଷ ରୂପର ନାଶକ, କର୍ଣ୍ଣିକାର ମାଳାର ପ୍ରିୟ। ସେ ଗୋମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନେତା, ଗୋମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିବା, ବଳଦ ଭାଗ୍ୟର ନାୟକ, ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ, ଗୋବିନ୍ଦ, ରକ୍ଷକ, ଗୋମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗର୍ଗ। ସେ ଅଖଣ୍ଡ ଚନ୍ଦ୍ରଦେଖି, ସୁନ୍ଦର ମୁଖ, କଠିନ ମୁଖ, ମୁଖ ନଥିବା, ଚାରି ମୁଖ, ଅନେକ ମୁଖ, ସଦା ଯୁଦ୍ଧରେ ସମ୍ମୁଖୀନ। ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଭ, ପକ୍ଷୀ, ଧନ ଦାତା, ଧନର ନାୟକ, ବିଶାଳ, ମହା ଅଧର୍ମ, ମହା କୁଶଳ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରିୟ। ସେ ଦୃଢ, ଦୃଢତା, ଅଚଳ, ସୁସ୍ଥିତ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ, ଦୁର୍ଦାମ୍ୟ, ଦୁର୍ଦ୍ୟ, ଦୁର୍ଦ୍ୟସ, ଦୁର୍ଦ୍ୟତା। ସେ ଧରିବା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ପହଁଚିବା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ନିତ୍ୟ, ଅନ୍ୟେଷ୍ଟ, ଜିତିବା, ଜୟ; ଖରଗୋଷ, ଚନ୍ଦ୍ରନୟନ, ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣ, ଭୋକ, ତିଆ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା। ସେ ପୀଡ଼ା ଓ ରୋଗ, ରୋଗ ନାଶକ, ରୋଗର ନାୟକ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ, ବଳି ଜନ୍ତୁ ଶିକାରୀ, ରୋଗର ଉତ୍ସ ଓ ଅନୁତ୍ସ। ସେ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ପୁଣ୍ଡରୀକ, ପଦ୍ମ ନିରୀକ୍ଷକ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ଚକ୍ର ଓ ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ରୁଦ୍ର ଭାଗ ନାଶକ। ସେ ବିଷ ପାନ କରିଥିବା, ଅମୃତ ପାନ କରିଥିବା, ଦିବ୍ୟ ମଦ୍ୟ ପାନ କରିଥିବା, ଦୁଧ ଓ ସୋମ ପାନ, ମଧୁ ପାନ, ଜଳ ପାନ, ସମସ୍ତ ପାନ; ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୁର୍ବଳ। ସେ ବଳଦ ଅଙ୍ଗ, ବଳଦ ନିଜେ, ବଳଦ ନୟନ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଳଦ, ବିଶ୍ୱର ପବିତ୍ରକ। ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ, ହେ ପୁରାତନ, ହୃଦୟ ହେଉଛି ପ୍ରଜାପତି; ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ତାଙ୍କର ଶରୀର, ଧର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସ୍ଥାପିତ। ଏଭଳି, ସେ ସମସ୍ତର ଉତ୍ସ, ନାୟକ, ଧାରଣ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ରୂପରେ ବିରାଜିତ, ଶାନ୍ତ ଓ ଦୟାଳୁ, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ।